Građani u bankama u Crnoj Gori drže više od 1,3 milijarde eura, što znači da svaki građanin ima po dvije hiljade eura. To je „statistička“ računica koja je daleko od stvarnosti jer većina nema ni eura štednje a mali broj ima pozamašne svote. Prema posljednjim podacima iz ove godine imamo 71 milionera a najbogatiji među njima ima 32 miliona eura na svom kontu u banci. No, i ovi podaci o milionerima u kešu su relativni jer nema podataka koliko domaći građani drže u stranim bankama, piše Pobjeda.
Visina
Podaci Centralne banke koji se prate iz mjeseca u mjesec pokazuju da depoziti građana u bankama rastu. Za deset godina uvećani su duplo. Štednja građana 2009. bila je 654 miliona eura a danas je više od 1,3 milijarde eura. Na kraju 2010. bila je 738 miliona, godinu kasnije 791 milion, 2012. više od 864 miliona, godinu kasnije 931 milion, 2014. je bila 990 miliona, 2015. preko milijarde, godinu kasnije 1,1 milijardu, 2017. godine 1,23 milijarde, prošle godine 1,32 milijarde i tekuće godine sa kraja oktobra bila je 1,305 milijardi eura.
Sličnom dinamikom rasli su i ukupni, odnosno depoziti privrede i banaka, tako da su prije deset godina bili 1,82 milijarde a danas 3,49 milijardi eura.
Na pitanje kakvo se kretanje depozita očekuje, generalni sekretar Udruženja banaka mr Bratislav Pejaković Pobjedi je kazao da ne očekuje smanjenje.
Ne očekujem smanjenje ukupnog iznosa depozita, odnosno njihovo seljenje u državne i druge obveznice i hartije od vrijednosti koje odobravaju znatno veću kamatnu stopu.
“Ne očekujem smanjenje ukupnih depozita a kamoli masovnije podizanje kojeg nije bilo niti tokom 2019. kada je došlo do intervencije kod dvije banke. Sistem je kvalitetno odgovorio, tako da nije bilo negativnih konsekvenci, čak je konstatovan značajan rast depozita. Uostalom, prednost držanja novca kod banaka je sa više aspekata očigledan, kako za dnevne aktivnosti vlasnika depozita tako i kao djelimičan, ili u cijelom kolateral za eventualne potrebe ulaganja”, smatra Pejaković.
Prednost je, dodaje on, i brzina povlačenja sredstava. Uz najavu je kvalitetnija od reakcije na tržištu kapitala, gdje bi trebali da realizujete vaše hartije od vrijednosti.
“Veća kamatna stopa ima svoju težinu, ali u selekciji prioriteta, prihvatljivosti rizika koji nose HoV i potreba vlasnika se prepoznaje odgovarajući način tezaurisanja sredstava. Odluka je uvijek na vlasniku novca i njegovim preferencijama”, ističe on.
Bankari očekuju da će depoziti rastu i naredne godine.
“Očekujemo da će depoziti u bankama rasti i naredne godine, uz projektovani rast BDP-a. Na to upućuju trendovi posljednjih godina, ali i najavljena politika Evropske centralne banke za 2020. Kako u regionu, tako i širom EU depoziti kod finansijskih institucija rastu. U Crnoj Gori ukupni depoziti na kraju oktobra 2019. iznosili su 3,489 milijarde eura, od čega stanovništva 1,305 milijardi eura, gdje u zavisnosti od doba godine, investicionih aktivnosti, pripreme sezone, investicija, ili ubiranje prihoda, imamo rast, ili pad depozita na nivou sistema”, pojašnjava Pejaković.
Kamate
Kamatne stope na depozite su stvar više faktora.
“Prosječna kamatna stopa kojom se koristi javnost je na ukupne depozite koja je za oktobar bila 0,42 odsto. Međutim oko 60 odsto ukupnih depozita stanovništva su po viđenju. Na nivou ukupnih depozita procenat ide na oko 72 odsto, gdje skoro nema kamate, odnosno oko 0,002 odsto se kreće. Dok na oročene depozite imate na godišnjem nivou i kamatu više od dva odsto – kod pojedinih banaka u Crnoj Gori, što je za euro depozite vrlo dobra ponuda, uporedbom sa regionom i razvijenim zemljama”, pojašnjava generalni sekretar Udruženja banaka.
Sve ovo znači da treba posmatrati konkuretnu ponudu kamate na oročene depozite, a ne samo čitati prosječnu kamatu u kojoj su i depoziti po viđenju.
