U pojedinim djelovima svijeta biće vidljivo potpuno pomračenje Sunca, dok će se u drugim krajevima moći posmatrati samo djelimično.

Potpuno pomračenje Sunca biće najvidljivije na Grenlandu, Islandu, sjeveru Rusije, iznad Atlantskog okeana, u Španiji i na manjem dijelu teritorije Portugala, saopštila je američka svemirska agencija NASA, piše BBC na srpskom.

Pomračenje je najveći, ali ne i jedini astronomski spektakl koji nas očekuje 12. avgusta.

Istovremeno će biti aktivna i meteorska kiša Perseidi, jedan od najpoznatijih nebeskih fenomena. Perseidi će biti vidljivi i iznad Balkana, a vrhunac aktivnosti očekuje se u noći između 12. i 13. avgusta.

U idealnim uslovima moguće je golim okom vidjeti i do 100 „zvijezda padalica“ za sat.

Ali ni to nije sve – 12. avgusta očekuje nas još jedan zanimljiv nebeski fenomen: poravnanje čak šest planeta.

Krajem avgusta nas očekuje još jedan prirodni fenomen – pomračenje Mjeseca.

Zemljina sjenka će prekriti 96 odsto Mjesečevog diska, a pošto će mu veoma malo nedostajati do potpunog pomračenja, ovaj fenomen naziva se ‘skoro krvavi Mjesec’.

Biće to i poslednji pun mjesec ljetnje sezone, poznat i kao Jesetrin Mesec (Sturgeon Moon).

ŠTA JE POMRAČENJE SUNCA?

Pomračenje Sunca nastaje kada Mjesec prođe između Zemlje i Sunca i djelimično ili potpuno spriječi Sunčevu svjetlost da dopre do Zemlje.

Postoji nekoliko vrsta pomračenja Sunca, a ono koje ćemo moći da vidimo zavisi od mjesta na kojem se nalazimo, ali i od udaljenosti Mjeseca od Zemlje.

Potpuno pomračenje nastaje kada se Mjesec savršeno poravna sa Suncem i Zemljom i u potpunosti prekrije Sunčev disk. Tada se nebo zamrači, slično kao pred svitanje ili sumrak.

Potpuno pomračenje mogu vidjeti oni koji se nađu u središnjem dijelu Mjesečeve sjenke, poznatom kao umbra.

Tokom potpunog pomračenja ponekad se može vidjeti i svijetli oreol oko Sunca. Riječ je o spoljašnjem sloju Sunčeve atmosfere, odnosno koroni, koja je inače skrivena zbog snažnog sjaja Sunčeve površine.

Djelimično pomračenje vidi se iz područja spoljašnjeg dijela Mjesečeve sjenke, poznatog kao penumbra. Tada Mjesec prekrije samo dio Sunčevog diska, koji poprima oblik srpa.

Prstenasto ili anularno pomračenje nastaje kada se Mjesec nađe ispred Sunca, ali je dovoljno udaljen od Zemlje da ne može u potpunosti da ga zakloni.

Mjesečeva orbita je eliptična, što znači da nije savršeno kružna. Kada Mjesec prolazi ispred Sunca u trenutku kada je najudaljeniji od Zemlje ili blizu te tačke, djeluje nam manje.

Kod ove vrste pomračenja oko Mjeseca ostaje vidljiv svijetli prsten Sunčevog diska.

Sve ove vrste pomračenja Sunca razlikuju se od pomračenja Mjeseca, koje nastaje kada se Zemlja nađe između Sunca i Mjeseca i baci sjenku na Mjesec.

GDJE ĆE POMRAČENJE SUNCA BITI NAJVIDLJIVIJE?

Potpuno pomračenje biće vidljivo u djelovima sjeverne Rusije, na Grenlandu, Islandu, u Španiji i Portugalu.

Posmatrači u Španiji moći će od 20.32 časova, svega dva stepena iznad horizonta, da posmatraju potpuno pomračenje Sunca. Potpuna tama trajaće oko 96 sekundi, otprilike pola sata prije zalaska Sunca.

Biće to prvo potpuno pomračenje Sunca vidljivo iz Španije u gotovo 70 godina.

Prema podacima NASA-e, potpuno pomračenje dogodiće se oko podneva u malom i udaljenom području na sjeveru Rusije.

Sjenka će se potom kretati ka istoku i stići do Španije u kasnim popodnevnim satima po lokalnom vremenu, neposredno prije zalaska Sunca.

Pomračenje će biti kratko – potpuna faza trajaće manje od dva i po minuta.

