“Otpad životinjskog porijekla se u većini slučajeva odlaže u kontejnere za komunalni otpad ili istovaruje pored puta i uz riječne tokove. Dakle nelegalno”, kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) ekološki aktivista Vuk Iković, koji naglašava da u Crnoj Gori ne postoji ni stočno groblje ni mjesto spaljivanja životinjskog otpada.

Crna Gora nema adekvatno odlagalište ili postrojenje za bezbjedno uništavanje ostataka uginulih životinja, iako je Svjetska banka prije četiri godine odobrila kredit od 15 miliona eura za njegovu izgradnju.

Odlaganje usmrćenih krava u Nikšiću i Danilovgradu

Prema posljednjim podacima Uprave za bezbjednost hrane, postoji sumnja da su 203 grla zaražena, što je četvrtina od ukupno testiranih.

“Do sada je eutanazirano 59 krava, a eutanaziju čeka još sedam kada bude obezbjeđena lokacija za neškodljivo uklanjanje”, navodi se u saopštenju Uprave od 11. septembra.

Više od 50 zaraženih krava je 4. septembra bilo tajno zakopano u mjestu Bunići u Župi nikšićkoj, dvadesetak metara od saobraćajnice koja vodi do okolnih sela i svega stotinak metara od jezera Liverovići.

“Mještani su alarmirali mjesnu zajednicu, druge građane i NVO. Podnijeli smo krivičnu prijavu protiv onih koji su zakopali mrtve životinje na tom mjestu”, kaže za RSE Jovo Radulović iz lokalne nevladine organizacije “Župa u srcu”.

Nakon reakcije mještana koji su najavili proteste i mogućnost da će sami otkopati životinjski otpad i odnijeti ga pred Opštinu Nikšić, komunalna služba tog grada je otkopala leševe, da bi ih kamionima 5. septembra prevezli na novu lokaciju.

Životinje su zakopane na privatnom imanju, uz dozvolu vlasnika, u ruralnom dijelu Opštine. Tada su nadležni saopštili da je sve urađeno po najvišim standardima uz pratnju veterinarskih inspektora.

Ministarstvo se ogradilo od postupka vlasti Nikšića

Prvobitno ukopavanje životinja na nedozvoljenom mjestu su u nikšićkom Sekretarijatu za komunalne poslove nazvali “zabunom”.

“Postupak uklanjanja eutanaziranih životinja odrađen po pravilima i uz kontrolu Veterinarske inspekcije. Međutim, do zabune je došlo iz razloga što je navedena lokacija pod sporom, te formalno nije u državnom vlasništvu. Čim je uočen previd, Opština je brzo reagovala…”, navedeno je saopštenju.

Od postupka nadležnih u Opštini Nikšić ogradilo se i Ministarstvo poljoprivrede, čiji je ministar Vladimir Joković saopštio:

“Zakopavanje tih grla i dezinfekciju sprovodi lokalna samouprava. Ministarstvo nema nadležnost nad tim gdje će se i kako ta grla ukloniti. Ovi problemi su nastali u Nikšiću.”

Na drugoj strani Jovo Radulović iz NVO “Župa u srcu” nije siguran kako će nadležni postupati tokom uklanjanja novih grla zaraženih Kju groznicom.

“Kju groznica je uzela maha i više se ne zna koliko je zaraženo grla stoke i koliko treba da bude eutanazirano. Ali ako budu na ovakav način zakopavali imaće veliki problem sa građanima. Sve je to bez sistemskog rješenja, dovode se u opasnost građani zbog mogućeg širenja zaraze”, kaže Radulović.

Kakve su posljedice nepravilnog odlaganja životinjskog otpada?

Podsjećajući da u Crnoj Gori postoji veliki broj klanica odakle dolazi velika količina životinjskog otpada, ekološki aktivista Vuk Iković kaže da pravilno odlaganje može biti čak i resurs.

Ali nepravilnim odlaganjem taj otpad postaje izvor zaraze:

“Pošto ta vrsta otpada može da izazove posljedice po zdravlje čovjeka, postoji poseban sistem i plan upravljanja tim otpadom. Po tom pravilniku otpad se spaljuje ili se prerađuje do nusproizvoda. Mi nemamo ni spalionicu ni pogon za proizvodnju od otpada životinjskog porijekla.”

Naglašava da kada se pogledaju kopna mjesta gdje su zakopavani leševi krava koje su usmrćene zbog zarazne bolesti, kaže da ne ispunjavaju standarde koji su propisani:

“Ta jama mora da ima dubinu od četiri do 12 metara, ne smije biti u kontaktu sa podzemnim vodama, mora da bude ograđena kako stoka ne bi došla da se napasa i time proširi zaraza.”

Iković pita ko je sprječavao nadležne institucije da u prethodnih nekoliko godina naprave bezbjedne pogone za uništavanje bioloških materija od zaražene stoke. Navodi i slučaj zakopavanja u Danilovgradu:

“Vlast u tom gradu je dozvolila da se na lokaciji, koja je blizu izvorišta, zakopavaju životinje koje su usmrćene zbog Kju groznice. I niko nas nije informisao gdje i kad to urađeno, koliko mikroorganizmi mogu da opstanu, da li će sjutra velike kiše da povuku te bakterije do vodoizvorišta koje je nizvodno.”

Novac za postrojenje postoji

Svjetska banka je odobrila 15 miliona eura za izgradnju postrojenja za uklanjanje nusproizvoda životinjskog porijekla.

Propao je pokušaj da to postrojenje bude izgrađeno u okolini Mojkovca na sjeveru Crne Gore, kako je rekao ministar poljoprivrede Vladimir Joković, zbog protesta ekoloških organizacija.

Potom je pronađena druga lokacija u Nikšiću gdje bi trebalo da bude izgrađeno postrojenje:

“Uskoro ćemo raspisati tender za projekat. Izgradićemo ga, jer je to jedan od uslova za zatvaranje poglavlja za poljoprivredu u pristupnim pregovorima. Svi koji brinu o ekologiji, treba da znaju da je to rješenje koje primjenjuje Evropska unija i nama postavlja uslov za zatvaranje poglavlja.”

Vlada je obećala da će farmeri biti obeštećeni za svako eutanazirano ili uginulo grlo koje je zahvaćeno Kju groznicom.