Prosječna cijena, odnosno kamata na kredite je nešto više od šest odsto na godišnjem nivou, pa se čini da je spread (razlika između kamata na štednju i kredite) veliki u odnosu na prosječnu kamatu na depozite.
“ Međutim, prosječna kamata u plasmanima obuhvata i gotovinske kredite kao skuplje i stambene kao najniže od 2,99 odsto kamate na godinu za subvencioniranje kredite kod fizičkih lica. Kod pravnih lica imate kredite overdraft, one za likvidnost kao skuplje, ali i kamate na investicione kredite od 3,5 odsto godišnje za najbolje klijente. Naravno, da ima i kredita koji su značajno na većem, ili nižem nivou kamate, a sve je u zavisnosti od proizvoda banke, boniteta klijenta i preuzetog rizika plasmana”, pojašnjava Pejaković.
Jasno je, kaže on, da statistika može da zavara i dovede do pogrešnih komentara.
“Dobro je što u ponudi banaka ima stambenih i investicionih kredita kojih nije bilo prije 2006. makar u značajnim iznosima”, kaže on i podsjeća da se u skladu sa mogućnostima i potrebama treba zaduživati.
Na pitanje kakvo kretanje kamata očekuje, Pejaković kaže da će narednih godinu-dvije godine biti na istom nivou, ali već potom može se očekivati lagani rast kamata na depozite što se već desilo u SAD, a od kretanja u privredi adekvatna odluka će biti i u politici Evropske centralne banke, gdje se prije svega prate pokazatelji najjačih evropskih privreda, što se odražava kako na nivou EU tako i regiona, kaže Pejaković.
Primjeri Hrvatske i Srbije
U Hrvatskoj, kamatna stopa za devizne oročene depozite je ispod jedan odsto od sredine 2016. godine. Podatak za jul 2019. je 0,19 odsto, a za najduža oročenja (više od dvije godine) samo 0,27 odsto na godišnjem nivou. Štednja građana krajem jula 2019. iznosila je 205,3 milijarde kuna (oko 27,6 milijardi eura), što je 3,9 odsto više u odnosu na prošlogodišnji jul.
U Srbiji, kamatne stope na štednju u eurima u najvećem broju banaka su iste i iznose 0,2 odsto za oročene eure na godinu do maksimalnih 0,6 procenata za oročene devize na tri godine. Depoziti građana Srbije u bankama u devizama su 10,6 milijardi eura, ili oko petnaest puta veći nego u domaćoj valuti.
Porez na dobijenu kamatu u Hrvatskoj je 12 odsto, Srbiji 15 odsto, dok je u Crnoj Gori porez na dobit devet odsto.
“Karakteristika regiona je da skoro polovina građana i dalje misli da je investicione proizvode teško razumjeti, a 12 odsto njih smatra da su oni „samo za avanturiste“. Procjena je, a trend depozita u bankama ukazuje da 77 odsto građana, kada bi imali novac za investiranje, opredjelili bi se za ulaganja s najmanjim rizikom. Oko trećina ispitanika u Crnoj Gori i Srbiji navodi da štedi novac na neki način, i to češće u Crnoj Gori nego u Srbiji (34 odsto naspram 27 odsto)”, ističe Pejaković.
Prototip štediše je, objašnjava on, primanje oko 700 eura, uz više i visoko obrazovanje, prosječne starosti oko 40 godina.
U većini zemalja EU plaćaju bankama za držanje novca
U velikom broju banaka EU imate negativne kamatne stope na određenu kategorije depozita.
“Vlasnik depozita treba da platiti banci što mu pruža uslugu držanja novca”, pojašnjava Pejaković.
Austrijanci mjesečno štede 259 eura
U zemljama srednje i istočne Evrope najviše štede Austrijanci – 259 eura mjesečno.
“Na drugom mjestu su Slovenci sa 111 eura, potom Česi 105 eura. Slijede Hrvati sa 63, Mađari 65, Rumuni 57, Srbi 40 eura”, kaže Pejaković.
Prema raspoloživim podacima, dodaje on, slabu investicionu kulturu imaju i Hrvati gdje tek 43 odsto koristi klasične oblike štednje, 16 odsto ulaže u životna osiguranja, a devet odsto u stambenu štednju.
“Investicioni fondovi, dionice i obveznice izbor su za pet posto građana, a svega četiri odsto Hrvata ulaže u nekretnine”, objašnjava Pejaković.
Video