Video
Financial Times danas navodi da politička nestabilnost oko Merca stvara dodatnu neizvjesnost upravo u trenutku kada EU pokušava da postigne dogovor o budžetu vrijednom gotovo dva biliona eura. Prema zvaničnicima uključenim u pregovore, bez čvrste podrške Njemačke kompromis do kraja godine biće znatno teži.
Evropska komisija predložila je višegodišnji finansijski okvir vrijedan gotovo dva biliona eura, odnosno 1,26 odsto bruto nacionalnog dohotka EU. Prema Komisiji, novi budžet treba da omogući veća ulaganja u konkurentnost, inovacije, energetsku sigurnost i koheziju, uz veću fleksibilnost u odgovoru na nove krize i prioritete.
BERLIN TRAŽI 400 MILIJARDE EURA MANJE
Njemačka je još u junu zatražila da se prijedlog Evropske komisije smanji za oko 400 milijardi eura, uz ocjenu da je predloženi iznos nepriuštiv. To je pokazao interni dokument njemačke vlade koji je objavio Reuters.
Berlin u tome više nije sam.
Njemačka, Danska, Finska, Holandija i Austrija zajednički su prošle sedmice zatražile da novi budžet bude nekoliko stotina milijardi eura manji od prijedloga Evropske komisije. Pet država, koje su među najvećim neto uplatnicama, ocjenjuju da evropski poreski obveznici ne mogu istovremeno da finansiraju postojeće i nove prioritete kroz stalno povećavanje izdvajanja.
Ove zemlje, međutim, ne traže da se odustane od novih evropskih prioriteta. U zajedničkoj izjavi navode da bi veći dio novca trebalo usmjeriti na bezbjednost i odbranu, konkurentnost, inovacije i upravljanje migracijama, uz istovremeno preispitivanje postojećih subvencija i transfera.
Komisija je predložila budžet od gotovo dva biliona eura, što predstavlja nominalno povećanje od oko 60 odsto u odnosu na okvir za period 2021–2027. Njemačka i njeni saveznici smatraju da takav rast nije realan.
MERC U BRISELU SA SVE MANJOM POLITIČKOM SNAGOM
U trenutku kada Berlin pokušava da utiče na evropske pregovore, njegov kancelar Fridrih Merc suočava se sa ozbiljnim političkim pritiskom kod kuće.
CDU je na regionalnim izborima pretrpio velike gubitke, što je dodatno otvorilo pitanje političke snage njemačkog kancelara. Financial Times navodi da su rezultati izbora natjerali evropske zvaničnike da preispitaju koliko Berlin u narednim mjesecima može da doprinese postizanju kompromisa među državama članicama.
Njemačka je tradicionalno jedna od ključnih zemalja za postizanje dogovora o velikim evropskim pitanjima. Sada Berlin mora istovremeno da brani zahtjev za smanjenjem evropske potrošnje i da održava unutrašnju političku stabilnost.
SKORO DVA BILIONA EURA ZA SEDAM GODINA – A PRIORITETA SVE VIŠE
Evropska komisija predložila je da novi budžet od 2028. do 2034. iznosi gotovo dva biliona eura.
Novi okvir treba da zadrži koheziju i poljoprivredu kao ključne oblasti, ali Komisija želi i snažnije finansiranje evropske konkurentnosti, industrije, inovacija i strateških tehnologija. Predložena struktura takođe bi trebalo da omogući brže preusmjeravanje novca kada se pojave nove krize.
Problem je što se istovremeno povećavaju zahtjevi za evropskim novcem.
Rat u Ukrajini, jačanje evropske odbrane, energetska sigurnost, konkurencija Sjedinjenih Država i Kine, razvoj novih tehnologija i industrijska politika stvaraju pritisak za nova ulaganja. Istovremeno, države žele da nastave da finansiraju poljoprivredu, regionalni razvoj i koheziju.
Zbog toga je osnovno pitanje pregovora: šta smanjiti ako ukupni evropski račun ne smije značajno da raste?
ŠPANIJA NUDI DRUGAČIJE RJEŠENJE
Jedan od prijedloga za smanjenje pritiska na evropske finansije došao je iz Španije.
Madrid prema Reutersu predlaže promjenu dinamike otplate dijela duga nastalog nakon pandemijskog fonda EU. Otplata bi bila raspoređena na duži period i povezana sa ekonomskim rastom, čime bi se, prema španskom ministru ekonomije Carlosu Cuerpu, moglo osloboditi oko 70 milijardi eura za druge potrebe.
Njemačka i ostale države koje traže manji budžet protive se povećanju ukupnog okvira i upozoravaju da odlaganje otplate ne rješava osnovni problem – potrebu da EU dugoročno uskladi svoje prioritete sa raspoloživim novcem.
Države koje su veliki korisnici evropskih fondova, sa druge strane, strahuju da bi smanjenje ukupnog budžeta moglo pogoditi poljoprivredu i razvoj siromašnijih regiona.
ZA CRNU GORU VAŽNO KOLIKO ĆE BITI NOVCA
Za Crnu Goru je ova rasprava posebno važna jer Podgorica ulazi u završnu fazu pristupnih pregovora sa EU i priprema se za korišćenje znatno većeg obima evropskih fondova.
Eventualno smanjenje ukupnog evropskog budžeta ne bi automatski značilo manje novca za Crnu Goru. Međutim, promjena prioriteta može biti veoma važna.
Ako veći dio evropskog novca bude usmjeren na odbranu, sigurnost, konkurentnost, energetiku i stratešku industriju, države kandidatkinje i buduće članice moraće da se uklapaju u novu strukturu evropskog finansiranja.
Zato za Crnu Goru neće biti važno samo koliko će novca biti u evropskoj kasi, već i koje će oblasti imati prioritet kada taj novac bude raspoređivan.
ROK JE KRAJ GODINE
Pregovori ulaze u odlučujuću fazu. Evropske države planiraju ključne razgovore na samitima u oktobru, novembru i decembru, sa ciljem da dogovor bude postignut do kraja 2026. godine.
Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Kostata kođe je poručio da je dogovor potreban do kraja godine, uz ocjenu da novi budžet mora istovremeno podržati industriju, inovacije, bezbjednost i odbranu, ali i odgovoriti na ograničene raspoložive resurse.
Upravo zato politička situacija u Njemačkoj sada postaje evropsko pitanje.
Ako Berlin insistira na smanjenju budžeta od nekoliko stotina milijardi eura, dok druge države traže više novca za odbranu, konkurentnost, poljoprivredu i koheziju, prostor za kompromis biće veoma uzak.
Preporučeno
A ako Njemačka, zbog unutrašnje političke slabosti, izgubi dio sposobnosti da druge članice usmjerava ka kompromisu, proces može postati još teži.