U djelovima sjevernih Sjedinjenih Američkih Država, Kanade, sjeverozapadne Afrike i Evrope biće vidljivo djelimično pomračenje. Na pojedinim lokacijama biće zaklonjeno 90 odsto Sunčevog diska ili više.

Posebno zanimljiv prizor očekuje se u djelovima Afrike i kontinentalne Evrope, gdje će se pomračenje odvijati u vrijeme zalaska Sunca – Sunce će zalaziti dok još bude djelimično zaklonjeno.

KAKO BEZBJEDNO POSMATRATI POMRAČENJE?

Važno je da ne pokušavate da gledate direktno u Sunce, čak ni kroz obične naočare za sunce, jer one ne pružaju dovoljnu zaštitu.

Direktno gledanje u Sunce može trajno oštetiti mrežnjaču.

Sunce se bezbjedno može posmatrati samo uz pomoć specijalnih naočara za pomračenje, koje su hiljadama puta tamnije od običnih sunčanih naočara.

Potrebno je koristiti naočare koje ispunjavaju međunarodni standard ISO 12312-2.

Takođe, ne treba gledati u Sunce kroz objektiv kamere, teleskop, dvogled ili drugi optički uređaj, čak ni kada nosite zaštitne naočare za pomračenje.

Koncentrisani Sunčevi zraci mogu oštetiti filter i povrijediti oko, upozorava NASA.

Postoje i indirektni načini posmatranja pomračenja, odnosno projekcije Sunčeve slike.

Jedan od njih je da se uzmu dva komada kartona. Okrenuti leđima Suncu, postavite ih jedan iza drugog tako da bliži karton baca sjenku na onaj iza njega.

Ako na bližem kartonu napravite malu rupicu, Sunčevi zraci će kroz nju proći i na drugom kartonu formirati mali krug svjetlosti.

Umjesto kartona može se koristiti i predmet sa sitnim rupicama, poput cjediljke.

Na taj način može se pratiti kako Mjesec postepeno zaklanja Sunčev disk.

Ukoliko vremenski uslovi ne budu povoljni ili ne budete u mogućnosti da pomračenje posmatrate uživo, biće dostupni brojni prenosi na internetu, uključujući i NASA-in prenos.

KAKO NAJBOLJE POSMATRATI METEORSKU KIŠU?

Astronomi savjetuju da se za posmatranje meteorske kiše izabere mjesto udaljeno od gradske rasvjete i zagađenja vazduha.

Nije potrebna nikakva posebna oprema – meteori se mogu vidjeti golim okom. Korisno je ponijeti prostirku ili nešto drugo za udobnije ležanje i posmatranje neba.

Meteorska kiša nastaje kada Zemlja, krećući se oko Sunca, prolazi kroz oblak kamenčića i drugih fragmenata koje su za sobom ostavile komete.

Ti fragmenti ulaze u Zemljinu atmosferu, zagrijavaju se usljed trenja sa vazduhom i stvaraju svijetle tragove na nebu.

Astronomi ih nazivaju meteorima, dok su na Balkanu poznatiji kao „zvijezde padalice“.

Iako će Perseidi biti najaktivniji u noći između 12. i 13. avgusta, meteori će moći da se posmatraju i nekoliko dana nakon vrhunca aktivnosti.

PORAVNANJE ŠEST PLANETA

Nebo će 12. avgusta ponuditi još jedan zanimljiv prizor.

Tog dana bi šest planeta trebalo da bude vidljivo u istom dijelu neba, što se popularno naziva „parada planeta“.

Iako se planetarna poravnanja dešavaju povremeno, kombinacija šest planeta, potpunog pomračenja Sunca i godišnjeg maksimuma meteorske kiše Perseidi čini ovaj period posebno zanimljivim za ljubitelje astronomije.

Oko 12. avgusta 2026. godine u istom dijelu neba naći će se Merkur, Jupiter, Mars, Saturn, Uran i Neptun.

Važno je, međutim, napomenuti da planete zapravo neće formirati savršenu liniju u svemiru. One će izgledati kao da su raspoređene duž ekliptike – prividne putanje Sunca preko neba. Riječ je o vizuelnom efektu koji nastaje kada ih posmatramo sa Zemlje.

Ovaj fenomen biće vidljiv između 30 i 60 minuta na jutarnjem nebu, prije izlaska Sunca.

Za posmatranje treba pogledati prema istočnom horizontu prije svitanja.

Tačno vrijeme zavisiće od mjesta na kojem se nalazite, pa je preporučljivo provjeriti lokalno vrijeme izlaska Sunca.