Na glasačkim listićima su imena kandidata koja birač može da vidi, ali ne i da glasa za njih neposredno, kao što bi trebalo po Ustavu. To, u sadržinskom smislu, nijesu otvorene liste. Nazvao bih ih poluotvorenim i to nije dovoljan napredak – rekao je za Pobjedu Đorđe Blažić, pridruženi član Odbora za sveobuhvatnu reformu izbornog i drugog zakonodavstva iz akademske zajednice. 

Radna grupa Odbora za reformu izbornog i drugog zakonodavstva završila je radnu verziju zakona o izboru odbornika i poslanika, ali će rad na tom tekstu biti nastavljen u Odboru čiji je sastav proširen sa dva člana iz Demokratske Crne Gore.

Blažić kaže da je predlaganje „poluotvorenih“ lista veliki napredak u odnosu na dosadašnje apsolutno zatvorene liste, ali to, kako je istakao, nije dovoljno. 

“Potrebno je uvesti sistem otvorenih lista, da se glasa pojedinačno za kandidate, jer to proizilazi iz ustavnog određenja izbornog prava” – kaže za Blažić, dodajući da Ustav, u članovima 45 i 83, reguliše kako se biraju odbornici i poslanici, odnosno da su izbori neposredni, te da iz te dvije norme proizilazi sistem otvorenih lista.

Član 45 Ustava, između ostalog, predviđa da su izbori slobodni i neposredni, a u članu 83 navodi se da Skupštinu čine poslanici koji se biraju neposredno, na osnovu opšteg i jednakog biračkog prava i tajnim glasanjem.

 Blažić objašnjava da bi lista, prema predloženom rješenju iz radne verzije zakona, trebalo da izgleda tako što će imati svoj naziv, recimo partije ili grupe građana, kao i imena svih kandidata od 1 do 81, da se tačno vidi ko je na listi koje partije. 

“Do sada birači nijesu imali uvid ko su kandidati jer su na glasačkom listiću bili samo nazivi verifikovanih lista, od kojih birač zaokružuje jednu. I sada je zadržan princip glasanja za liste, a ne direktno za kandidate za poslanike i odbornike, kao što imamo situaciju kod izbora za predsjednika države, gdje imamo listu kandidata ali ne glasamo za listu, nego za konkretnog kandidata” – kaže Blažić. 

On smatra da je malo vremena da se uradi kompletna izborna reforma.

“Vremenski rok ne dozvoljava da se završi sveobuhvatna reforma izbornog zakonodavstva. Na takvoj reformi neophodno je raditi odmah nakon izbora. Zakon o izboru odbornika i poslanika koji bi se radio u skladu sa svim segmentima Ustava, koji dotiču i ostale zakone vezane za izborni sistem, teško može da se završi za manje od godinu i po do dvije oizbiljnog rada” – dodao je Blažić.

Otvorene izborne liste karakteristika su izbornih sistema u 20 evropskih država, dok u devet zemalja, među kojima je i Crna Gora, građani na izborima zaokružuju zatvorene liste.

Istraživački centar Skupštine Crne Gore objavio je u istraživanju da otvorene liste postoje u izbornim sistemima Austrije, Belgije, BiH, Češkoj, Danskoj, Finskoj, Grčkoj, Holandiji, Hrvatskoj, Irskoj, Italiji, Kipru, Letoniji, Litvaniji, Luksemburgu, Njemačkoj, Poljskoj, Slovačkoj, Sloveniji i Švedskoj. Većina izbornih sistema u tim zemljama su proporcionalni, osim u Njemačkoj i Italiji, đe su mješoviti. 

Zatvorene liste karakteristika su proporcionalnih izbornih sistema u Crnoj Gori, Albaniji, Portugalu, Rumuniji, Srbiji i Španiji. Zatvorene liste postoje i u mješovitim sistemima Bugarske i Mađarske.

Kombinovane liste postoje jedino u proporcionalnom sistemu Estonije. U Ujedinjenom Kraljevstvu i Francuskoj postoje većinski sistemi. Većinski izborni sistem je sistem u kojem se neposredno biraju inokosni funkcioneri ili pojedinačni članovi nekog predstavničkog tijela između više kandidata, a pri čemu se izabranim smatra onaj koji je osvojio najviše glasova.

“Napredak u radnoj verziji zakona o izboru odbornika i poslanika napravljen je i u tome što je data mogućnost individualne kandidature. Sada imate mogućnost da se kandidujete pod određenim zakonskim uslovima, da prikupite određeni broj potpisa i da ste samo vi kandidat za poslanika i odbornika. Taj predlog je prihvaćen i predstavlja napredak u odnosu na važeći zakon” – rekao je Blažić.

-Radni tekst izbornog zakona, prema njegovim riječima, podrazumijeva profesionalne izborne organe, odnosno profesionalne izborne komisije, ne partijske kao do sada.

On je rekao da će biti profesionalci u Državnoj, kao i opštinskim izbornim komisijama. 

“Do sada su partije delegirale svoje predstavnike, a sada će u tim organima biti profesionalci. To je veliki napredak” – istakao je Blažić.