Video
Prema dokumentu usvojenom u septembru ove godine, od ukupno 707 sistematizovanih radnih mjesta, popunjeno je 507, uključujući sedam javnih funkcionera, dok je 200 pozicija upražnjeno. To znači da Poreskoj upravi nedostaje više od 28 odsto predviđenog kadra.
Istovremeno, analiza rizika od korupcije, nezakonitog i neetičkog postupanja pokazala je da je 308 radnih mjesta izloženo prijetnjama od korupcije, odnosno oko 44 odsto ukupnog broja sistematizovanih pozicija.
Od tog broja, 196 radnih mjesta, odnosno 64 odsto analiziranih, ima umjeren rizik od korupcije, 93 radna mjesta ili 30 odsto nizak, dok je za 19 radnih mjesta, odnosno šest odsto, utvrđen visok rizik.
Prosječna ocjena vjerovatnoće rizika od korupcije na nivou analiziranih radnih mjesta iznosi 23,5, što Poreska uprava svrstava u kategoriju umjerenog rizika.
Visok rizik znači mogućnost pojave korupcije
U dokumentu se objašnjava da nizak rizik podrazumijeva malu vjerovatnoću korupcije zbog postojećih kontrolnih mehanizama, dok umjeren rizik znači da je korupcija moguća, ali se njime upravlja kroz uspostavljene mjere kontrole.
Za kategoriju visokog rizika Poreska uprava navodi da korupcija može već biti prisutna u određenom procesu ili da postoji velika vjerovatnoća njenog nastanka.
Ipak, riječ je o procjeni izloženosti radnih mjesta i poslovnih procesa rizicima, a ne o podatku da su na tim pozicijama utvrđeni konkretni slučajevi korupcije.
Analiza je obuhvatila radna mjesta koja podrazumijevaju obračun i naplatu dažbina, upravljanje budžetskim sredstvima, javne nabavke, izdavanje odobrenja, inspekcijski nadzor, pristup osjetljivim informacijama i neposredne kontakte sa strankama.
Prilikom procjene razmatrani su i kvalitet unutrašnjih kontrola, učestalost rotacije zaposlenih, vrijeme proteklo od posljednje revizije ili kontrole, kao i povrede službene dužnosti.
Rizici kod povraćaja PDV-a i naplate poreskog duga
Posebnu pažnju u Planu integriteta Poreska uprava posvetila je postupcima koji mogu imati direktne posljedice po javne prihode i poslovanje privrednih subjekata.
Među identifikovanim rizicima navode se propusti i zloupotrebe u primjeni propisa kojima se uređuje povraćaj poreza na dodatu vrijednost (PDV), neadekvatna kontrola obračuna i naplate prihoda, kao i nepravilnosti u postupcima naplate poreskog duga.
Dokument upozorava i na rizik od odlaganja ili neopravdanog nesprovođenja mjera prinudne naplate, što može dovesti do smanjenja naplaćenih prihoda.
Kao jedan od problema prepoznate su i nepotpune baze podataka o poreskim obveznicima, neophodne za planiranje i sprovođenje prinudne naplate, dok se među preostalim rizicima posebno navode zastarjelost potraživanja i smanjena naplata prihoda.
Poreska uprava je u dokumentu identifikovala i nekorišćenje instituta hipoteke u postupku naplate poreskog duga.
Mogućnost pritisaka na poreske inspektore
U dijelu koji se odnosi na inspekcijski nadzor, kao potencijalni problemi prepoznati su neprimjeren uticaj pretpostavljenih na tok i ishod poreskih inspekcijskih postupaka, selektivno izvršavanje radnih naloga i narušavanje nezavisnosti i objektivnosti inspektora.
Ukazuje se i na nedovoljno razvijen postupak identifikacije i kategorizacije poreskih obveznika za kontrolu, što može otežati otkrivanje visokorizičnih obveznika i efikasno korišćenje raspoloživih resursa.
Među rizicima su navedeni i kašnjenje u sprovođenju inspekcijskih postupaka, nedovoljna stručna osposobljenost za primjenu novih poreskih propisa, kao i mogućnost sukoba interesa.
Posebno se prepoznaje rizik od narušavanja nepristrasnosti i nezavisnosti poreskih inspektora ukoliko prije obavljanja nadzora ne popune odgovarajuću izjavu o nepristrasnosti i nezavisnosti.
Takve slabosti, ukoliko se ne otklone, mogu uticati na jednak tretman poreskih obveznika i povjerenje privrede u rad poreske administracije.
Prepoznati rizici u zaštiti podataka i informacionim sistemima
Plan integriteta ukazuje i na nedostatke u oblasti informacione bezbjednosti, uključujući nepostojanje pojedinih politika i procedura koje bi trebalo da regulišu pristup podacima, upravljanje incidentima i kontinuitet poslovanja.
Među identifikovanim slabostima navedeno je nepostojanje usvojene politike informacione bezbjednosti, politike čuvanja zapisa o aktivnostima u informacionim sistemima, kao i plana kontinuiteta poslovnih procesa.
Poreska uprava prepoznaje i rizike povezane sa upotrebom vještačke inteligencije, posebno mogućnost da netačni podaci koje generišu takvi sistemi dovedu do pogrešnih poreskih rješenja ili nejednakog postupanja prema poreskim obveznicima.
Dodatni izazov predstavlja povezivanje različitih informacionih sistema, uključujući sistem za upravljanje prihodima, elektronsku fiskalizaciju i baze podataka drugih državnih institucija.
Pet oblasti u kojima su prepoznati rizici
Planom integriteta za period 2026–2028. godine obuhvaćeno je pet ključnih oblasti: rukovođenje i upravljanje institucijom, kadrovska politika i profesionalno ponašanje, planiranje i upravljanje finansijama, čuvanje i bezbjednost podataka i dokumenata, kao i poreski postupci.
Preporučeno
Dokument je pripremljen na osnovu procjene postojećeg stanja, uočenih slabosti u funkcionisanju Uprave, preporuka organizacionih jedinica i prethodnih izvještaja o sprovođenju mjera integriteta.
