Za Njujork tajms piše: Džejson Horouvic; prevodi: Darinka Jovanović

Glumac Havijer Bardem pita se ima li Izrael neke veze sa talasom od 70 hiljada migranata prošlog mjeseca koji su iz Maroka prebjegli u Španiju. Mardžori Tejlor Grin, bivša članica Republikanske stranke i teoretičarka zavjera, ukazala je na to da možda republikanci stoje iza ovoga. Drugi su rekli da je ovu krizu podstakao marokanski kralj Mohamed VI kako bi isprovocirao Španiju.

Stručnjaci kažu da nema dokaza da je ijedna država odigrala ulogu u pokretanju nezapamćene migracije ka Seuti, španskoj enklavi u Sjevernoj Africi. I španska i marokanska vlada su za taj migrantski talas, u kojem je poginulo oko 90 migranata prije nego što se većina učesnika povukla u Maroko, okrivile viralnu kampanju širenja dezinformacija na društvenim mrežama koju su vodili krijumčari.

Ali to nije spriječilo da se šire nagađanja o tome šta se stvarno desilo. Te spekulacije, kažu analitičari, dijelom počivaju na veoma komplikovanom odnosu između Španije i Maroka.

Španija je okupirala djelove Maroka tokom skoro čitavog 20. vijeka, a mnogi Marokanci i dalje spore kontrolu koju Španija ima nad njihovim afričkim teritorijama, među kojima je i Seuta. Ipak, ove dvije zemlje zavise jedna od druge zbog složenih ekonomskih, političkih i geopolitičkih razloga.

Imaju oprečne stavove o Alžiru, Izraelu i Trampovoj administraciji. Španija ima zategnute odnose sa Vašingtonom i Jerusalimom, a prijateljske sa Alžirom. Međutim, Maroko Alžir vidi kao rivala, a zato popravlja odnose sa Izraelom i SAD.

Ljudi različitih ideoloških opredjeljenja iskoristili su svu tu složenost kako bi razvili misteriju ili teoriju zavjere po sopstvenom nahođenju.

“Svjedočimo pojednostavljivanju veoma složene stvarnosti”, kazao je Pol Moriljas, direktor Centra za međunarodne odnose u Barseloni, nezavisne istraživačke organizacije. “Ovo otvara prostor za kreiranje različitih teorija”.

U eri rastućeg nacionalizma i dezinformacija, kaže Moriljas, situacija u Seuti bila je plodno tle i za najbujniju maštu. “U takvom vremenu živimo”, rekao je on.

Odnos između Maroka i Španije se većinom odvija fer, dodaje Moriljas. Španije je glavni trgovinski partner Maroka u Evropi. Za Španiju, Maroko predstavlja jedan od najvećih izvora legalne migracije. Time se sprečava da migranti nezakonito uđu u Španiju, čak i ako je u prošlosti Maroko koristio migrantske tokove kao oružje radi geopolitičke koristi, kažu stručnjaci.

Godine 1975, dok je španski diktator, general Francisko Franko, ležao na samrtnoj postelji, Maroko je nanjušio slabost i poslao 350-000 ljudi, kao i vojnu silu, u teritoriju Zapadne Sahare koju je Španija prethodno kontrolisala skoro čitavih stotinu godina. Ovaj pokret, poznat kao Zeleni marš, doprinio je tome da se Španija povuče.

“Veliki broj ljudi u Seuti ova dešavanja poredi sa Zelenim maršom”, kaže Enrike Avila, penzionisani politikolog u Seuti, koji je služio kao vojnik u artiljeriji na strani Španije u Zapadnoj Sahari tokom povlačenja. “Osjećaš se ugroženo, i to neprestano.”

U odsustvu Španije, konflikt u Zapadnoj Sahari je eskalirao među separatistima koji su imali podršku Alžira i koji su podržali pravo stanovnika na samoopredjeljenje, i Maroka, koji je tvrdio da polaže istorijsko pravo na te teritorije. Španija je, nastojeći da održava funkcionalne odnose i sa Alžirom i sa Marokom, ostala neutralna.

