Broj stranaca koji danas žive u Crnoj Gori približio se tome da je gotovo svaki šesti stanovnik stranac, što migracije čini jednim od ključnih demografskih i ekonomskih pitanja u zemlji.

Državna revizorska institucija (DRI) započela je reviziju uspjeha pod nazivom „Efikasnost realizacije aktivnosti u oblasti integrisanog upravljanja migracijama u periodu 2021-2025“, kojom će biti analizirano da li institucije u Crnoj Gori efikasno upravljaju migracionim tokovima i da li postojeće politike odgovaraju promjenama na tržištu rada, demografskim kretanjima i međunarodnim obavezama države.

Senator DRI Branislav Radulović saopštio je za Pobjedu da se revizija sprovodi i u međunarodnom okviru, kroz paralelni proces sa Državnom revizorskom institucijom Srbije.

“Polazeći od značaja i prirode teme obratila nam se Državna revizorska institucija Srbije sa prijedlogom da, saglasno međunarodnom standardu GUID 9000, sprovedemo paralelnu reviziju na predmetnu temu, što je rezultiralo potpisivanjem zajedničkog sporazuma o sprovođenju paralelne revizije 3. marta 2026. godine”, kazao je Radulović.

Prema njegovim riječima, svaka od nacionalnih revizorskih institucija izradiće zaseban izvještaj, dok će tokom trajanja revizije razmjenjivati iskustva i primijenjene metodologije rada, a po okončanju postupka planirano je objavljivanje zbirnog izvještaja o rezultatima sprovedenih revizija.

Radulović je objasnio da je prije pokretanja revizije revizorski tim DRI izradio predstudiju, koja je bila osnova da Senat ovu temu uključi u Godišnji plan revizija za 2026. godinu.

“Predstudijskim istraživanjem analizirani su podaci nadležnih institucija o broju stranaca sa stalnim i privremenim boravkom u Crnoj Gori, kretanja na tržištu rada i mjere koje se odnose na regulaciju zapošljavanja stranaca, kao i modeli nacionalnog upravljanja migracijama i inicijative za unapređenje migracione politike”, naveo je Radulović.

Radulović (FOTO: Mara Babović)

Ističe da je cilj revizije da utvrdi da li nadležne institucije obezbjeđuju efikasan sistem upravljanja migracijama u skladu sa promjenama u migracionim kretanjima.

Strani državljani dolaze iz više od 130 država

Podaci predstavljeni u predstudiji pokazuju da u Crnoj Gori trenutno boravi 100.867 stranih državljana, od čega 71.250 ima privremeni, a 29.617 stalni boravak.

Strani državljani dolaze iz više od 130 država, a među najbrojnijima su državljani Rusije, Bosne i Hercegovine, Srbije, Kosova, Turske i Njemačke. Prema dostupnim podacima, državljani Rusije čine 9,6 odsto svih stranaca, Bosne i Hercegovine 7,8 odsto, Srbije 5,56 odsto, Kosova 5,46 odsto, Turske 4,6 odsto, dok državljani Njemačke čine 4,1 odsto.

Predstudija bilježi i promjene u strukturi stranaca koji borave u zemlji. Broj državljana Turske porastao je za 23,6 odsto, dok je broj državljana Njemačke smanjen za 48,1 odsto, što ukazuje na promjene u migracionim tokovima prema Crnoj Gori.

U dokumentu se navodi da je Crna Gora posljednjih godina postala istovremeno tranzitna i sve češće odredišna država za migrante, dok znatan dio stranih državljana dolazi zbog rada, poslovanja ili dugoročnog boravka.

Migracioni tokovi kroz Crnu Goru variraju. Tako je 2021. godine registrovano oko 5.300 migranata, dok je 2022. godine evidentirano 8.519 migranata nakon nezakonitog prelaska granice. Posljednjih godina taj broj se kreće oko pet hiljada godišnje, što potvrđuje da je zemlja i dalje dio balkanske tranzitne rute prema Evropskoj uniji.

U strukturi tih migranata dominiraju državljani Avganistana, koji čine oko 60 odsto, dok su među najzastupljenijima i državljani Irana, Bangladeša i Azerbejdžana.

Migracije i tržište rada

U analizi, za koju su korišćeni zvanični podaci, pokazuje se da su migraciona kretanja u velikoj mjeri povezana sa tržištem rada. Strani radnici najčešće se angažuju u sektorima turizma, ugostiteljstva, građevinarstva i trgovine, ali i u deficitarnim profesijama kao što su IT stručnjaci, medicinski radnici, elektrotehničari i inženjeri.

Procjenjuje se da crnogorskoj ekonomiji trenutno nedostaje oko 25.000 radnika, zbog čega država povećava kvote za zapošljavanje stranaca.

