Godinama su u Crnoj Gori prisutni negativni diskursi prema različitim nacionalnim i etničkim zajednicama, što je produbilo društvenu distancu i polarizaciju, ali i podstaklo netrpeljivost prema susjedima, koji se često prikazuju ne samo kao stranci i nepoželjni, već i kao neprijatelji i prijetnja regionalnoj stabilnosti.

Slušali smo i čitali priče o “albanskim ekstremistima” i “teroristima s Kosova”, “Turcima koji kidnapuju djecu” uz česte islamofobne naslove, podstičući međunacionalnu netrpeljivost i jačajući stereotipe.

Negativni diskurs oblikovan je i kroz političke izjave koje su dobile prostor u javnosti, senzacionalističke i neprovjerene vijesti, ali i viralne objave na društvenim mrežama, gdje su predrasude i govor mržnje lako nalazili plodno tlo.

U posljednje vrijeme fokus se pomjera. Pored nedavno zabilježenih anti-turskih narativa, danas u pojedinim medijima svjedočimo kritikama na račun Hrvatske. One variraju od blažih tvrdnji da “Hrvatska ponižava Crnu Goru”, do radikalnijih etiketa u kojima se država prikazuje kao “ustaška” i prijetnja regionalnoj stabilnosti.

Svima koji prate dešavanja u regionu i susjednim zemljama poznato je da je talas desničarskih ispada zahvatio Hrvatsku, uz učestale incidente usmjerene protiv pripadnika srpske manjine i javnu upotrebu pozdrava proustaškog režima iz vremena Drugog svjetskog rata.

Kreiranju negativne slike o Hrvatskoj, doprinijelo je i ono što se u toj zemlji dešava, poput koncerta kontroverznog Marka Perkovića Tompsona koji je okupio pola miliona ljudi, od kojih je dobar dio uzvikivao zabranjeni ustaški pozdrav “Za dom spremni”.

Ovakva dešavanja, nacionalističke agende i zapaljiva retorika nijesu u potpunosti bez odgovora, već su postali predmet intenzivne diskusije, ali i otpora koji je iskazan kroz više protesta širom Hrvatske, između ostalog i antifašističkim maršem organizovanim krajem godine u Zagrebu.

Da su česti i nacionalistički ispadi političara pokazuje to što je saborski poslanik iz Domovinskog pokreta i bivši ministar poljoprivrede, Josip Dabro pjevao u čast ustaškog vođe i zločinca Ante Pavelića, čime je izazvao burne reakcije u javnosti i na političkoj sceni. Osude su stigle od strane predsjednika HSLS-a Darija Hrebaka, iz HDZ-a su zatražili izvinjenje Dabra, a reakcije su stigle i iz opozicije.

U kontekstu odnosa Crne Gore i Hrvatske u prethodnom periodu bilo je nekoliko dešavanja, a neki od njih se mogu smatrati i povodom za širenje anti-hrvatskog narativa.

Do najznačajnijeg zaoštravanja odnosa došlo je usvajanjem rezolucije o Jasenovcu, koja je nedvosmisleno bila usmjerena na Hrvatsku, iako su u njen naziv naknadno dodati i logori u Dahauu i Mauthauzenu.

Rezolucija je usvojena uz kampanju Demokratskog fronta, podršku zvanične Srbije, iako je i dalje nejasno čemu usvajanje ovakvog dokumenta, imajući u vidu da na javnoj sceni u Crnoj Gori nije zabilježena niti jedna izjava kojom bi se negirao genocid počinjen nad Srbima, Jevrejima, Romima i nelojalnim Hrvatima u Nezavisnoj državi Hrvatskoj od 1941-45. godine.

Hrvatska je uzvratila zabranom ulaska u zemlju čelnicima partija koje su podržale rezoluciju, Andriji Mandiću, Aleksi Bečiću i Milanu Kneževiću. Produžena reakcija bila je, uprkos najavama iz Hrvatske, da ”neće postavljati bilateralna pitanja kao uslov za evropski put Crne Gore” blokada najavljenog zatvaranja poglavlja 31 koje se odnosi na spoljnu, bezbjednosnu i odbrambenu politiku, ali i nizom drugih zahtjeva u pregovorima koji se vode iza zatvorenih vrata.

