Dvije decenije nakon referenduma iz 2006. godine, pitanje političkog nasljeđa Demokratske partije socijalista i dalje snažno oblikuje crnogorsku javnu scenu.

U razgovoru za Standard povodom 20 godine nezavisnosti Crne Gore, šef poslaničkog kluba DPS-a Andrija Nikolić govori o ključnim uspjesima i greškama svoje partije, stanju institucija, evropskom putu države i viziji Crne Gore do 2046. godine.

Nikolić tvrdi da je evropska integracija zajednički državni interes, ali upozorava da političke podjele i partijsko upravljanje institucijama ozbiljno ugrožavaju reformski proces.

STANDARD: Kako DPS danas ocjenjuje sopstvenu ulogu u procesu obnove nezavisnosti i u razvoju Crne Gore tokom proteklih 20 godina – šta smatrate najvećim političkim uspjehom, a šta najvećom greškom?

NIKOLIĆ: Demokratska partija socijalista odigrala je ključnu istorijsku ulogu u obnovi crnogorske nezavisnosti, uspostavljanju ekonomske samoodrživosti zemlje, međunarodnoj afirmaciji države i njenom strateškom zaokretu prema Zapadu.

Najvećim političkim uspjehom smatramo činjenicu da je Crna Gora obnovila nezavisnost, postala članica NATO saveza i otvorila sva pregovaračka poglavlja sa Evropskom unijom i zatvorila tri. Time su postavljeni temelji savremene, građanske i evropske Crne Gore.

Posebno je važno što su danas i oni politički akteri koji su se nekad protivili takvom kursu, prinuđeni da djeluju unutar okvira evropske i evroatlantske politike države. To govori da su strateški pravci razvoja Crne Gore postali trajno utemeljeni.

Kada govorimo o greškama, vjerujem da je moglo biti urađeno više na planu ravnomjernijeg društvenog razvoja i snažnije socijalne politike. Ekonomski razvoj države nije uvijek bio dovoljno praćen osjećajem dijela građana da benefite tog razvoja podjednako osjećaju.

Takođe, bilo je prostora za snažniju institucionalnu i kulturnu afirmaciju crnogorskog identiteta i državnog samopouzdanja, uz puno poštovanje multietničkog i građanskog karaktera Crne Gore.

STANDARD: Da li smatrate da su institucije koje su razvijane nakon 2006. godine dovoljno ojačane da budu potpuno nezavisne od političkog uticaja, i gdje vidite najveće slabosti u tom sistemu danas?

NIKOLIĆ: Izgradnja snažnih i nezavisnih institucija je proces koji traje decenijama i nijedna država taj posao nikada ne može smatrati potpuno završenim.

U periodu nakon obnove nezavisnosti postavljeni su temelji institucionalnog sistema savremene države, ali je jasno da institucionalna kultura i otpornost institucija nijesu bili dovoljno razvijeni da izdrže intenzivan politički pritisak kojem danas svjedočimo.

Najveću slabost sistema trenutno vidim u otvorenoj partitokratiji i pokušaju da se institucije stave u funkciju partijskih interesa parlamentarne većine. Čak su i bivši konstituenti vlasti javno govorili o političkoj trgovini najvažnijim funkcijama u državi.

Posebno zabrinjava činjenica da se na odgovorne pozicije često biraju ljudi sa sumnjivim diplomama, bez potrebnog iskustva, profesionalnog integriteta i institucionalnog autoriteta. Time se slabi povjerenje građana u državu i urušava kredibilitet institucija koje bi morale biti stub pravnog poretka.

Zato je presudno važno da se Crna Gora vrati principu profesionalizacije institucija, meritokratije i jasnog razdvajanja partijskog interesa od državnog interesa.

STANDARD: Kako DPS vidi trenutni evropski put Crne Gore i šta bi, po vama, trebalo biti prioritet da bi se ubrzale reforme i zatvorila pregovaračka poglavlja?

NIKOLIĆ: Evropski put Crne Gore više nije pitanje deklarativnog opredjeljenja, već političke sposobnosti da se država vodi odgovorno, stabilno i reformski. Posebnu vrijednost u slučaju Crne Gore predstavlja činjenica da je parlamentarna opozicija značajno oblikovala ukupnu odgovornost države tokom prethodne tri godine.

Medjutim, za završetak pregovora sa Evropskom unijom potrebna je ozbiljna, proevropska i institucionalno stabilna Vlada, sa jasnim fokusom na reforme u oblasti vladavine prava i borbu protiv političke zloupotrebe institucija. Danas takvu vladu nemamo, ali vjerujem da ćemo je dobiti nakon narednih parlamentarnih izbora.

Nažalost, aktuelna vlast je svojim potezima u finalnoj fazi EU integracija značajno usporila mogućnost postizanja šireg političkog konsenzusa koji je Crnoj Gori neophodan. Donošenjem spornih zakonskih rješenja u sektoru bezbjednosti i otvaranjem novih društvenih podjela, većina je dodatno produbila političku krizu u trenutku kada su državi potrebni dijalog i kvalifikovana većina za usvajanje ustavnih izmjena u dijelu pravosudja.

Posebno zabrinjava što iz vlade prijete otvaranjem novih osjetljivih tema poput Zakona o registrima prebivališta i boravišta, što može proizvesti nove društvene i političke tenzije. To svakako nije način da se dodje do političkog konsenzusa koji Evropska komisija i naši medjunarodni partneri smatraju neophodnim za nastavak evropskog puta države.

DPS bolje od drugih zna da je evropska integracija zajednički državni interes, ali jednako tako očekujemo da vlast sanira političku krizu koju je izazvala u Parlamentu, i nakon toga pokaže minimum političke odgovornosti i spremnosti za dijalog.

Crna Gora danas nema pravo da zbog političkog inata vlasti izgubi evropsku šansu generacije.

STANDARD: Kako vi vidite Crnu Goru za narednih 20 godina – kakva država bi, po vašem mišljenju, trebalo da bude 2046. godine u pogledu demokratije, ekonomskog razvoja i položaja u Evropskoj uniji?

NIKOLIĆ: Moje očekivanje je da 2046. godine živimo u politički stabilnoj, demokratski zreloj i ekonomski razvijenoj državi, članici Evropske unije, u kojoj je pitanje crnogorske nezavisnosti trajno zatvoreno kao civilizacijsko i istorijsko dostignuće.

Vjerujem da je realno da Crna Gora do tada dostigne najmanje 70 posto prosječne razvijenosti Evropske unije, sa modernom infrastrukturom, snažnim sektorima turizma i energetike, ali i mnogo razvijenijom ekonomijom znanja, digitalnih tehnologija i obrazovanja.

Jednako važno, nadam se da Crna Gora za 20 godina može biti društvo u kojem se ljudi ne dijele po nacionalnoj, vjerskoj ili političkoj pripadnosti, već država u kojoj institucije garantuju jednakost, sigurnost i dostojanstven život svakom građaninu.

To nije nedostižna vizija. Ali, zahtijeva odgovornu politiku, stabilne institucije i generacije političara koji će državni interes stavljati ispred partijskog.