Video
Najnoviji podaci istraživanja javnog mnjenja EUROBAROMETAR pokazuju da oko 56 odsto građana Evropske unije podržava dalje proširenje. To jeste većina, ali je riječ o relativno tankoj većini koja jasno ukazuje da evropska društva nijesu jedinstvena po ovom pitanju. Gotovo svaki drugi građanin ili se protivi ili nema jasan stav, što proširenje čini politički osjetljivim procesom koji zavisi ne samo od reformi kandidata, već i od unutrašnje dinamike unutar same Unije.
SKANDINAVCI ZA PROŠIRENJE – NJEMCI I FRANCUZI SKEPTIČNI
Posebno je značajno to što podrška nije ravnomjerno raspoređena. U sjevernim i baltičkim državama ona je izrazito visoka. U Švedskoj gotovo osam od deset građana podržava proširenje, u Danskoj tri četvrtine stanovništva, dok Litvanija bilježi oko 74 odsto podrške. Slični procenti prisutni su i u Finskoj i Irskoj, gdje podrška često prelazi 70 odsto. U tim državama proširenje se dominantno posmatra kao pitanje bezbjednosti, stabilnosti i jačanja evropskog uticaja u svijetu.
Nasuprot tome, u centralnim i zapadnim državama Evropske unije raspoloženje je znatno rezervisanije. U Njemačkoj podrška proširenju iznosi oko 49 odsto, što znači da ne postoji jasna većina za prijem novih članica. U Francuskoj i Češkoj podrška se kreće oko 43 odsto, dok u Austriji iznosi oko 45 odsto. Upravo u tim državama, koje imaju ključnu političku težinu u EU, dominiraju zabrinutosti vezane za migracije, ekonomske troškove i spremnost kandidata da ispune standarde vladavine prava.
Ovi podaci otkrivaju duboku podjelu unutar same Evropske unije. Dok države na sjeveru i istoku proširenje vide kao stratešku investiciju u bezbjednost i stabilnost, zapadne i centralne članice ga češće posmatraju kroz prizmu potencijalnih rizika. Zbog toga ukupni evropski prosjek prikriva činjenicu da u najuticajnijim državama podrška često ne prelazi polovinu stanovništva.
GENERACIJSKI FAKTOR – MLADI ZA PROŠIRENJE, STARIJI NEDOVOLJNO INFORMISANI
Istovremeno, istraživanja pokazuju još jedan važan trend: povjerenje u Evropsku uniju kao takvu raste i dostiže istorijski visok nivo. Velika većina građana smatra da njihova zemlja ima koristi od članstva u EU. Međutim, to povjerenje ne preliva se automatski na podršku proširenju. Drugim riječima, građani žele snažnu Evropsku uniju, ali nijesu sigurni da njeno širenje vodi u tom pravcu.
Dodatnu složenost unosi i generacijski faktor. Među mlađim građanima podrška proširenju znatno je veća i često prelazi dvije trećine ispitanika, dok je među starijim generacijama primjetno izraženiji skepticizam. To ukazuje da bi se raspoloženje u budućnosti moglo mijenjati, ali za sada razlike ostaju duboke.
ZAPADNI BALKAN ŽELI U EU – IZUZETAK SRBIJA
Kada se ova slika uporedi sa državama Zapadnog Balkana, kontrast je očigledan. U većini tih zemalja podrška članstvu u Evropskoj uniji i dalje je visoka. U Albaniji ona ide i preko 90 odsto, dok se u Crnoj Gori stabilno kreće iznad 70 odsto. U Sjevernoj Makedoniji i Bosni i Hercegovini podrška je takođe većinska, iako pokazuje blage znakove opadanja. Srbija ostaje izuzetak, sa znatno nižim nivoom podrške, oko jedne trećine stanovništva.
Ipak, ni u regionu entuzijazam više nije bezuslovan kao ranije. Produženi pregovori i neizvjesnost procesa doveli su do postepenog pada optimizma, što znači da se jaz između EU i kandidata smanjuje – ali ne zato što EU postaje otvorenija, već zato što kandidati postaju oprezniji.
U takvom ambijentu, proširenje Evropske unije više nije samo tehničko pitanje ispunjavanja kriterijuma, već prije svega političko pitanje povjerenja. Podaci jasno pokazuju da ključna prepreka danas nije nedostatak formalne podrške, već njen kvalitet: ona postoji, ali je krhka, podijeljena i zavisi od percepcije rizika.
Zato budućnost proširenja neće zavisiti samo od napretka država kandidata, već i od sposobnosti Evropske unije da uvjeri sopstvene građane da njeno širenje predstavlja dobitak, a ne prijetnju. Upravo u toj ravnoteži između geopolitičke potrebe i društvene podrške odlučivaće se tempo i pravac daljeg širenja evropskog projekta.
Preporučeno
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