Negativnu percepciju prema Hrvatskoj izazvalo je i prošlogodišnje opasno i neprihvatljivo ponašanje i uzvici “Za dom spremni” i “Ubij Srbina” gostujućih navijača na stadionu pod Goricom.

“Hrvatskoj i što ne traži”

Ovakva dešavanja naišla su na pogodno tlo, godinama ranije “utabano”, za širenje tvrdnji o Hrvatima kao “ustaškom narodu”, onima koji i danas slijede “ustašku ideologiju”, te kreiranju percepcije da su prijetnja susjedima.

Društvo koje se već jednom “branilo” od ustaša kroz “Rat za mir” trebalo bi da prepozna slične obmanjujuće obrasce i da uvidi dugoročne negativne posljedice po dobrosusjedske odnose Hrvatske i Crne Gore, što je bio slučaj ratnih devedesetih.

U kontekstu naših bilateralnih odnosa i neriješenih međudržavnih pitanja Hrvatska se predstavlja kao zemlja koja ima nadmoć i kojoj se nužno mora “udovoljavati”, na štetu građana Crne Gore, ili dominantno jednog dijela stanovništva iz korpusa srpske nacionalnosti.

Tako recimo Milan Knežević, lider DNP-a, partije koja je donedavno bila na vlasti, tvrdi da se Hrvatskoj “daje i što ne traži”, dok se Srbima u Crnoj Gori uskraćuju prava poput srpskog jezika ili zastave, nazivajući ovu situaciju “lingvističkim aparthejdom”.

Osim toga, Hrvatska se od strane pojedinih medija i političkih aktera, među kojima je i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, prikazuje kao sila koja nastoji “staviti Podgoricu pod svoju kontrolu” i uvući Crnu Goru u “antisrpsku politiku”.

Prisutni su i brojni drugi narativi poput onih da “Podgorica priznaje svoj podanički odnos prema Hrvatskoj”, da predsjednik i premijer ćute dok nas “Hrvatska ponižava”, ali i tvrdnje o “navijačkim ratnim trubama” kako su pojedini mediji opisali fudbalski meč dvije reprezentacije koji je odigran prije par mjeseci.

Ovo su samo neki od primjera diskursa koji koristi izraženo emocionalni i polarizujući jezik stvarajući sliku Hrvatske kao države neprijateljski nastrojenje prema Crnoj Gori, koja želi da “ponizi” manjeg i slabijeg susjeda kako bi potvrdila svoju dominaciju u bilateralnim odnosima.

Kroz ovakve, ali i slične primjere, pokušava se uticati na percepciju građana i građanki prema Hrvatskoj, sa kojom je Crna Gora godinama imala stabilne i dobrosusjedske odnose.

“Evroparlamentarci,  a ono komšije ustaše”

Anti-hrvatski narativ posebno je važno sagledati kao dio aktuelnog političkog trenutka u kojem se Crna Gora približava članstvu u Evropskoj uniji (EU), pa se kroz negativne kampanje, ova zemlja prikazuje kao prepreka našem evropskom putu, ali i ujedno zemlja koja “dokazuje” zašto je Evropska unija postala “klasična besmislica”.

