Video
To pokazuju podaci Parlamentarne budžetske kancelarije (PBK), koja je uradila analizu javnog duga od 2020. do 2025. godine.
U tom periodu ministri finansija bili su Darko Radunović (2020), Milojko Spajić (2020–2022), Aleksandar Damjanović (2022–2023) i Novica Vuković (od 2023. do danas), prenosi Dan.
Udio javnog duga u bruto domaćem proizvodu (BDP) na kraju 2025. godine iznosio je 63,5 odsto, dok je na kraju 2020. godine bio 106,4 odsto. BDP je u 2020. godini iznosio 4,14 milijardi, a na kraju 2025. godine 8,17 milijardi, ili skoro dva puta više.
,,Depoziti Ministarstva finansija na kraju 2025. godine iznosili su 804,7 miliona eura. Vrijednost depozita u 2020. godini bila je na najvišem nivou u posmatranom periodu, u iznosu od 872,43 miliona eura, a na najnižem u 2022. godini, kada je zabilježena na nivou od 111,75 miliona eura”, konstatovano je u analizi PBK-a.
Ugovoreni iznos garancija u padu
Državna garancija predstavlja pisanu obavezu države, koju je potvrdio parlament, da će isplatiti zajmodavcu garantovani iznos u slučaju da primarni dužnik to ne uradi u ugovorenom roku. Ukupan iznos garancija koje daje država utvrđuje se godišnjim zakonom o budžetu. Zakonom o budžetu i fiskalnoj odgovornosti propisano je da ukupan iznos garancija ne bi trebalo da pređe 15 odsto BDP-a.
,,Stanje duga na kraju 2025. godine, po garancijama izdatim domaćim i inostranim kreditorima, iznosilo je 116,10 miliona eura, što predstavlja 1,42 odsto BDP-a. U odnosu na kraj 2024. godine, na kraju 2025. godine stanje duga po osnovu izdatih državnih garancija smanjilo se za 15,40 miliona eura”, precizirali su iz PBK-a.
Ugovoreni iznos izdatih državnih garancija na kraju 2025. godine iznosio je 432,21 milion eura, što je za 93,4 miliona eura manje u odnosu na kraj 2024. Od ovog iznosa, angažovana sredstva iznosila su 286,54 miliona eura.
,,Domaće garancije uglavnom su izdate u cilju podrške kompanijama za realizaciju kapitalnih projekata, za restrukturiranje i kao podršku realizaciji sanacionih planova lokalnih samouprava. Spoljne garancije su izdate za implementaciju infrastrukturnih projekata, obezbjeđenje podrške razvoju malih i srednjih preduzeća, kao i u cilju podrške za restrukturiranje željezničke infrastrukture, modernizaciju aerodroma i energetskog sektora i sl.”, pojasnili su iz Parlamentarne budžetske kancelarije.
Kada je u pitanju valutna struktura državnog duga, ona je na kraju 2025. u odnosu na kraj 2024. ostala gotovo nepromijenjena.
,,Zahvaljujući realizovanim hedžing aranžmanima, učešće eurskog duga u ukupnom državnom dugu iznosi 99,75 odsto, dok je svega 0,25 odsto državnog duga izraženo u drugim valutama. U cilju unapređenja valutne strukture portfolija duga i obezbjeđivanja od valutnog rizika, Ministarstvo finansija je 2024. godine zaključilo hedžing aranžman za dolarski kredit kod kineske Eksim banke za projekat auto-puta Bar–Boljare, kao i za dolarsku obveznicu emitovanu na međunarodnom tržištu”, navedeno je u analizi.
Kada je u pitanju kamatna struktura državnog duga, došlo je do povećanja učešća duga sa varijabilnom kamatnom stopom – za oko 4,2 procentna poena u odnosu na kraj 2024. godine.
,,I pored navedenog, ukupan dug sa fiksnom kamatnom stopom i dalje preovladava sa 78,8 odsto učešća u ukupnom državnom dugu. Imajući u vidu značajne promjene na globalnom finansijskom tržištu poslednjih godina, koje karakteriše porast kamatnih stopa, kako fiksnih tako i varijabilnih, uticaj ovih kretanja odrazio se i na portfolio duga Crne Gore. Zaduženja sa varijabilnom kamatnom stopom uglavnom su vezana za EURIBOR i čine 21,2 odsto državnog duga”, precizirano je u analizi.
Za kamate isplaćeno preko 750 miliona
Izdaci za kamate u 2024. godini planirani su na 138,36 miliona eura, rebalansom su uvećani za 10,3 miliona eura, a odlukama o preusmjeravanju sredstava umanjeni za 3,62 miliona eura, pa je konačni plan ovih izdataka iznosio 145,03 miliona eura.
,,To je činilo 10,10 odsto tekućeg budžeta. Isplaćeno je 149,26 miliona eura, 2,91 odsto iznad plana. U periodu 2020–2025. godine iz budžeta Crne Gore za kamate je isplaćeno 751,65 miliona eura. U periodu 2026. godine iznos sredstava planiran za kamate je 174,83 miliona eura”, precizano je u analizi.
Prosječno vrijeme dospijeća duga, tj. prosječna ročnost duga na kraju 2025. godine na približno je istom nivou kao i na kraju 2024. godine.
,,Usljed nepovoljnijih uslova zaduživanja, koje, između ostalog, karakterišu kraći rokovi otplate, kao i zbog redovne otplate duga, u periodu od 2020. do 2023. godine parametar prosječne ročnosti duga bilježi opadanje, da bi se taj trend zaustavio u 2023. godini. Od tada, parametar prosječne ročnosti bilježi blagi oporavak. Imajući u vidu da Ministarstvo finansija prepoznaje rizik refinansiranja kao jedan od ključnih faktora u portfoliju duga, poseban fokus je usmjeren na aktivnosti koje imaju za cilj povećanje ovog parametra”, notirano je u analizi PBK-a.
Preporučeno
Prosječna ponderisana kamatna stopa na kraju 2025. godine ostala je na istom nivou kao na kraju 2024. i iznosi 3,92 odsto.
