Mogućnosti malih država da se integrišu u velike evropske sisteme i u njima izbore značajnu poziciju bila je jedna od ključnih tema nedavne konferencije Panevropske unije Crne Gore u Podgorici. Ova problematika posebno je analizirana kroz zanimljivo poređenje Luksemburga i Crne Gore koje je iznio predsjednik Panevropske unije profesor dr Pavo Barišić.

UTICAJ IZNAD VELIČINE DRŽAVE

Kada govorimo o budućnosti Crne Gore u Evropskoj uniji, često se postavlja pitanje koliki uticaj jedna mala država može ostvariti u zajednici velikih evropskih ekonomija. Istorija evropske integracije pokazuje da teritorijalna veličina nije jedina odrednica međunarodnog značaja.

Luksemburg, jedna od šest država osnivačica Evropske ekonomske zajednice, predstavlja primjer države koja je od samog početka učestvovala u izgradnji evropskih institucija. Danas se pred Crnom Gorom nalazi drugačiji, ali strateški važan zadatak: da kroz pristupne pregovore, ekonomske reforme i aktivno učešće u evropskom prostoru izgradi svoje mjesto u zajednici koja počiva na saradnji, pravilima i zajedničkim interesima.

LEKCIJA IZ LUKSEMBURGA

Kada je 25. marta 1957. godine u Rimu potpisan Ugovor o osnivanju Evropske ekonomske zajednice, među šest država osnivačica nalazio se i Luksemburg. Uz Belgiju, Francusku, Italiju, Holandiju i Saveznu Republiku Njemačku, ova mala država postala je dio jednog od najznačajnijih političkih i ekonomskih projekata savremene evropske istorije.

Ugovor je stupio na snagu 1. januara 1958. godine, sa ciljem razvoja zajedničkog tržišta i intenziviranja ekonomske saradnje.

Luksemburg, čija površina iznosi približno 2.586 kvadratnih kilometara, pokazuje da ograničena teritorija ne mora predstavljati prepreku za učešće u projektima koji oblikuju budućnost kontinenta. Njegova istorijska uloga nije proistekla iz demografske ili teritorijalne veličine, već iz političkog učešća u evropskoj integraciji, sposobnosti da djeluje u zajedničkim institucijama i razvoja međunarodnih ekonomskih veza.

mr Rajko USKOKOVIĆ

Posebno je značajno što je Luksemburg postao jedno od sjedišta evropskih institucija. Evropski sud pravde i Evropska investiciona banka, zajedno sa drugim evropskim institucijama, doprinijeli su njegovom međunarodnom značaju.

Naravno, istoriju Luksemburga ne treba mehanički prenositi na Crnu Goru. Luksemburg je bio osnivač evropskih zajednica u trenutku njihovog nastanka, dok Crna Gora danas nastoji da pristupi već razvijenoj Evropskoj uniji. Ali zajednička poruka ostaje važna: doprinos države evropskom projektu ne mora biti proporcionalan njenoj teritorijalnoj veličini.

VIŠE OD POLITIČKOG CILJA

Crna Gora, sa površinom od 13.812 kvadratnih kilometara i oko 660.000 stanovnika, pripada grupi evropskih država sa ograničenim demografskim potencijalom. Međutim, njen geografski položaj, izlaz na Jadransko more, prirodni resursi i mogućnost povezivanja sa regionalnim tržištima predstavljaju osnove na kojima se može graditi dugoročna razvojna strategija.

Obnova nezavisnosti 2006. godine otvorila je novu etapu u međunarodnom pozicioniranju države. Crna Gora je zahtjev za članstvo u Evropskoj uniji podnijela 2008. godine, status kandidata dobila 2010, a pristupne pregovore počela 29. juna 2012. godine.

Od tada je evropska integracija postala jedan od ključnih strateških ciljeva države. Crna Gora je otvorila svih 33 pregovaračka poglavlja, a proces njihovog privremenog zatvaranja nastavlja se kroz ispunjavanje uslova i reformskih obaveza.

Za Crnu Goru je zato važno da evropsku integraciju ne posmatra samo kao politički cilj. Ona predstavlja i proces ekonomske transformacije, povećanja produktivnosti, jačanja institucija i stvaranja konkurentnije privrede.

POTENCIJALI CRNE GORE U EU KONTEKSTU

U savremenoj Evropi veličina države predstavlja samo jedan od elemenata njenog potencijala. Ekonomska produktivnost, kvalitet institucija, obrazovanje, infrastruktura i sposobnost povezivanja sa međunarodnim tržištima imaju neposredan uticaj na razvojnu snagu zemlje.

Crna Gora ima nekoliko oblasti koje mogu biti od posebnog značaja za njeno evropsko pozicioniranje.

Aerodromi i vazdušna povezanost predstavljaju jedan od ključnih elemenata otvorenosti prema evropskim tržištima. Modernizacija infrastrukture, povećanje produktivnosti i unapređenje operativnih standarda mogu podržati razvoj turizma, privrede i međunarodne dostupnosti.

