Prema vremenu trajanja, broju gledalaca, čitalaca, novcu koji se ulaže u pravljenje programa i cifri koju zarađuju učesnici rijaliti programi su najbolji srpski medijski proizvod. Bez obzira na vulgarnosti, nasilje, nemoral i svako drugo nenormalno ponašanje koje već deceniju promovišu jasno je da zakonodavac neće da ih sankcioniše jer televizije koje emituju rijaliti dio programa posvećuju isključivo brutalnoj propagandi vladajuće partije prvenstveno kroz blaćenje političkih protivnika i neistomišljenika, piše Pobjeda.

Postavlja se pitanje kako spriječiti emitovanje nasilja, nemorala, da li se to može zaustaviti i kazniti i ko treba da reaguje, piše Pobjeda.

“Ta stvar je u evropskim razmjerama apsolutno regulisana”, odgovara Pobjedi prof. dr Rade Veljanovski sa Fakulteta političkih nauka u Beogradu, precizirajući da odgovornost snose televizija koja produkuje sadržaje i nezavisno regulatorno tijelo koje bi trebalo da sankcioniše sve ono što nije u skladu sa zakonom i sa moralnim i etičkim aspektima profesionalnog novinarstva i medijskih sadržaja.

“Prva instanca koja po zakonu treba da reaguje je REM, jer televizije rade na nacionalnim frekvencijama one su nacionalno dobro i postoje zakonske obaveze vrlo jasne”, objašnjava novinar Dragan Janjić, glavni i odgovorni urednik agencije Beta.

Janjić je Pobjedi rekao da postoje propisana pravila, ali da REM ne reaguje jer je takva opšta atmosfera u društvu i vrhu vlasti.

“Bilo bi vjerovatno mjesta da reaguju i tužioci i druge instance za suzbijanje nasilja jer tamo ima nasilja, ali pretpostavljam da ne reaguju jer se to tretira kao da je program i nešto virtuelno: ali to je konkretno nasilje koje jako utiče na svijest ljudi koji gledaju i podržava opštu klimu podijeljenosti u društvu, nervozu i opštu narastujuću spremnost da se problemi rješavaju uz galamu, psovke itd”, kaže Janjić.

Veljanovski ističe da su televizije koje emituju rijaliti šou programe prešle svaku mjeru i ne ponašaju se u okviru zakona i novinarskog kodeksa, ne ponašaju se ni u skladu sa svojim programskim elaboratima za koje su dobili dozvolu za emitovanje programa.

“Tu sada dolazimo do REM-a (regulatornog tijela za elektronske medije) koji bi morao da djeluje i sankcioniše takve pojave grubosti, nemorala, vulgarnosti i sukoba koji se ponekad dešavaju morao bi da izriče one mjere koje mu po zakonu stoje na raspolaganju: mjere opomene, privremene zabrane emitovanja ako se takvo ponašanje televizije ponavlja i definitivno oduzimanje dozvole za emitovanje tog programa, ali i dozvole za rad emitera u cjelini – ako se stalno ponavlja ista greška, to znači da je to namjera a ne slučajnost”, precizira Veljanovski.

Ali u Srbiji REM ne koristi zakonska prava kako bi se emiteri kaznili zbog loših sadržaja, već prema riječima Veljanovskog televizije se ponašaju kao da im je drago da se takve stvari dešavaju jer im se čini da im je program dinamičniji i da više privlači pažnju.

“To regulatorno tijelo se u Srbiji kao i u cijeloj Evropi zove nezavisno regulatorno tijelo, nažalost vidi se da kod nas REM nije nezavistan i da djeluje u sadejstvu sa vlasnicima elektronskih medija i u sadejstvu sa vlašću”, ističe profesor.

Takvim ponašanjem jasno je da televizije uz pomoć REM-a nemaju nikakvu odgovornost za promovisanje najnižih ljudskih osobina, ali uređivački kolegijumi nemaju ni svijest da treba promovisati one vrijednosti koje društvo vode u napredak i razvoj tolerancije.

Ono što je svakako zanimljivo i dokle dosežu rijaliti pipci jer osim Danasa i Politike svi portali preostalih šest dnevnih novina prenose šta se dešava u rijalitima, Veljanovski kaže da je odgovornost na medijima koji ih prenose a sve se dešava jer do kraja nije definisano da li je onlajn izdanje štampanog medija elektronski medij ili štampani….

“Imamo inicijativu vlasti da iz medijske strategije izbriše postojanje savjeta za štampu da se ne bi znalo koji to mediji preno se vulgarnosti i koji se tabloidno ponašaju, tu je potpuno jasno o čemu se radi”, tvrdi Veljanovski napominjući da bi studentima savjetovao da ne posežu za vulgarnim i lascivnim sadržajima elektronskih medija u štampanim medijima već da imaju objektivan i kritički stav prema tome.

Od zemalja regiona u Srbiji je najpopularnija ova vrsta programa. Postavlja se pitanje šta je uzrok postojanja ovih programa.

Profesor Veljanovski ocjenjuje da je ukupan nivo društvene svijesti u Srbiji srozan na minimum.

“Naša dominantna svijest u Srbiji jeste vulgarizovana, banalizovana, trivijalizovana pa onda i tabloidizirana. Sve ono što se inače zna za popularnost takvih sadržaja kao što su rijaliti da oni podilaze određenim niskim strastima publike, voajerstvu i želji da se čuju detalji iz nečijeg privatnog života”, precizira profesor.

Konstatujući da je u Srbiji rijaliti program u direktnoj funkciji vlasti, Janjić naglašava da takav program podstiče obrazac ponašanja koji možemo da vidimo i u parlamentu, isključuje bilo kakvu normalnu diskusiju i raspravu, podstiče svađe oko trivijalnih stvari, oko privatnih stvari, iznošenje privatnih problema pred javnost itd.

“Sa druge strane kada pogledamo kako se odvija politički život vidimo da se odvija tako što se uglavnom blate politički protivnici i ne samo politički nego svaki oponent. Koristi se dominantni uticaj na mejn strim medije i sve to je kompatibilno”, završava Janjić.

Niska društvena svijest

“U ostalim zemljama gdje se emituju rijaliti programi proraidila su regulatorna tijela i zanteresovana je stručna i opšta javnost oni su uspjeli da nađu i pravu mjeru da sankcionišu neprimjerene rijaliti sadržaje i da ih svedu na minimum. Kod nas se to još nije dogodilo jer naša vulgarizovana i trivijalizovana svijest nažalost ni na koji način nije suzbijana od političke i kulturne elite: kod nas ima ljudi, intelektualaca i stručne javnosti koja se tome suprotno stavlja, ali dominantna svijestje nažalost drugačija”, objašnjjava profesor Rade Veljanovski.

Zamjena teza

Ne zna se da li produkcija plaća novinama da prenose dešavanja iz rijalitija.

“Rijalitije gleda mnogo ljudi i mediji to prenose jer ima uticaj na čitanost. Ujutru gledam kako penzioneri u prevozu otvaraju novine i traže taj dio koji se odnosi na dešavanja rijaliti šou. Dakle, nadograđuje se opšte podsticanje najnižih poriva u ljudima da zaviruju u tuđe privatnosti i razmišljaju o tome umjesto da se bave svojim problemima, problemima društva i da budu okrenuti pozitivnim vrijednostima”, ocjenjuje Dragan Janjić.