Ovo je posebno izraženo kroz kontekst poistovjećivanja hrvatskog društva sa “ustašama” i generalno sve prisutnog anti-hrvatskog narativa čemu svjedoče brojni naslovi koji se smo u prošlom periodu mogli pročitati na portalima poput Borbe, In4s-a, Aloonline…

“Čuš, evroparlamentarci –  a ono komšije ustaše” (1)
“Ustaštvo postalo ideologija evropske Hrvatske” (2)
„Demokratski rajh“ u Hrvatskoj: Kome je potrebna neoustaška tvorevina na evropskom tlu (3)
“Iz Zagreba ustaše, iz Sarajeva Handžar – Isti plamen mržnje prema Srbima” (4).
“Ustaška posla: Hrvatski premijer poručio da će Tompson pjevati na dočeku rukometaša” (5).
“Ustaštvo cveta u EU: Ministri na aerodromu u Zagrebu pevali Tompsona na dočeku rukometaša” (6)

Baš kao i u prethodno opisanom narativu, cilj ovakvih tvrdnji je diskreditovati Hrvatsku, ali i Evropsku uniju, koja se želi prikazati kao zajednica koja je tolerantna prema fašizmu. Uz to, ovakvim narativima se jača osjećaj žrtve među jednim dijelom stanovništva, dodatno utvrđuju istorijske traume, što uzrokuje mobilizaciju nacionalističkih emocija, uz neizostavnu kritiku “dvostrukih aršina” Zapada.

Crna Gora kao poligon za “ustaško divljanje”

Osim gore navedenih narativa, prisutno je i manipulisanje i označavanje pojedinih crnogorskih medija (1), ličnosti (2), pa i gradova “ustaškim” (3), uz tvrdnje da se u Crnoj Gori “promoviše ustašluk” (4).

Korak dalje otišao je Milan Knežević koji je, komentarišući već pomenuto, neprihvatljivo ponašanje hrvatskih navijača, kazao da je politika Crne Gore danas takva da je bolje “ubiti Srbina nego naljutiti ustaše”. (5)

Da je Crna Gora “poligon za ustaško divljanje i širenje mržnje prema Srbiji“ poruka je koja dolazi od ministara za javna ulaganja u Vladi Srbije Darka Glišića (6) koji je utvrdio i da je “Hrvatska uzela Crnu Goru pod svoj protektorat”.

Jasno je da ovakvi i slični narativi dodatno podstiču netrpeljivost, prikazujući naše društvo kao žrtvu “crnogorskog ustaštva” pod uticajem Hrvatske.

Opomena za popa jer Hrvate naziva projektom

Za sada je, u moru anti-hrvatskih izjava, naslova, komentara, vidljiva samo jedna reakcija sistema – zaštitnik ljudskih prava i sloboda ocijenio je da izjave paroha Mijajla Backovića, u kojima je “Hrvate u Boki” nazvao “projektom”, predstavljaju nedopušten javni govor kojim se, kako se navodi, negira ili relativizuje pravo bokeljskih rimokatolika da se nacionalno izjašnjavaju kao Hrvati.

Backović je ranije, gostujući na TV Prva naveo da su “Hrvati u Boki projekat”. Zaštitnik je tokom postupka zatražio izjašnjenje od Backovića, ali on, kako se navodi, nije odgovorio ni nakon upućene urgencije.

Zastrašivanje “balkanskim frontom” sa sjedištem u Zagrebu                         

Nije novost da se određene bilateralne ili multilateralne saradnje među zemljama regiona pokušavaju predstaviti kao otvorene prijetnje i opasnosti po druge zemlje zemlje koje nijesu članice takvih saveza.

Istraživanje mogućnosti razvoja i nabavke odbrambenih sposobnosti putem multinacionalnih rješenja, razmjena stručnih znanja i najboljih praksi u regrutaciji, razvoj i zadržavanje kvalifikovanog osoblja radi jačanja sposobnosti odvraćanja i odbrane, jačanje zajedničkih mjera protiv hibridnih prijetnji, uključujući cyber prijetnje, kampanje dezinformiranja i štetan strani uticaj, podržavanje evroatlantske perspektive Kosova kroz zalaganje za njegov status u NATO-vom Partnerstvu za mir.

Ovo su neke od tačaka u Deklaraciji o saradnji u oblasti odbrane i sigurnosti koju su ministri odbrane Kosova, Albanije i Hrvatske potpisali u Tirani u martu prošle godine.

