Video
Usklađeni standardi evropske statistike povećavaju transparentnost, dok carinska unija donosi brže i jeftinije trgovinske tokove.
Prema najnovijem izvještaju Svjetske banke, Crna Gora se nakon pristupanja SEPA pozicionirala kao zemlja sa najnižim troškovima prekograničnih plaćanja prema Evropskoj uniji u regionu Zapadnog Balkana.
Prema riječima Radović, ulazak naše države u SEPA za strane investitore, znači viši stepen predvidljivosti, standardizovane procedure i niže operativne rizike, dok je za crnogorsku privredu, a naročito za mala i srednja preduzeća, SEPA uklonila brojne administrativne i troškovne barijere.
„Time je domaćim kompanijama omogućen ravnopravniji pristup evropskom tržištu, lakše uspostavljanje saradnje i efikasnije upravljanje finansijskim tokovima. Istovremeno, pristupanje SEPA stvorilo je snažnije preduslove za uključivanje domaćih preduzeća u evropske lance vrijednosti, jačanje izvoznog potencijala i bolju povezanost sa tržištima Evropske unije (EU)”, rekla je Radović u intervjuu za Glasnik Privredne komore.
Ona je podsjetila da pristupanje Crne Gore SEPA predstavlja jedan od najvažnijih iskoraka u procesu evropske integracije Crne Gore u jedinstveno evropsko ekonomsko tržište i snažan signal institucionalne i regulatorne spremnosti za članstvo u EU, sa konkretnim benefitima za građane i privredu.
Prema najnovijem izvještaju Svjetske banke Measuring the Cost of Cross-Border Business-to-Business Payments in the Western Balkans, Crna Gora se nakon pristupanja SEPA pozicionirala kao zemlja sa najnižim troškovima prekograničnih plaćanja prema Evropskoj uniji u regionu Zapadnog Balkana.
„Za transfer od pet hiljada EUR troškovi iznose oko 0,04–0,05 odsto vrijednosti transakcije, dok se kod iznosa od 20 hiljada EUR spuštaju ispod 0,01 odsto, što je nivo uporediv sa najefikasnijim tržištima EU. Ovakva konvergencija troškova direktno doprinosi integraciji domaće privrede u jedinstveno tržište i smanjenju takozvanih troškova periferije“, precizirala je Radović.
Te reforme, koje su implementirale CBCG i komercijalne banke u Crnoj Gori, ne predstavljaju samo tehničko usklađivanje, već duboku strukturnu transformaciju platnog sistema, jer direktno utiču na svakodnevni život građana i poslovanje privrede.
„Uključivanjem u SEPA, Crna Gora primjenjuje ista pravila, standarde i procedure koje važe unutar EU, čime se domaći finansijski sistem funkcionalno integriše u jedinstveno evropsko tržište. Time se dodatno potvrđuje regulatorna zrelost CBCG i njena sposobnost da dizajnira i implementira kompleksne reforme u skladu sa EU standardima i praksom ESCB-a“, navela je Radović.
U kontekstu ispunjavanja ekonomskih kriterijuma za članstvo u EU, SEPA ima, kako je ocijenila, strateški značaj. Doprinosi jačanju funkcionalne tržišne ekonomije, povećava brzinu i pouzdanost finansijskih tokova, smanjuje transakcione i operativne troškove, te unapređuje investicionu atraktivnost zemlje. Istovremeno, SEPA pokazuje da evropske integracije nijesu apstraktan cilj, već proces koji već sada donosi konkretne i mjerljive koristi građanima i privredi, i to prije samog formalnog članstva u Evropskoj uniji.
„U tom smislu, pristupanje SEPA predstavlja i konkretan doprinos ispunjavanju mjerila za Pregovaračko poglavlje 4 – Sloboda kretanja kapitala. CBCG je, kroz sveobuhvatno regulatorno i operativno usklađivanje sa SEPA standardima, obezbijedila punu primjenu evropskog pravnog okvira u oblasti platnih usluga, čime se dodatno jača sigurnost, transparentnost i konkurentnost finansijskog sistema“, kazala je Radović.
Na pitanje koje su najkonkretnije koristi koje članstvo u SEPA donosi građanima i privredi Crne Gore, Radović je odgovorila da je kvalitet finansijske infrastrukture danas jedan od ključnih faktora investicione atraktivnosti.
