U posljednje vrijeme svjedoci smo sve češćih napada na policijske službenike, kako verbalnih tako i fizičkih, a nerijetko reagovanja policije u takvim situacijama, koja su u skladu sa dužnostima i po Zakonu, u javnosti budu negativno ocijenjena, a ponekad i protumačena kao “pretjerana reakcija” policajaca. Sindikat Uprave policije, povodom napada na policijske službenike, nedavno je saopštio da “neće dozvoliti da napadi postanu svakodnevica već će svim sredstvima štititi život i integritet svakog policijskog službenika“.

U prethodne tri godine, kao sredstvo prinude, tri puta je upotrijebljeno vatreno oružje od strane policije, a u istom periodu nije bilo sankcionisanih policijskih službenika po tom osnovu, saopšteno je portalu Standard iz Uprave policije.

Ovo su slučajevi kada su policajci upotrijebili oružje: 

Pljevljak Goran Dragićević (47), osumnjičen da je u 21.aprila u Pljevljima, u tom gradu ubio bivšu suprugu Slobodanku (39) i njenog muža Radoša Terzića (56), ubijen je oko 19 i 30 u policijskoj akciji u pljevljanskom naselju Guke.

Kako objašnjavaju iz policije, Zakon o unutrašnjim poslovima predviđa da prilikom obavljanja službenog zadatka policijski službenik može upotrijebiti vatreno oružje samo ukoliko upotrebom drugih sredstava prinude ne može postići rezultat u izvršenju zadatka.

“Policajci mogu da upotrijebe vatreno oružje i kada je nužno: zaštiti život ljudi, spriječiti bjekstvo lica zatečenog u izvršenju krivičnog djela za koje se goni po službenoj dužnosti i za koje je propisana kazna zatvora u trajanju od deset godina ili teža kazna, a u slučaju neposredne opasnosti po život, spriječi bjekstvo lica zakonito lišenog slobode ili lica za koje je izdat nalog za lišavanje slobode zbog izvršenja krivičnog djela za koje je propisana kazna zatvora u trajanju od deset godina ili teža kazna, a u slučaju neposredne opasnosti po život, od sebe odbije neposredni napad kojim se ugrožava njegov život i odbije napad na objekat ili lice koje obezbeđuje, a u slučaju neposredne opasnosti po život”, navode iz UP.

Takođe, istakli su da je Zakonom predviđeno da policijski službenik, prije nego što upotrijebi vatreno oružje mora, kad okolnosti to dopuštaju, “upozoriti lice prema kome će upotrijebiti vatreno oružje povikom: ‘Stoj, Policija, pucaću!’ i upozoravajućim pucnjem”.

“Izuzetno, policijski službenik neće uputiti upozorenje i upozoravajući pucanj, ako je ugrožen njegov život ili život drugih lica ili bi se dovelo u pitanje izvršenje službenog zadatka”, dodaju oni.

Tri puta policija upotrijebila vatreno oružje

Kako su za Standard iz policije saopštili, u 2016., 2017. I 2019. godini, policijski službenici tri puta su bili u prinudi da upotrijebe vatreno oružje, od kojih je jedan imao smrtni ishod počinioca dvostrukog ubistva.

“Prva upotreba vatrenog oružja kod policajca dogodila se 21. aprila 2016. godine, od strane dva službenika Centra bezbjednosti Pljevlja, kao i šestočlanog upadnog tima tadašnje Specijalne antiterorističke jedinice, prema počiniocu koji je počinio dvostruko ubistvo, prilikom hapšenja, a radi odbijanja neposrednog napada na policijske službenike. Usljed upotrebe vatrenog oružja nastupila je smrt ovog izvršioca krivičnog djela”, navode iz policije.

Drugi slučaj koji je, kako kažu, natjerao policajce na upotrebu vatrenog oružja dogodio se 11. maja 2017. godine od strane dva policijska službenika granične policije u Baru, radi sprječavanja bjekstva osobe koja je zatečena u izvršenju krivičnog djela.

“Nakon što su policijski službenici pokušali da zaustave plovilo kojim su dva državljana Republike Albanije prevozila narkotike i oglušila se na naređenja da se zaustave. Upotreba vatrenog oružja nije rezultirala tjelesnim povredama“, navode iz policije.

I poslednji, dogodio se prije samo mjesec dana kada su dva policijska službenika Regionalnog centra granične policije „Jug“, u Igalu, upotrijebljeno je vatreno oružje radi odbijanja neposrednog napada vatrenim oružjem prema izvršiocu krivičnog djela teško ubistvo na štetu policijskog službenika.