Godine 2020, Trampova administracija je pomogla da se Maroko ubijedi da normalizuje odnose sa Izraelom u zamjenu za priznanje Amerike marokanskog suvereniteta nad Zapadnom Saharom. Izrael je kasnije učinio isto.

Španija je odbila da slijedi njihov primjer, čak je dozvolila da se separatistički lider liječi od koronavirusa u španskoj bolnici.

Upravo u vrijeme tih pojačanih tenzija, 2021. godine, Maroko je ublažio kontrolu granice i dozvolio da oko 10.000 migranata pređe granicu i uđe u Seutu. Mnogi u Španiji smatrali su da je taj potez bio jasan geopolitički pritisak s ciljem kažnjavanja Španije zbog njene neutralnosti po pitanju Zapadne Sahare.

Godinu dana kasnije, Španija je promijenila stav i podržala kontrolu Maroka nad tom teritorijom, što je obradovalo Maroko, ali razljutilo Alžir, koji podržava separatiste.

Ove godine španski lideri pokušali su da poboljšaju odnose s Alžirom, nadajući se većem uvozu alžirskog gasa, ali su time potencijalno pogoršali odnose s Marokom.

Marokanski graničari i čamci patroliraju obalom na granici sa Španijom u Fnideku, u Maroku, 2. avgusta 2026. godine. Talas dezinformacija na internetu doprinio je porastu broja migranata u španskoj enklavi Seuti koji su pokušavali da stignu do Evrope, pri čemu je poginulo oko 90 ljudi -SERGEY PONOMAREV VIA NYT

Španski premijer Pedro Sančez otputovao je 20. jula prvi put nakon četiri godine u Alžir na razgovore o unapređenju odnosa. Migrantski talas iz Maroka uslijedio je nekoliko dana kasnije.

Za neke je splet ovih događaja bio dovoljan dokaz da iza svega stoji zavjera Maroka, iako su marokanski stručnjaci upozoravali da je malo vjerovatno da je tako smrtonosnu katastrofu organizala Kraljevina Maroko.

“Teško je povjerovati da je ovo potpuno iznenadilo vlasti”, rekao je nedavno Huan Hesus Vivas, predsjednik vlade Seute, odgovarajući na pitanje da li smatra da je Maroko imao udjela u migrantskom talasu. “Ne možete sakriti 80.000 ljudi u gepeku. Očekivao bih da se kretanje tolikog broja ljudi uoči.”

Te sumnje dodatno potpituje činjenica da je Maroko odskoro naročito prijateljski nastrojen prema Izraelu i SAD, a obje zemlje imaju napete odnose sa Španijom u posljednje vrijeme.

Irena Montero, bivša liderka krajnje ljevičarske stranke Podemos (Možemo), napisala je na društvenim mrežama: “Ako plaćate diktaturu poput Maroka da radi prljav posao za vas, kada Maroko poželi više, ili kada mu SAD i Izrael to narede, oni prestaju da rade taj posao kako bi vas ucjenjivali.”

Objavu je podijelio Havijer Bardem, jedan od najpoznatijih španskih glumaca i kritičar izraelskog rata u Gazi.

Slične tvrdnje iznosili su i predstavnici američke krajnje desnice.The New York Times: Šta stručnjaci savjetuju da radimo za dugovječnost?

Tejlor Grin se pozvala na nedavni izvještaj Kongresa, povezan sa predlogom zakona, kojim se predviđa 40 miliona dolara bezbjednosne pomoći Maroku. U izvještaju, koji je sačinio odbor predvođen republikancima, Seuta je opisana kao teritorija “pod upravom Španije” koja se “nalazi na teritoriji Maroka”.

To je bilo dovoljno da Tejlor Grin u objavi na Iksu zaključi: “Republikanci su potrošili 40 MILIONA DOLARA vašeg poreskog novca da bi Maroko izvršio invaziju na Španiju.”

Ni za jednu od tih teorija ne postoje dokazi.