Skoro godinu dana kasnije, ova inicijativa se najavljuje kao “novi balkanski pakt u Zagrebu”, ali i “opasna osovina na Balkanu”, pokušaj stvaranja jedinstvenog informacionog prostora za vođenje direktnih, ali i “hibridnih” vojnih operacija.

I dok su ovakve teme i narativi, kao što smo vidjeli, dio izvještavanja pojedinih medija u Crnoj Gori, odnosi Crne Gore i Hrvatske nijesu pretjerano važna tema u hrvatskom medijskom prostoru.

Osim toga, važno je ukazati i  na činjenicu da većina građana Hrvatske, po Eurobarometru koji je objavljen u septembru 2025. godine, podržava ulazak Crne Gore u EU – čak 68 posto anketiranih je dalo svoju podršku, a 28 posto je  bilo protiv. Od svih zemalja koje žele ući u EU, građani Hrvatske najviše podržavaju ulazak Bosne i  Hercegovine (74 posto), a potom slijede Crna Gora, pa Ukrajina i Kosovo.

Jasno je da prikazani narativi u crnogorskim medijima i političkom diskursu sistematski grade sliku Hrvatske kao neprijateljske sile koja nastoji da pokaže dominaciju i ponizi Crnu Goru, čime se direktno podrivaju dugogodišnji dobrosusjedski odnosi, polarizuje društvo i jačaju etničke tenzije koje su već prisutne u regionu.

Time se istovremeno stvara klima netrpeljivosti koja onemogućava Crnoj Gori fleksibilnost u pregovorima s Hrvatskom, po nas ključnom članicom EU, jer svaki potencijalni ustupak može biti protumačen kao “podaništvo” ili izdaja nacionalnih interesa.  Dodatno širi se i narativ koji svaki potencijalni dogovor sa Hrvatskom predstavlja kao poniženje Crne Gore.

U širenju ovog narativa prednjače mediji koji se otvoreno protive ulasku Crne Gore u EU želeći da na taj način delegitimišu i proces pregovora sa EU u kojem, trenutno, značajnu ulogu igra i Hrvatska zbog jasno propisanih pregovornih obaveza o dobrosusjedskim odnosima i otvorenim bilateralnim pitanjima.

Primjeri za ovaj dio narativa su naslovi “Zagreb sapliće i ucjenjuje Podgoricu”, “Plenković nastavlja da ispostavlja račune Crnoj Gori: Da bi ušli u EU, Hrvati traže novac za „logoraše“, brod Jadran, Prevlaku… Samo još muzičku nisu tražili!”,  te “Bečić na udaru malignog hrvatskog uticaja: Hrvati poručuju da Crna Gora neće postati bastion velikosrpstva na Jadranu”.

Doprinos ovakvom huškanju daje i zvanična Srbija kroz izjave presjednika Aleksandra Vučića  da on neće da se dodvorava Hrvatima, da glumi Crnu Goru.  “Oni da me vrijeđaju i ponižavaju u Podgorici, insistiraju na Morinju, a vi ne smijete da izgovorite riječ Lora… stvarno ne mogu da budem toliko jadan”, Vučićeve su riječi.

On je izjavljivao i da “Hrvati u Podgorici mogu sve”, a mediji su, zbog ovog narativa, prenosili čak izjave Vojislava Šešelja da će “Hrvati  ponižavati Crnu Goru do kraja ali što ih više ponižavaju, to će biti ponizniji”.

Iz istog tabora se tvrdi da je suverenitet Crne Gore po mjeri Zagreba čija spoljnja politika ima jedan cilj – slabljenje Srbije i potčinjavanje Srba, te da zloupotrebljava članstvo u EU za omalovažavanje Crne Gore.

Konačno, ovakvi diskursi ne samo da udaljavaju potencijalnu regionalnu saradnju i rješavanja bilateralnih pitanja, već i usporavaju evropski put Crne Gore, jer jačaju unutrašnje podjele i smanjuju prostor za neophodne racionalne kompromise potrebne za članstvo do 2028. godine.