Broj dozvola za rad stranaca porastao je sa oko 15.500 u 2019. godini na više od 29.000 u 2022. godini. Samo tokom 2022. godine izdato je 29.319 privremenih dozvola za boravak i rad, što predstavlja rast od 40 odsto u odnosu na 2021. godinu.

U strukturi dozvola za rad 80,3 odsto odnosi se na zapošljavanje stranih radnika, dok 19,7 odsto otpada na sezonski rad.

Za 2025. godinu planirano je ukupno 28.988 dozvola za rad stranaca, od čega 26.371 nova dozvola.

Istovremeno, nepovoljni demografski trendovi dodatno povećavaju potrebu za radnom snagom iz inostranstva. Ukoliko bi se nastavili sadašnji trendovi, Crna Gora bi, prema procjenama, do sredine vijeka mogla izgubiti oko četvrtinu stanovništva, što bi dodatno opteretilo tržište rada.

Evropski kontekst i migraciona politika

U dokumentu se navodi da je upravljanje migracijama jedna od važnih tema u procesu pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, posebno u okviru pregovaračkog poglavlja koje se odnosi na pravdu, slobodu i bezbjednost.

Predstudija se poziva i na posljednji Izvještaj Evropske komisije o napretku Crne Gore, u kojem se navodi da je pravni okvir u oblasti migracija u velikoj mjeri usklađen sa zakonodavstvom Evropske unije, ali da je potrebno dodatno jačati kapacitete institucija koje upravljaju migracijama.

Evropska komisija ukazuje i na potrebu modernizacije sistema registracije migranata. Trenutno se otisci prstiju migranata u Crnoj Gori i dalje uzimaju mastilom na papiru, dok je uspostavljanje savremenog biometrijskog sistema planirano kroz projekat Evropske unije vrijedan 15 miliona eura, koji se realizuje uz podršku Frontexa.

Crna Gora ima sporazum o readmisiji sa Evropskom unijom, kao i 11 sporazuma sa državama koje nijesu članice EU, što znači da je dužna da prihvati povrat migranata koji su preko njene teritorije ušli u EU.

Evidencija i kontrola

Državni revizori ukazuju i da je neophodno unaprijediti sistem evidencije stranih državljana koji borave u Crnoj Gori. Precizniji podaci o njihovom statusu, boravku i zaposlenju važni su kako za planiranje migracione politike, tako i za kontrolu tržišta rada i poreskog sistema.

Upozoravaju i da migranti često nemaju validna identifikaciona dokumenta, pa se identitet u pojedinim slučajevima utvrđuje na osnovu izjava, što otežava kontrolu migracionih tokova i administrativne procedure.

Tržište nekretnina

Migraciona kretanja povezana su i sa rastom potražnje za nekretninama, posebno u turističkim i urbanim zonama. Zbog toga se razmatraju mjere za stabilizaciju tržišta, uključujući izmjene zakonskih rješenja o kupovini nekretnina i programe izgradnje stanova namijenjenih domaćem stanovništvu.

Subjekat ove revizije DRI je Ministarstvo unutrašnjih poslova, koje je nadležno za sprovođenje Strategije o migracijama i reintegraciji povratnika 2021-2025.

Strategija predviđa 12 operativnih ciljeva i 29 konkretnih aktivnosti, a revizori će analizirati u kojoj mjeri su te mjere realizovane i da li postojeći sistem upravljanja migracijama odgovara promjenama u migracionim kretanjima i potrebama tržišta rada.

“U cilju uspješnijeg sprovođenja revizije planirana je i saradnja sa Međunarodnom organizacijom za migracije (IOM) – kancelarijom u Podgorici”, rekao je Radulović.

UN Agenda 2030

Radulović je podsjetio da se ova revizija sprovodi u okviru srednjoročnog plana revizija uspjeha za period 2025-2029, kojim DRI analizira aktivnosti države povezane sa ostvarivanjem 17 ciljeva održivog razvoja iz UN Agende 2030.

“U ovom slučaju riječ je o cilju kojim se predviđa olakšavanje uređene, bezbjedne i odgovorne migracije i mobilnosti ljudi kroz dobro planirane i vođene migracione politike”, kazao je Radulović.

Ističe i da veliki broj paralelnih revizija koje DRI sprovodi sa institucijama iz regiona pokazuje da se cijeni rad i metodološki standardi DRI Crne Gore.

“DRI Crne Gore već je sprovela paralelnu reviziju sa vrhovnom revizijom Sjeverne Makedonije na temu uspješnosti sprovođenja nacionalnih programa za rano otkrivanje malignih bolesti, dok je sa vrhovnom revizijom Hrvatske započeta paralelna revizija o uticaju klimatskih promjena na održivi turizam”, rekao je Radulović.