Više izvora Pobjede iz obavještajno-diplomatskog sektora iz naše zemlje i inostranstva saopštilo je da su naše službe imale informacije dan ranije da se sprema sumnjiv čarter let sa aktivistima Srpske napredne stranke, od kojih mnogi imaju kriminalni dosje.

“Do samog slijetanja aviona na aerodrom u Boki, jedina zvanična informacija koja je stigla iz Beograda bila je da je riječ o čarter letu. Sa druge strane detektovali smo prisustvo sumnjivih aktivista u Podgorici, ali i u drugim gradovima na Primorju”, saopštili su izvori Pobjede.

RIZIK PO NACIONALNU BEZBJEDNOST

Na čarter letu srpskog nacionalnog avio-prevoznika Er Srbija, koji je 3. juna u 10.53 sata stigao u Tivat, nalazilo se osamdeset sedam osoba koje su, nakon procjene crnogorske bezbjednosne službe da njihovo prisustvo predstavlja rizik po nacionalnu bezbjednost države, pet sati kasnije vraćene u zemlju iz koje su došle.

Naime, prikupljeni operativni podaci pokazali su da je njihov dolazak trebalo da posluži kao oruđe za hibridni desant i slanje opasne političke poruke da Crna Gora bezbjednosno i organizaciono nije u stanju da organizuje Samit, te da je grupa imala jasne ciljeve: izazivanje nemira, uličnih akcija i neformalno, neovlašćeno „obezbjeđivanje“ političkih događaja tokom Samita.

Sumnja se da su organizatori ove posebne operacije željeli da iskoriste prisustvo visokih evropskih zvaničnika kako bi u ključnom momentu Crnu Goru predstavili kao nefunkcionalnu državu koja ne kontroliše sopstvenu teritoriju, niti granice.

Međutim, Agencija za nacionalnu bezbjednost je aktivirala kontraobavještajni štit, što je za posljedicu imalo brzu reakciju odbijanja ulaska putnika u našu zemlju, čime je država demonstrirala institucionalnu zrelost.

Informaciju o tome da su naše službe same identifikovale sumnjive putnike saopštio je i ministar odbrane Dragan Krapović.

Ivan Pekić, doktor nauka bezbjednosti, za Pobjedu je rekao da nije vidio demanti Krapovićeve informacije, navodeći da je akcija za pohvalu.

“Nakon što je ministar odbrane Krapović kazao da su samo obavještajne službe Crne Gore presrele informacije o dolasku čarter leta iz Beograda na tivatski aerodrom prije Samita EU – Zapadni Balkan, nijesam vidio da je neko to demantovao. Ako su ih samo one detektovale, onda mogu samo da pohvalim taj način djelovanja obavještajno-bezbjednosnih službi”, istakao je Pekić za Pobjedu.

Zajedničko saopštenje Uprave policije i Agencije za nacionalnu bezbjednost je upravo i ukazalo na takvu mogućnost.

“U okviru aktivnosti usmjerenih na očuvanje stabilnog bezbjednosnog ambijenta, bezbjednosne službe su pravovremeno identifikovale lica od bezbjednosnog interesa i, u skladu sa zakonskim ovlašćenjima i procijenjenim rizicima, preduzele odgovarajuće službene mjere i radnje, kojima je navedenim licima onemogućen boravak na teritoriji Crne Gore, uz uručenje rješenja o zabrani ulaska”, navedeno je tom prilikom u zajedničkom saopštenju Uprave policije i Agencije za nacionalnu bezbjednost, te precizirano da će putnicima biti određena i zabrana ulaska u Crnu Goru u narednom periodu.

Prema onome što su tom prilikom saopštili, prikupljeni operativni i obavještajni podaci su „nedvosmisleno ukazivali da se radi o licima čije bi prisustvo na teritoriji Crne Gore predstavljalo rizik po unutrašnju i nacionalnu bezbjednost, u smislu odredbi Zakona o strancima“.

Takođe su poručili kako će se crnogorske bezbjednosne službe „snažno, odlučno i beskompromisno suprotstaviti svakom obliku malignog djelovanja“, kao i svim interesnim grupama, pojedincima i pokušajima destabilizacije države.