Podsjetimo, policajac Milutin Leković ubijen je na dužnosti u Igalu tokom privođenja albanskih državljana, koji su bili na Interpolovoj potjernici te države zbog ubistva. 

Iz policije navode da je kod ovih slučaja dva puta upotrijebljeno sredstvo prinude radi odbijanja napada na policijske službenike.

Kako se utvrđuje da li je upotreba sredstva prinude bila opravdana?

Takođe, ističu da se ne smatra upotrebom sredstva prinude – vatrenog oružja, u smislu važećeg propisa, “kad policijski službenik puca u vazduh radi dozivanja pomoći, davanja upozorenja ili signalizacije, kao ni bilo kakvo preventivno korišćenje vatrenog oružja bez pucanja”.

“Ukoliko policijski službenik upotrijebi vatreno oružje ili kad sredstvom prinude nanese teške tjelesne povrede ili izazove smrt lica ili kad sredstvo prinude upotrijebi protiv više od tri lica, direktor ili, po njegovom ovlašćenju, rukovodilac organizacione jedinice u kojoj je zaposlen policijski službenik koji je upotrijebio sredstvo prinude, obrazuje komisiju u sastavu od najmanje tri policijska službenika sa ciljem utvrđivanja okolnosti upotrebe sredstva prinude, o čemu se sačinjava zapisnik i daje mišljenje o tome da li je sredstvo prinude opravdano i pravilno upotrijebljeno. Zakonitost upotrebe sredstava prinude ocjenjuje direktor ili lice koje on ovlasti. Kada se utvrdi da su sredstva prinude upotrijebljena u granicama zakonom utvrđenih ovlašćenja, isključena je odgovornost policijskog službenika koji ih je upotrijebio”, objasnilu su za Standard iz Uprave policije.

Međutim, dodaju, ukoliko direktor, ili lice koje on ovlasti, ocijeni da su sredstva prinude nezakonito upotrijebljena obavezan je da, najkasnije u roku od pet dana od dana saznanja, preduzme mjere za utvrđivanje odgovornosti policijskog službenika koji je upotrijebio, odnosno naredio upotrebu sredstava prinude.

“Za nezakonitu upotrebu sredstava prinude lično je odgovoran policijski službenik koji je primijenio, odnosno naredio nezakonitu upotrebu sredstava prinude”, naglašavaju iz policije.

Na pitanje da li je ambijent koji je kreiran u javnosti da policajci, ukoliko upotrijebe ovlašćenja, mogu disciplinski ili krivično odgovarati za to, stvorio barijere kod službenika, iz Uprave policije kažu da se “obavljanje policijskih poslova zasniva na načelima zakonitosti, profesionalizma, saradnje, srazmjernosti u primjeni ovlašćenja, efikasnosti, nepristrasnosti, nediskriminacije i blagovremenosti, sa ciljem da se obezbijede jednaka prava i slobode, zaštita bezbjednosti, da se primijeni zakon i obezbijedi vladavina prava”.

“U obavljanju policijskih poslova mogu se primjenjivati samo sredstva prinude koja su propisana zakonom i kojima se cilj postiže sa najmanje štetnih posljedica. Policijski službenici postupaju u skladu sa Ustavom, zakonom, potvrđenim međunarodnim ugovorima i drugim propisima. Kad se propisanim procedurama utvrdi da su sredstva prinude upotrijebljena u granicama zakonom utvrđenih ovlašćenja, isključena je odgovornost policijskog službenika koji ih je upotrijebio”, kazali su u policiji.

Na kraju, iz Uprave policije ističu da je svaki policijski službenik dužan da i kad nije na dužnosti, samoinicijativno pruža pomoć svakom licu koje se nalazi u opasnosti, sprječava ili suzbija radnje koje mogu da naruše javni red i mir ili da ugroze život ljudi, teritorijalni integritet i imovinu države i Ustavom utvrđen poredak.

“U slučajevima kada se u postupku izvještavanja, kontrole, odnosno ocjene zakonitosti upotrebe utvrdi da su sredstva prinude upotrijebljena u granicama zakonom utvrđenih ovlašćenja, Ministarstvo unutrašnjih poslova će policijskom službeniku obezbjediti besplatnu pravnu pomoć u eventualnom krivičnom postupku”, zaključuju oni.

K.P.