Luka Bar i saobraćajna infrastruktura mogu imati važnu ulogu u regionalnoj logistici i povezivanju jadranskog prostora sa zaleđem. Za ostvarivanje tog potencijala potrebni su konkurentni transportni sistemi i kvalitetnije željezničke i drumske veze.

Energetika i održivi razvoj otvaraju prostor za ulaganja u obnovljive izvore energije, energetsku efikasnost i prekograničnu saradnju.

Poljoprivreda i lokalna proizvodnja mogu doprinijeti razvoju ruralnih područja, očuvanju autentičnih proizvoda i njihovom povezivanju sa evropskim tržištem.

Sve ove oblasti treba posmatrati u kontekstu jedne šire ideje: Crna Gora ne treba samo da bude korisnik evropskog tržišta i evropskih fondova, već država koja će u budućnosti imati šta da ponudi evropskom prostoru.

mr Rajko USKOKOVIĆ

EVROPA NIJE SAMO ZA VELIKE

Poređenje Luksemburga i Crne Gore posebno je interesantno kada se govori o političkom i institucionalnom uticaju.

Luksemburg je svoju evropsku poziciju gradio kroz aktivno učešće u procesu evropske integracije, diplomatiju, ekonomsko povezivanje i snažno prisustvo evropskih institucija.

Crna Gora, kao buduća članica Evropske unije, mora razvijati kapacitete koji će joj omogućiti aktivno zastupanje sopstvenih interesa, ali i konstruktivan doprinos zajedničkim evropskim politikama. To podrazumijeva kvalitetnu državnu administraciju, stručne pregovaračke timove, diplomatsku koordinaciju i sposobnost izgradnje partnerstava.

U Evropskoj uniji uticaj države nije određen samo brojem stanovnika. Važni su institucije, pravila odlučivanja, stručnost, sposobnost pregovaranja i spremnost na saradnju sa drugim državama.

To je lekcija koju Crna Gora treba ozbiljno da razmotri već danas, prije nego što postane članica Unije.

SCHENGEN – EVROPSKA IDEJA IZ MALOG MJESTA

Još jedan detalj posebno oslikava evropsku priču Luksemburga.

Na samom jugu zemlje, na obali rijeke Moselle, nalazi se malo mjesto Schengen. Upravo tu je 14. juna 1985. godine potpisan Šengenski sporazum između Belgije, Francuske, Savezne Republike Njemačke, Luksemburga i Holandije.

Godine 1990. potpisana je Konvencija o sprovođenju Šengenskog sporazuma, a 1995. godine počela je praktična primjena ukidanja kontrola na unutrašnjim granicama država učesnica.

Danas riječ Schengen predstavlja jednu od najprepoznatljivijih evropskih ideja – slobodu kretanja ljudi kroz veliki dio evropskog kontinenta.

U tome postoji snažna simbolika za Crnu Goru. Mala država i malo mjesto postali su dio istorije jedne velike evropske ideje.

Od Rimskih ugovora do Schengena, Luksemburg pokazuje da veličina prostora na kojem nastaje evropska ideja ne određuje veličinu njenog uticaja.

Evropska ekonomska zajednica, koju je 1957. godine osnovalo šest država, razvila se u Evropsku uniju sa 27 država članica. Tokom tog procesa evropska integracija je postala mnogo više od ekonomskog projekta – ona je postala prostor zajedničkih institucija, pravila, vrijednosti i sloboda.

Crna Gora danas ulazi u evropski proces u potpuno drugačijim istorijskim okolnostima. Ali upravo zbog svoje veličine mora razvijati ono što predstavlja stvarnu snagu savremenih država: kvalitetne institucije, obrazovanje, produktivnu ekonomiju, infrastrukturu, stručnost i sposobnost povezivanja sa drugima.

Zato pitanje za Crnu Goru nije samo što će dobiti članstvom u Evropskoj uniji, već i što će moći da ponudi Evropi.

Luksemburg je svoju evropsku ulogu počeo da gradi kao jedna od šest država osnivačica Evropske ekonomske zajednice. Njegovo malo mjesto Schengen postalo je simbol prostora bez unutrašnjih granica.

Crna Gora danas ima priliku da kroz evropske integracije izgradi svoju poziciju kao mala, otvorena i jadranska država, sposobna da povezuje različite evropske prostore i da svoje specifičnosti pretvori u razvojnu vrijednost.

Evropski projekat nikada nije bio samo projekat velikih država. Njegova snaga upravo je u tome što i male države mogu dati svoj doprinos.

Možda je upravo to najvažnija poruka poređenja Luksemburga i Crne Gore koje je na konferenciji Panevropske unije u Podgorici otvorio profesor dr Pavo Barišić: u Evropi se veličina države ne mjeri samo kvadratnim kilometrima i brojem stanovnika, već i sposobnošću da se vlastiti potencijal pretvori u vrijednost za širu evropsku zajednicu.

(Autor je potpredsjednik Panevropske unije Crne Gore)