“Uprava policije će, angažovanjem svih raspoloživih policijskih snaga, kapaciteta, ljudskih resursa, tehnike i strateških sistema, sa obavještajno-bezbjednosnim sektorom – Agencijom za nacionalnu bezbjednost, Obavještajno-bezbjednosnim direktoratom Ministarstva odbrane i Vojskom Crne Gore, preduzeti sve zakonom propisane mjere i radnje koje garantuju sigurno i bezbjedno održavanje ovog važnog međunarodnog događaja”, navodi se u saopštenju dan prije Samita Evropske unije i Zapadnog Balkana.

PUTNICI BATINAŠI

Da je među 87 putnika sa čarter leta Er Srbije jedan broj onih koji se redovno pominju u crnoj hronici, imaju podeblji kriminalni dosje, a bliski su vlastima u Srbiji, istog dana je na platformi Iks objavama ukazala potpredsjednica srpske opozicione Stranke slobode i pravde (SSP) Marinika Tepić.

Kako je precizirala, jedan od putnika je bio Nenad Jaćimovski, koji je upravljao automobilom iz kojih su izašli napadači na studenta Lazara Dinića, prilikom studentskih demonstracija u Beogradu.

Putovali su u Crnu Goru i Nemanja Narači, suspendovani policajac koji je kolima pokosio i povrijedio više osoba na Futoškoj ulici u Novom Sadu, te Stefan Kojović, jedan od četvorice koji su polomili vilicu studentkinji.

U avionu su bili i kriminalci iz Subotice Nemanja Uverić i Spasoje Vujović, od kojih je prvi već osuđivan za teška krivična djela ali je, nakon smanjene kazne, oslobođen i zaposlen u Komunalnoj policiji.

Nedugo nakon deportacije 87 bezbjednosno interesantnih osoba u Beograd, crnogorski građani počeli su da prijavljuju brojne neprijatnosti i zabrane ulaska u Srbiju na pojedinim graničnim prelazima koji su potrajali dan i po. Zvanično, to se nije dogodilo, ali je sve indirektno potvrđeno izjavama predsjednika Srbije Aleksandra Vučića. On je kazao da je tim povodom razgovarao sa pripadnicima bezbjednosnih službi Srbije, upravo onda kada su problemi na granicama prestali, te da je „bratski narod iz Crne Gore dobrodošao u Srbiju“.

Vučić je, inače, bio prvi srpski zvaničnik koji je iznio stav povodom događaja na tivatskom aerodromu, ali tek nakon što je stigao u taj grad. Prvo je izjavio kako je dolazak pristalica njegove Srpske napredne stranke (SNS) „organizovao neko iz njegovog okruženja ko je želio da mu boravak bude prijatniji“, ali da je to bila „velika politička greška“. Naveo je i kako je od 87 putnika, „njih petoro prošlo kroz krivično-pravnu evidenciju, što je manji prosjek nego na običnom letu ili u autobusu“.

No, kako je vrijeme odmicalo, prvobitni pomirljivi ton zamijenile su osude i konstrukcije kako je „napravljena kampanja“.

“Baš ti momci koje su vratili, za koje kažu da su loši momci, gasili su im požar ovdje na Luštici, u tivatskoj opštini i dolazili kao dobrovoljci iz Srbije da im pomognu. Tad su bili divni momci”, izjavio je Vučić.

BEZBJEDNOST

Komentarišući sve ono što se odigravalo u vezi sa 87 bezbjednosno interesantnih osoba koje su čarter letom stigle u Tivat dva dana prije Samita EU – Zapadni Balkan, Pekić je pojasnio što sve podrazumijevaju takve akcije. Naveo je da ovakav slučaj, posmatran iz ugla bezbjednosnih studija i prakse rada službi, „treba analizirati mnogo šire od same linije ko je šta razotkrio“.

