Video
Dodatni sloj ovoj krizi daje činjenica da se sve dešava u kontekstu politički i društveno osjetljive teme – spora oko postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu i odnosa Glavnog grada prema zahtjevima mještana i Opštine Zeta. U takvim okolnostima, svaka pukotina u koaliciji automatski postaje kanal kroz koji izlaze i svi drugi nagomilani problemi: kadrovska raspodjela, prioriteti u budžetu, odnos prema velikim infrastrukturnim projektima i, naravno, pitanje ko zaista upravlja procesima u glavnom gradu.
Matematika većine
Skupština Glavnog grada broji 59 odbornika, a za većinu je potrebno 30 glasova. Na izborima 29. septembra 2024. raspodjela mandata po listama bila je jasna: DPS 19, PES–Demokrate (lista koju je predvodio Mujović) 14, “Za budućnost Podgorice” 13, “Za bolju Podgoricu” 6, Evropski savez 3, SEP (Duško Marković) 2 i Preokret 2.
Vlast je formirana krajem decembra 2024. i u startu je imala tanku, ali formalno stabilnu većinu od 31 odbornika. Međutim, ta “rezerva” se u međuvremenu istopila. Slobodna Crna Gora, koja je imala jednog odbornika na listi “Za budućnost Podgorice – DNP – SCG – PCG”, objavila je da napušta vlast i uskraćuje podršku Mujoviću i PES-u. To praktično znači da je većina spala na onaj najnezgodniji minimum – tačno 30 glasova.
U toj tački dolazimo do ključne činjenice. DNP u aktuelnoj većini ima četiri odbornika, a upravo ti mandati su jezičak na vagi. Ako DNP zaista izađe iz vlasti, račun je brutalno jednostavan. Većina pada sa 30 na 26 sigurnih glasova. To nije samo gubitak komotnosti već gubitak sposobnosti da se upravlja gradom bez stalnog lova na nove ruke.
Jednako važno, otvara se i pitanje kvoruma. Da bi se uopšte radilo i glasalo, sjednici mora prisustvovati najmanje 30 odbornika. Ako DNP izađe i odluči da bojkotuje sjednice, skupštinski rad može biti blokiran čak i prije nego što dođe do bilo kakvog formalnog glasanja o povjerenju gradonačelniku.
Mujović i opozicija
Ako vlast sklizne na 26, Mujoviću ne nedostaje samo politički mir, nedostaju mu četiri odbornika da bi se vratio na stabilnih 30. Ali tu počinje realna politika, a ne matematika.
1. SEP / Duško Marković – samo dva glasa.
Stranka evropskog progresa u Podgorici ima dva mandata. To jeste potencijalni “rezervni džep”, ali je to, maksimalno, dva, a ne četiri odbornika.
2. Preokret / Srđan Perić – javno zatvorena vrata.
Preokret takođe ima dva mandata, ali je Perić već poručio da neće “krpiti, premošćavati niti bajpasirati” većinu u Podgorici. Dakle, i kad bi ta dva glasa matematički bila dovoljna u nekoj varijanti, politički su trenutno van igre.
3. Evropski savez – tri glasa, ali zategnut odnos.
Evropski savez ima tri mandata , ali je odnos Mujovića i tog bloka u posljednjih mjeseci vidno zategnut. Taj jaz se dodatno produbio nakon epizode na Gorici, kada je Mujović izviždan, a iz Evropskog saveza su uslijedile javne prozivke i političko pozicioniranje protiv njega. Čak i kad bi Evropski savez želio da “pomogne gradu”, to bi u praksi značilo da spašava vlast koju politički napada, a to je rijetko održivo bez ozbiljne političke cijene i jasne trgovine.
4. DPS – ima 19, ali zašto bi davao vazduh Mujoviću?
DPS je najjači opozicioni blok sa 19 mandata. Teoretski, DPS može riješiti i kvorum i većinu. Ali politički motiv je problem. Davanje kiseonika Mujoviću i aktuelnoj vlasti u Podgorici DPS-u nosi veliki trošak, razvodnjava opozicioni narativ, zbunjuje birače i preuzima dio odgovornosti za sve poteze gradske uprave (Botun, budžet, kadrovi). Zato je DPS-u racionalnije da krizu koristi kao dokaz nestabilnosti vlasti, nego da je amortizuje i produži joj mandat.
U prevodu, Mujović može potencijalno naći po dva glasa (Marković) ili tri (Evropski savez), ali tu ili fali broj, ili fali politička volja, ili je cijena previsoka. A Preokret je već rekao da neće biti bajpas.
