KARCINOM DEBELOG CRIJEVA

Prema procjeni Globokana za Crnu Goru rak debelog crijeva (kolorektalni kancer) je na trećem mjestu po zastupljenosti u obolijevanju (nakon raka dojke i pluća), godišnje se otkrije oko 330 novih slučajeva.

Doktorka Lekić pojašnjava da rak debelog crijeva najčešće nastaje zbog:

-Nasljednih sklonosti;

-Neadekvatne ishrane;

-Hroničnih i dugotrajnih upala sluznice debelog crijeva

„U nasljednu sklonost se ubraja porodična sklonost ka stvaranju velikog broja polipa duž debelog crijeva i neki drugi rjeđi sindromi. Kod faktora rizika povezanih sa neadekvatnom ishranom akcenat je, prije svega, na pretjeranom unosu životinjskih masti, a smanjenoj konzumaciji biljnih vlakana“, pojašnjava Lekić.

Pored ovih faktora rizika treba napomenuti i pušenje, gojaznost, neadekvatnu fizičku aktivnost, godine života (javlja se uglavnom poslije 50. godine).

„Međutim, primjećuje se porast učestalosti ove bolesti kod mlađih od 45 godina koji nemaju poznate faktore rizika, te se u stručnim krugovima izdvajaju kao posebna grupacija i očekuje se da će se u budućnosti promijeniti vodiči za dijagnostiku i liječenje ove bolesti uzimajući u obzir i ovaj podatak“, ističe Lekić.

Zbog sporog rasta bolest dugo vremena ne daje simptome ili su oni nespecifični, pa se na njih ne obraća pažnja.

„Simptomi se razvijaju postepeno i mogu biti prisutni i godinama prije postavljanja dijagnoze. S toga je važno upozoriti na moguće nespecifične simptome poput opšte slabosti, malaksalosti, promjena u habitusu pražnjenja crijeva, oslabljenog apetita i gubitka tjelesne težine“, ukazuje naša sagovornica i dodaje da je ključno da kod svakog muškarca malokrvnost treba shvatiti kao potencijalni tumor debelog crijeva dok se ne dokaže suprotno a malokrvnost kod žena koje su u menopauzi, kaže, zahtijeva ispitivanje u pravcu isključivanja postojanja maligne bolesti debelog crijeva.

Na pitanje gdje ovaj karcinom najčešće metastazira Lekić odgovara da je to jetra, zatim retroperitonelni limfni čvorovi i pluća.

Lekić sumira da prognoza bolesti i strategija liječenja zavisi od veličine tumora, zahvaćenosti regionalnih limfnih žlijezda i proširenosti na udaljene organe, ali i od faktora sa strane pacijenta- njegovog opšteg stanja, pridruženih bolesti i adekvatanog medicinskog nadzora.

„U slučaju da se bolest nije proširila na udaljene organe prvi vid liječenja je hirurgija- odstranjenje tumora sa dijelom crijeva i pripadajućim limfnim žlijezdama. U odnosu na veličinu tumora i eventualni broj zahvaćenih limfnih žlijezdi bolest se nakon hirurgije može pratiti kroz redovne onkološke kontrole ili se pak može odlučiti da pacijent primi takozvanu zaštitnu hemio ili radioterpiju, kako bi se mogućnost povratka bolesti ili proširenja svela na minimum. Kod karcinoma završnog dijela debelog crijeva- rektuma, kada je bolest po procjeni na MR male karlice lokalnouznapredovala, prije hirurgije se savjetuje takozvana preoperativna radioterapija uz potencijaciju efekta sa hemioterapijom, kako bi se tumor smanjio i hirugija bila što adekvatnija. Na žalost, 25% pacijenta sa kolorektalnim karcinomom u trenutku dijagnoze bolesti nalaze se u IV stadijumu, odnosno imaju udaljene metastaze, a 25% pacijenata koji su na početku imali loklizovanu bolest vremenom će postati metastatski“.