“U avijaciji i kretanju organizovanih grupa putnika ključna stvar nikad nije jedan trenutak, nego lanac obavještajnih i operativnih indikatora. Ako govorimo o pomenutom čarter letu Beograd – Tivat i navodnoj namjeri putnika, crnogorske službe bezbjednosti, prvenstveno mislim na bezbjednosno-obavještajni sektor i graničnu bezbjednost, u takvim situacijama ne djeluju izolovano, već u okviru tri sloja”, rekao je on.

Kako je precizirao, prvi sloj je „preventivna analiza rizika putnika“ na osnovu spiska putnika.

“Kod čarter letova, posebno ako postoji politička ili bezbjednosna osjetljivost grupe, radi se tzv. profilisanje putničkog manifesta. Tu se „ne čita“ namjera u psihološkom smislu, već se ukrštaju baze podataka”, rekao je on.

Pekić

U praksi, to znači da se povezuju ranija putovanja, bezbjednosne evidencije, veze sa rizičnim grupama i eventualne indikacije iz partnerskih službi.

“Drugi sloj je obavještajna razmjena podataka. Ako je zvanični Beograd dostavio informaciju, a u ovom slučaju znamo da nije, ili signalizirao određeni bezbjednosni interes, to se u praksi tretira kroz kanale međunarodne saradnje”, kazao je Pekić.

No, on se osvrnuo na niz nedovoljno preciznih informacija koje su se pojavile. Smatra „nedorečenim“ to što su se u pojedinim crnogorskim medijima pojavile informacije kako su bezbjednosne službe Francuske dostavile informaciju o spornom čarter letu. S druge strane, dodaje, to je direktno demantovao ministar Krapović iako to, kako je rekao, nije bila prvenstveno njegova uloga.

Pekić smatra da je to trebalo da urade direktori Agencije za nacionalnu bezbjednost Ivica Janović i Uprave policije Lazar Šćepanović.

INDIKATORI

“U profesionalnoj praksi to se ne uzima kao da je gotovo istina, nego kao indikator koji se dodatno provjerava. Ozbiljne službe nikad ne operišu na osnovu jedne informacije, bez verifikacije. Treći sloj je operativna procjena na terenu, što uključuje graničnu policiju, aerodromsku bezbjednost i eventualne kontraobavještajne strukture ANB. Tu se gledaju ponašanje, logistika, putovanje, organizacija grupa, finansiranje čartera i slični elementi. Ako postoji sumnja, mjere mogu ići od pojačanih kontrola do diskretnog nadzora”, pojasnio je Pekić.

On ukazuje i na još jednu bitnu stavku iz perspektive bezbjednosnih nauka, a to je tvrdnja o razotkrivanju namjere putnika.

“Često se u javnom prostoru to pojednostavljuje. Službe ne razotkrivaju namjere kao psihološku kategoriju, već identifikuju indikatore mogućeg rizika. Razlika je suštinska. Jedno je interpretacija, a drugo je obavještajna procjena vjerovatnoće”, precizirao je on.

Po njemu, cijeli slučaj dodatno dobija na značaju ako se posmatra u kontekstu Zapadnog Balkana.

“S obzirom na to da Crna Gora stremi ka EU, ovakvi slučajevi gotovo uvijek imaju političko-diplomatsku dimenziju, pa se informacije koje dolaze iz jedne države ne tretiraju samo kao bezbjednosne, nego i kao potencijalni politički signal. Zato crnogorske službe moraju balansirati između zaštite nacionalne bezbjednosti, očuvanja slobode kretanja i izbjegavanja političke instrumentalizacije bezbjednosnih podataka”, ukazao je on.

U svakom pogledu, reakciju naših bezbjednosnih službi smatra pravovremenom i pored moguće dileme o učešću francuske obavještajne službe koja je bila prisutna zbog dolaska predsjednika Emanuela Makrona.

“Imali smo izjavu ministra odbrane koji je to apsolutno demantovao i kazao da su definitivno samo obavještajne službe Crne Gore to presrele. U tom domenu nijesam vidio da je neko demantovao ministra. Ako je istina da su samo crnogorske službe detektovale taj čarter let, onda mogu samo da pohvalim taj način djelovanja obavještajno-bezbjednosnih službi”, zaključio je Pekić.