„SEPA je donijela suštinsku promjenu u načinu na koji građani i privreda Crne Gore obavljaju međunarodna plaćanja u eurima, transformišući ih iz skupih i sporijih prekograničnih transakcija u jeftina plaćanja unutar evropskog prostora“, rekla je Radović.
Za građane, kako je objasnila, to znači niže troškove, veću transparentnost i jednostavnije plaćanje prema inostranstvu, uz veću sigurnost kroz primjenu evropskih pravila. Za privredu, posebno za preduzeća koja posluju sa partnerima iz EU, SEPA donosi konkretne operativne koristi — lakše planiranje novčanih tokova, bolju likvidnost i sigurnije poslovanje.
„Efekti su već vidljivi. U periodu od 7. oktobra prošle godine do 7. februara ostvarene su uštede od preko tri miliona EUR. Prosječna cijena SEPA transakcije iznosi 6,21 EUR, dok je prosječna cijena SWIFT transakcije u 2024. godini iznosila 73,4 EUR, odnosno gotovo 12 puta više“, navela je Radović.
Prema njenim riječima, posebno su značajne uštede kod manjih iznosa, ali i kod većih transakcija za privredu, gdje su troškovi višestruko niži, što direktno jača konkurentnost domaće ekonomije. SEPA se time potvrđuje kao konkretan i mjerljiv benefit evropskih integracija, koji već sada unapređuje svakodnevni život građana, konkurentnost i poslovanje privrede.
Na pitanje kako objašnjava jaz između regulatornog okvira i prakse, s obzirom na to da se čini da crnogorska privreda još u nedovoljnoj mjeri koristi prednosti SEPA, Radović je odgovorila da se tu ne govori o jazu, već o fazi tranzicije u kojoj se nova rješenja postepeno usvajaju i ugrađuju u svakodnevnu poslovnu praksu.
“Iskustva iz drugih evropskih zemalja pokazuju da je za ovakve promjene potrebno određeno vrijeme, ali i da se usvajanje ubrzava kako koristi postaju vidljivije. Već sada bilježimo konkretne i mjerljive efekte kroz značajne uštede i povećan obim transakcija, što potvrđuje da privreda prepoznaje prednosti koje SEPA donosi. Posebno ohrabruje činjenica da kompanije koje intenzivnije posluju sa EU tržištem već aktivno koriste SEPA instrumente i ostvaruju direktne koristi”, rekla je Radović.
SEPA, kako je kazala, istovremeno predstavlja važan iskorak ka ubrzanom prelasku na digitalna i bezgotovinska plaćanja, koja su efikasnija, sigurnija i transparentnija, te ključna za modernizaciju ekonomije i smanjenje sive ekonomije.
“Kako se pozitivna iskustva budu širila, a informisanost dodatno rasla, očekujemo brzu i organsku ekspanziju korišćenja SEPA, naročito među malim i srednjim preduzećima. Uloga CBCG i drugih institucija u ovoj fazi je da nastave sa podrškom kroz dijalog, edukaciju i dalju optimizaciju uslova, kako bi se benefiti SEPA u potpunosti prenijeli na cijelu ekonomiju. Dosadašnji rezultati daju čvrst osnov za uvjerenje da će se ovaj proces, paralelno sa digitalizacijom platnog prometa, ubrzano nastaviti”, smatra Radović.
Na pitanje šta su buduće aktivnosti u ovoj oblasti, Radović je najavila da će fokus biti na daljem povećanju upotrebe SEPA u svakodnevnom poslovanju, posebno kroz promociju digitalnih i bezgotovinskih plaćanja, kao i dodatno pojednostavljivanje procedura za krajnje korisnike.
“U okviru šire modernizacije platnog sistema, Centralna banka sprovodi i implementaciju TIPS Clone projekta, nacionalnog sistema instant plaćanja koji se razvija u saradnji sa Bankom Italije, Evropskom centralnom bankom i Svjetskom bankom. Ovaj sistem, planiran za puštanje u rad u julu, omogućiće građanima i privredi Crne Gore da obavljaju instant plaćanja u realnom vremenu 24 sata dnevno sedam dana u nedjelji i 365 dana u godini, po niskim tarifama i uz tehničku kompatibilnost sa evropskom TIPS infrastrukturom”, zaključila je Radović.