Tada se, kaže Lekić, bolest liječi kombinovanom hemioterapijom i biološkom ciljanom terapijom.

Bolest se u ovom stadijumu ne može izliječiti ali se dobrom strategijom liječenja i uz adekvatnu ciljanu terpiju može držati pod kontrolom.

„Upravo zahvaljujući napretku u inovativnim terpijama kao i sve većim mogućnostima hirurgije i lokalnih-ablativnih metoda u metastatskoj bolesti, ona se u svom toku može dovesti u stadijum kada nema metastatskih promjena vidljivih konvencionalnim dijagnostičkim procedurama, i uz intezivno praćenje pacijentima se osim terapije održavanja postignutog terapijskog efekta mogu ponuditi i takozvane ‘pauze u liječenju’, što dodatno doprinosi očuvanju i unaprjeđenju kvaliteta života. Uprkos napretku medicine i terapijskih procedura prevencija i rano otkrivanje bolesti ostaju ključna karika u smanjenu učestalosti i smrtnosti od ove bolesti“, zaključuje Lekić ovaj dio razgovora.

KARCINOM GRLIĆA MATERICE

Rak grlića materice spada u najčešce malignome. Na našim prostorima nalazi se na četvrtom mjestu po učestalosti sa oko 113 novodijagnostikovanih žena na godišnjem nivou. Prema procjenama Svjetske zdravstvene organizacije za 2020. godinu Crna Gora ima najveću dobno standardizovanu stopu obolijevanja (26,2/100.000 žena) i umiranja (10,5/100.000 žena) od raka grlića materice u Evropi. Rak grlića materice je izlječiva bolest, ukoliko se otkrije u ranijim stadijumima.

Doktorka Lekić pojašnjava da rak grlića materice najčešće nastaje zbog infekcije Humanim papiloma virusom (HPV).

„Infekcija Humanim papiloma virusom (HPV) je najvažniji faktor rizika i neophodan uslov za nastanak raka grlića materice. HPV virus je toliko rasprostranjen da je većina odraslih (oko 70% ) nekada u svom životu imala HPV infekciju. Ipak, HPV infekcija nije dovoljna za nastanak raka grlića materice. Da bi HPV infekcija dovela do nastanka raka grlića materice ona mora perzistirati, uz postojanje drugih faktora od kojih su najvažniji: pušenje, fizička neaktivnost i nezdrava ishrana, dugostrajna upotreba oralnih kontraceptivnih sredstava…“, ukazuje sagovornica.

Dva najčešća podtipa karcinoma grlića materice su planocelularni karcinom i adenokarcinom. Tačna učestalost adenokarcinoma nije poznata, ali se zna da je značajno manja nego što je učestalost planocelularnog karcinoma.

„Oba karcinoma spadaju u kategoriju karcinoma čija se učestalost može smanjiti, uticajem na poznate faktore rizika kroz mjere primarne prevencije i koji se mogu otkriti u ranoj fazi bolesti, mjerama sekundarne prevencije-skrining programom, kada je izlječenje bolesti moguće u visokom procentu. Tokom skrining pregleda kod oba karcinoma je moguće, otklanjanjem prekarcenoznih lezija, otkloniti i supstrat za nastanak karcinoma“, pojašnjava direktorka Instituta za onkologiju KCCG-a.

Kada se rak grlića materice proširi obično daje sljedeće simptome:

-Krvavljenje poslije polnog odnosa (najčešći simptom koji se pojavljuje kod pacijentkinja sa uznapredovalim invazivnim karcinomom grlića);

-Uporan sukrvičav vaginalni sekret;

-Bol u maloj karlici

Najbolja strategija za sprječavanje raka grlića materice je vakcinacija protiv HPV–a u kombinaciji sa redovnim ginekološkim pregledima.

Podsjećamo, krajem septembra planira se početak vakcinacije protiv HPV-a za djevojčice uzrasta devet godina.

Aleksandar Bulatović