Nakon toga je Centar za građansko obrazovanje podnio Specijalnom državnom tužilaštvu krivičnu prijavu protiv NN lica zbog nezakonitog finansiranja vjerskih škola iz državnog budžeta.

Na upit Radija Slobodna Evropa (RSE) o tome što su preduzeli ovim povodom, iz Specijalnog državnog tužilaštva su kratko odgovorili da je taj predmet u radu.

“Krivična prijava je dodijeljena u rad [tužiocu] u skladu sa internim pravilima o dodjeljivanju predmeta. U toku je izviđaj”, naveli su iz ovog tužilaštva.

Na isto pitanje, iz Vlade i Ministarstva obrazovanja nisu odgovorili.

Je li crkva iznad zakona?

Smatramo da država ne treba da finansira vjerske škole, kaže za RSE izvršna direktorica Centra za građansko obrazovanje, Daliborka Uljarević.

“A posebno je sporno kad se to radi suprotno zakonima, kao što je to utvrdila i Državna revizorska institucija, i tu bi zaista neko trebao da odgovara”.

Crna Gora je Ustavom definisana kao građanska država, podsjeća Uljarević.

Dodaje da je talas klerikalizacije posljednjih godina uticao ne samo na građanski karakter društva, već i na rad institucija i primjenu prava.

“Prije nekoliko godina, patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije kazao da crkvu u Crnoj Gori ne obavezuju lokalnih zakoni. Time je naše zakone nazvao lokalnim, iznad kojih su oni”, navodi Uljarević.

To je, kako kaže, vidljivo u praksi i u ponašanju donosioca odluka – uticaj na njih je toliko jak da oni krše i zakon kako bi se ostvarili ciljevi crkve.

Centar za građansko obrazovanje je pozvao Specijalno državno tužilaštvo da utvrdi odgovornost za nezakonito budžetsko finansiranje vjerskih srednjih škola, koje ukazuje na zloupotrebu službenog položaja sa ogromnom štetom za državni budžet, naveli su iz te organizacije.

Nalaz Državne revizorske institucije

Državna revizorska institucija je sredinom oktobra dala negativno mišljenje na usklađenost finansiranja srednjih vjerskih škola sa Opštim zakonom o obrazovanju i vaspitanju.

Naveli su da je od 2019. do 2023. Ministarstvo prosvjete isplatilo u tu svrhu ukupno 4,9 miliona eura.

Tokom tih pet godina je za Srednju vjersku školu – Medresu “Mehmed Fatih” izdvojeno 3,1 miliona.

Za dvije godine, od kada postoji Srednja vjerska škola – Gimnazija “Sveti Sava”, uplaćeno joj je 1,8 miliona eura.

Ti iznosi, kako se navodi, nisu određivani na osnovu ekonomske cijene koštanja obrazovanja učenika, njihovog broja, koeficijenta programske grupe i drugih kriterijuma, kako propisuje zakon.

Iznos novca je izdvajan na osnovu zaključaka Vlade, koji nije u skladu sa Opštim zakonom o obrazovanju i vaspitanju, konstatuje Državna revizorska institucija.

Vjerske škole i sporenja oko licenci

Medresa “Mehmed Fatih”, koju je Mešihat Islamske zajednice u Crnoj Gori osnovao 2008. godine, ima sjedište u Tuzima i područno odjeljenje u Rožajama.

Škola je internatskog tipa i trenutno je pohađa oko 370 učenika, a za 16 godina postojanja završilo ju je više od 700 polaznika.

Od 2018. je Vlada Demokratske partije socijalista godišnje izdvajala za Medresu 500.000 eura.

Nakon što je vlast u avgustu 2020. preuzela koalicija predvođena prosrpskim Demokratskim frontom (DF), taj iznos je od 2022. povećan na 800.000 godišnje.

Iste godine, osnovana je gimnazija “Sveti Sava” Mitropolije Srpske pravoslavne crkva u Crnoj Gori, za koju je na godišnjem nivou Vlada odredila 900.000 eura.

Objekat te škole još nije izgrađen, pa se nastava obavlja u nekoliko prostorija jedne stambeno-poslovne zgrade u Podgorici.

Na njihovom sajtu se ne navodi broj učenika, a na to pitanje RSE iz škole nije odgovoreno. Prema nezvaničnim informacijama ih je oko 60.

Obje vjerske škole prate kontroverze o njihovim licencama.

Krajem 2022. godine je poslanik DF-a Dejan Đurović ustvrdio na skupštinskom Odboru za prosvjetu da “Medresa nije licencirana”.

RSE je uputio pitanja Ministarstvu prosvjete i Medresi o tome da li je, i kada, licenca odobrena, ali odgovor nije uslijedio.

Gimnazija “Sveti Sava” je spornu licencu dobila u aprilu 2022., kada je ministarka obrazovanja bila Vesna Bratić, iako Nacionalni savjet za obrazovanje, tada nije bio formiran.

Taj Savjet prije dodjele licence mora da odobri program vjerske škole.

U decembru 2022., ministar prosvjete Miomir Vojinović, koji je zamijenio Bratić, izjavio je da je finansiranje vjerskih škola rađeno po zakonu.

Oboje ministara dolaze iz partija bliskih Srpskoj pravoslavnoj crkvi, koja se zalaže za uvođenje vjeronauke u škole.

Ima li vjerske diskriminacije u Crnoj Gori?

Uljarević podsjeća da je Crna Gora u aktuelnoj Vladi Milojka Spajića prvi put dobila potpredsjednika vlade koji je istovremeno zadužen za nauku, obrazovanje i odnose sa vjerskim zajednicama.

“To ukazuje do koje je mjere taj uticaj penetrirao u najviše nivoe izvršne vlasti”, navodi ona.

I dok Vlada finansijski i sistemski podržava vjerske organizacije, istraživanja pokazuju da značajan dio društva percipira diskriminaciju koja se temelji na vjerskoj i nacionalnoj pripadnosti.

Novembarsko istraživanje Centra za građansko obrazovanje pokazuje da oko 73 odsto ispitanika smatra da su incidenti u društvu dominantno motivisani vjerskom i etničkom netrpeljivošću.

Godinu ranije, takvu percepciju je imalo oko 62 odsto građana.

Visoka je i percepcija diskriminacije na osnovu vjerske pripadnosti – 49 odsto, te nacionalne – oko 60 procenata.

Više od polovine ispitanika ne bi željelo da im partner/ka budu druge vjere ili nacije. Srbi su percipirani kao najprivilegovanija nacionalna grupacija, a Romi kao najdiskriminisanija, pokazuje istraživanje.

Posebno problematičnim Uljarević smatra to što dio vršnjačkog nasilja, među mladima, ima etničku i vjersku dimenziju.

“I prošle godine smo pozivali da se neko time pozabavi. Umjesto toga, i dalje imamo samo taloženje problema”, upozorava Uljarević.

Uticaj Srpske pravoslavne crkve na društvena i politička zbivanja u Crnoj Gori naglo je porastao nakon izbora 30. avgusta, na kojima je nakon tri decenije smijenjena vlast Demokratske partije socijalista.

Pobijedile su dominantno prosrpske partije koje je otvoreno podržala Srpska pravoslavna crkva.