Video
Ovakva odluka, najznačajnija otkad je Kristi Koventri prošle godine izabrana za prvu ženu na poziciji predsjednika na Međunarodnom olimpijskom komitetu, donijeta je nakon sastanka odbora i više mjeseci spekulacija zbog pravila organizacije o jednom od najspornijih pitanja u sportu današnjice. Ova pravila će se primjenjivati počevši od sljedećih Olimpijskih igara u Los Anđelesu 2028. godine.
Kada je Kristi Koventri, bivša olimpijska šampionka u plivanju iz Zimbabvea, vodila kampanju za čelnu poziciju u organizaciji, često je govorila kako je važno zaštititi žensku kategoriju usred čestih, a često i žustrih rasprava o učešću transrodnih sportista na takmičenjima.
,,Na Olimpijskim igrama, i najmanje granice mogu presjeći između pobjede i poraza”, rekla je Koventri dok je saopštavala novost. ,,Stoga, apsolutno je jasno da ne bi bilo fer da se biološki muškarci takmiče u ženskoj kategoriji. Osim toga, u nekim sportovima to ne bi bilo ni bezbjedno.”
Dodala je da su nova pravila ,,zasnovana na nauci i da iza njih stoje medicinski stručnjaci.” Prema novim pravilima, pravo učešća će se utvrđivati na osnovu jednokratnog genetskog testa, kažu iz Međunarodnog olimpijskog komiteta. Test, koji se već koristi u atletici, podrazumijeva testiranje putem pljuvačke, brisa obraza ili uzorka krvi.
Međunarodni olimpijski komitet konsultovao se sa raznim ekspertima dok je rešavao pitanje koje je budilo sve veću zabrinutost sportista. Krajem prošle godine, dr Džejn Tornton, medicinski i naučnik direktor Komiteta i bišva takmičarka u veslanju na OI predstavljajući Kanadu, iznijela je prve zaključke istraživanja o sportistima koji su transrodni ili imaju razlike u polnom razvoju (DSD), a takmiče se u ženskim sportovima. U ovoj analizi, koja nije objelodanjena, navodi se da su sportisti rođeni sa muškim seksualnim markerima zadržali muške fizičke karakteristike, pa čak i oni koji su primali terapiju za smanjenje nivoa testosterona.
Godine 2021, Lorel Habard, dizač tegova sa Novog Zelanda, postao je prva transrodna žena koja se takmičila na Olimpijadi posle promjene pola.
Sve dosad, prema smjernicama Međunarodnog olimpijskog komiteta, transrodnim ženama je bilo dozvoljeno da se takmiče sa smanjenim nivoom testosterona, ali se konačna odluka prepuštala nacionalnim sportskim delegacijama. U atletici, plivanju, boksu i ragbiju uveli su sopstvene sveobuhvatne zabrane učešća transrodnih sportista u ženskim takmičenjima.
Ženski sportovi su postali ključna tema u polarizujućoj i javnoj raspravi o pitanjima transrodnih osoba, a ta tema se dodatno potpirila prošle godine, kada je predsjednik Donald Tramp potpisao nalog za izvršenje, kojim se transrodnim sportistima zabranjuje učešće u ženskim sportovima na koledžima.
Atletika je bila prvi značajan sport u kom se uvelo obavezno DNA polno testiranje za sportiste, počevši od ženskog takmičenja u martu 2024. godine. To se desilo manje od godinu dana nakon što se pitanje učešća razbuktalo na Olimpijadi u Parizu 2024. godine, kada je boksersko takmičenje prekinuto zbog ružnih scena unutar i izvan ringa oko učešća dvije žene, koje su kasnije osvojile zlatne medalje.
Caopštenje MOK-a došlo je samo nekoliko dana nakon što su zvaničnici bokserske kategorije odobrili povratak šampionke u perolakoj kategoriji, Lin Ju-ting, nakon što je njen status, zajedno sa statusom Alžirke Imane Kelif, druge žene u centru debate u Parizu, bio doveden u sumnju. Lin sada može da se takmiči na Azijskom prvenstvu u boksu ovog vikenda, što je njen prvi međunarodni događaj od Olimpijskih igara u Parizu.
Pravila testiranja, među kojima su i ona kakve je najavio MOK, već su sporna u kontekstu nacionalnih zakona. Na primjer, žene bokseri u Francuskoj nisu mogle da se testiraju u svom gradu prije međunarodnih takmičenja zato što se tamo zakonima o privatnosti ograničavaju genetska testiranja sa ciljem utvrđivanja pola.
Odlukom MOK-a se, izuzev nekih rijetkih slučajeva, eliminiše se manji broj sportista koji nemaju tipičan polni hromozon XX i koji imaju neki od par stanja koji su poznati kao razlike u polnom razvoju. Neki ljudi ni ne znaju da imaju te razlike. Ipak, ta njihova neobična genetska struktura može uzrokovati visok nivo testosterona i, moguće, pojačan razvoj mišića, što im daje izvjesne atletske prednosti koje su odlika muškaraca.
Atletika je u središtu ovih debata otkad je južnoafrička trkačica Kaster Semenja osvojila zlatnu medalju na 800 metara na svjetskom šampionatu 2009. godine. Njena pobjeda izazvala je negodovanje među rivalima koji su se žalili na njen izgled, što je dovelo do toga da upravno tijelo zatraži polna testiranja. Problem je bila rijetka osobina koja joj prirodno daje povišen nivo testosterona.
Semenja se godinama bori protiv starih pravila kojima se od nje i drugih traži da smanje nivo testosterona, izgubivši predmet na vrhovnom sportskom sudu 2019. godine. Ona se našla među devet afričkih sportista koji su potpisali pismo poslato Koventri u kom opisuju “okrutno i ponižavajuće ophođenje” s kojem su se suočile zbog pravila o pravu učešća za žene sa varijacijama u polu i pritom je opisala invazivne preglede, prisilne operacije i štetne hormonske terapije koje su dovele do, kako kažu, fizičke i emotivne traume i znatnog finansijskog troška.
,,Nosim ovaj teret. Nose ga i druge žene tamne kože koje su zaslužile da se u sportu bolje ophode prema njima”, izjavila je Semenja za Tajms. ,,Ponovno uvođenje genetskih testiranja nije pomak, već je korak unazad”, rekla je i dodala: ,,Ovo je drugi naziv za eliminaciju”.
Članak je objavio “Njujork tajms”.
c.2026 The New York Times Company
Preporučeno
Prevod: Darinka Jovanović