Šta su realne opcije nakon izlaska DNP-a
Prva i najlogičnija opcija je rekonstrukcija većine, odnosno potraga za najmanje četiri glasa kako bi se opet došlo do 30. Matematički, to se može postići različitim kombinacijama manjih grupacija i lista koje u Skupštini imaju po dva ili tri mandata, ili dogovorom sa širim političkim akterima. Politički, međutim, takva rekonstrukcija je uvijek komplikovana jer ne zavisi samo od broja ruku, već i od cijene podrške, programskih uslova, kadrovskih zahtjeva, pozicija u preduzećima i sekretarijatima, kao i stava prema vrućim temama poput Botuna. U praksi, svaka nova ruka ima svoju agendu, a što je većina tanja to su ucjene i uslovljavanja jača.
Druga opcija je nastavak rada vlasti u formi manjinske uprave. To u lokalnim parlamentima izgleda tako što gradonačelnik i administracija ostaju formalno na funkcijama, ali se svaka odluka mora pregovarati od tačke do tačke. U takvom modelu ponekad prolaze tehničke odluke ili teme koje su šire prihvatljive, ali se sistem redovno zaglavljuje na budžetu, kapitalnim projektima, urbanizmu i kadrovskim pitanjima. Posljedica je sporo upravljanje i stalna politička kriza, a grad funkcioniše na kratki rok, bez mogućnosti da se uđe u ozbiljnije planiranje.
Treća opcija je politički najčešća u ovakvim krizama. Izlazak DNP-a bude instrument pritiska, a ne konačna odluka, pa se nakon pregovora partija vrati u većinu uz određene ustupke. To je scenario u kojem se javno lomi odnos snaga, a zatim se u tišini traži kompromis, bilo kroz korekcije politike prema ključnim pitanjima, bilo kroz promjene u upravljačkoj strukturi ili drugačiju raspodjelu odgovornosti. Ovaj scenario je realan kad niko od aktera zapravo ne želi izbore, ali želi bolju pregovaračku poziciju unutar vlasti.
Četvrta opcija je smjena gradonačelnika, čiju inicijativu najavljuje Dajković. Međutim, ovdje se opet vraćamo na matematiku. Da bi gradonačelnik bio razriješen, mora postojati većina od najmanje 30 glasova u Skupštini. Uz to, da bi se inicijativa formalno pokrenula, potreban je značajan broj potpisa odbornika (uobičajeno se računa najmanje trećina sastava). Zbog toga smjena nije stvar jedne partije ili jednog odbornika, ona postaje moguća tek ako se napravi širok front u kojem dio sadašnje većine pređe na drugu stranu ili ako se formira nova većina koja će preuzeti upravljanje gradom. To je politički visok prag i zato ovakve inicijative često služe kao signal nezadovoljstva ili kao sredstvo pritiska, čak i kada unaprijed nije obezbijeđen broj glasova.
Peta opcija je skraćenje mandata Skupštine i izlazak na vanredne izbore. Podgorica već ima iskustvo da politička blokada završi ovako, ali i ovdje vrijedi isti princip. Morate imati većinu koja je spremna da presiječe i ide na novo izjašnjavanje građana. U praksi, do izbora se ide kada nijedna strana više ne može da napravi stabilnu većinu, a politička šteta od nastavka krize počne da bude veća od rizika izborne neizvjesnosti.
Šesta, najtvrđa i institucionalno najosjetljivija opcija jeste dugotrajna blokada rada Skupštine koja bi, nakon zakonskih rokova i procedura, mogla otvoriti prostor za raspisivanje mjera koje uključuju raspuštanje lokalnog parlamenta i imenovanje odbora povjerenika do konstituisanja novog saziva. To nije scenario koji se desi preko noći, ali u situacijama kada se sjednice ne održavaju ili se ne mogu izvršavati osnovne obaveze, postaje dio realnog spektra mogućnosti.
Kvorum kao test istine
Najbrži indikator neće biti ni saopštenja ni konferencije, već prva naredna sjednica Skupštine. Ako se DNP zaista povuče i ne pojavi u sali, pitanje nije samo da li vlast ima 30 glasova “za”, nego da li uopšte postoji 30 prisutnih da se parlamentarni rad odvija. Upravo zato je kvorum često prva tačka pucanja u lokalnim krizama. On pokazuje da li postoji minimum političke volje da institucija radi, čak i kad se većina raspada.
Preporučeno
U narednom periodu Podgorica ulazi u fazu u kojoj se politika vodi na dva kolosijeka istovremeno. Na jednom su simboli i velike teme poput Botuna, odnosa sa Zetom i političke odgovornosti gradonačelnika. Na drugom su brojevi – 59 ukupno, 30 za većinu, i svaka ruka koja može promijeniti ishod. U takvom odnosu snaga, svaki politički potez postaje test izdržljivosti, i za gradonačelnika, i za koaliciju, i za sve aktere koji već sada mjere da li im je veći interes da popravljaju postojeću većinu ili da se pripremaju za novi izborni ciklus.
