Danas, dvije decenije od obnove nezavisnosti Crne Gore, kod izvornih suverenista i reformista, dominiraju dva osjećaja – ponos i gorčina.

Svi oni koji su sa početka devedesetih XX vijeka utemeljili ideju nezavisne, suverene i evropske Crne Gore, osjećaj ponosa sa pravom ističu jer su, prije 36 godina (1990), u procesu disolucije bivše domovine, umjesto utapanja u velikodržavni (ratni) projekat “severnog sveta”, utemeljili i izborili se kasnije za pobjedu emancipatorske ideje državne nezavisnosti, pretočenu u poklič “postojaće Crna Gora …” 

Na drugoj strani, goričina je sadržana u osjećaju da, već po drugi put, progonitelji ideje suverene Crne Gore, umjesto njenih tvoraca i iskrenih nosilaca, sa pozicija vlasti “organizuju” slavlje.

Zato, prirodno se nameće pitanje – zašto, već drugi put, temeljne vrijednosti independističkog pokreta (nezavisnost i EU integracije) drugi preuzimaju i zašto “drugi”, tako lako, uspijevaju da presvuku “staro runo”.

Prvi čin

Nezavisnost Crne Gore i EU integracije danas su dio “političkog paketa ponude” skoro većine onih koji su sav svoj prethodni politički angažman “potrošili” na negaciji i osporavanju ove dvije političke orjentacije. 

Zato, sada kada je rođeno 20 novih generacija u suverenoj Crnoj Gori, koje nemaju tu vrstu memorije, treba podsjetiti da kada je (1990. godine) formiran Savez reformskih snaga (liberali, socijaldemokrate, NOK, Stranka nacionalne ravnopravnosti i drugi) da je na izbornom plakatu ovog reformskog i suverenističkog pokreta bila fotografija dinastičke porodice Nikole I Petrovića Njegoša sa sloganom – Vratimo se u Evropu.

Na drugoj strani sav politički angažman tadašnjeg pobjednika izbora Saveza komunista (kasnije DPS) i “opozicione” Narodne stranke (koju je inače formirala služba bezbjednosti) bila je borba protiv međunarodne zajednice, “suverenista”, antiratnog pokreta i onih koji su se deklarisali kao 100% Crnogorci. 

Nastali iz tzv. antibirokratske (kontra)revolucije, koja je zapravo bila dobro iscenirani puč, dirigovan od strane srbijanskih službi bezbjednosti, troprsti, krezubi i skupljeni “s kolca i konopca” postali su novi “narodni prvaci” umjesto, zrelih za pad, socijalističkih funkcionera. 

Bilo je to “vrijeme zla”, koje je Balašević opjevao u čuvenom stihu: “prvo su došli popovi, pa topovi, pa lopovi i čitav svijet se izobličio. Ispuzali su grabljivci, pa lažljivci, snalažljivci …” Neki od njih su se nazvali “lijepi, mladi i pametni”, drugi su crvenu partijsku knjižicu zamijenili Crkvom (bez Biblije) , a zapravo su bili samo … snalažljivci.

Trajne posljedice tog perioda “dva oka u glavu” (glava je bila u Beogradu) osjećaju se i danas. Umjesto mirne “disolucije” SFRJ, tadašnje (mlado) crnogorsko rukovodstvo je ostalo “zarobljeno” u politici srbijanskog predsjednika Slobodana Miloševića, što je uzrokovalo rat, stradanja i gubitak koraka za tadašnjim zemljama “istočnog lagera”, koje su iskoristile momenat pada “Berlinskog zida” i postale ubrzo članice EU. 

Uprkos svemu autentični, suverenistički i prevashodno emancipatorski reformski pokret uspio je da se održi i pored brutalnog medijskog, političkog i institucionalnog progona i da smogne snage da, nakon “rascjepa” tada neprikosnovene vladajuće partije (1997) prihvati ono krilo koje je promijenilo kurs djelovanja i usmjerilo se ka nezavisnosti.

Nakon izglasavanja nezavisnosti 21. maja 2006. godine, nažalost “veliki brat” – najdominantnija partija i pored upozorenja da snaga države nije u “sigurnom glasu”, uspjela je da usisa dobar dio crnogorske energije i atrofira biće reformskog dijela crnogorskog društva, podređujući sve tehnici vladanja gdje je na prvom mjestu partija, pa tek onda država. 

Njena potrebe da “završava” lukrativne interese, dovela je do toga da se jedan dio izvornih suverenista distancirao, pa je ta i tako organizovana vlast “pala” 14 godina kasnije, baš kao i ona iz 1989. godine. Oburdala se pod udarom populista, nacionalista, klerikala, preletača …

Tako, u prvom činu ove priče, protivnik ideje o suverenoj Crnoj Gori, koju je kasnije preuzeo kroz svoj politički “update”, bio je 2020. kao njen nosilac, gubitnik na izborima, čime je izgubljena i njena politička moć.

Drugi čin

Drugi čin ove priče, koji se upravo odvija u “live” varijanti, umnogome podsjeća pa prethodni čin. 

Protivnici EU i NATO, oni koji su palili zastave ovih organizacija, koji su sve radili da Crna Gora nema ni slovo “e” od evropske, danas (deklaratorno) udaraju u bubnjeve njene “evropske budućnosti”. Postali su protagonisti onoga čemu su se radikalno i do juče protivili – državna suverenost, NATO, državni simboli, priznanje svih susjednih država, saradnji sa Briselom … 

Zato sada, do nivoa karikaturalnosti, izgledaju scene kada sljedbenici klero-nacionalističkog, proruskog i velikonacionalističkog korpusa “prodaju” na političkom tržištu ideju EU integracija. 

Kada se zapadnim partnerima ukaže na ovaj “nonses” odgovor koji se dobije prilično je jasan – bolje to nego da mitinguju po ulicama. Na taj način, afirmišući ideju da je najbolja pobjeda nad neprijateljem kada ga (poput Bugara u dva svjetska rata) pretvoriš u saveznike, zapadne diplomate “kupuju” lokalne lidere, na skoro istovjetan način kao što su od Miloševića pravili “faktora mira i stabilnosti”. 

Njihovoj taktici na planu oportuniteta teško da se može suprtostaviti, ali kao i kod prvog čina ove priče postavlja se pitanje – da li forma bez sadržaja daje rezultat?

Dakle, da li progonitelj može odista da ideju njenog tvorca učini suštinski ostvarljivom i održivom ili je to samo “presvlačenje vučije kože”, motivisano opstankom na vlasti i korišćenjem svih pogodnosti koje ona donosi.

Zato i stoji upit: do kada će trajati taj pakt “sa đavolom”. Ta “igra” je već odigrana sa Miloševićem, Dodikom, Haradinajem … ali i sa djelom bivšeg crnogorskog državnog vrha, koji je “lagano” sklonjen (sa par “argumenata” vezanih za žiro-račune u inostranstvu …), pa ostaje da se vidi koliko će dugo, u ovoj situaciji, trajati politički pragmatizam. 

Ponos i gorčina 

Sa iskustvom iz prethodna dva čina ove priče, danas kada “zvanične” proslave 20 godina obnovljene nezavisnosti organizuju oni koji su sve uradili da Crne Gore “ne bude ni u pepeljak”, tako imamo svojevrsan teatar apsurda. 

Uprkos svemu tome, kao i 1997. godine, kada je donešena ispravna i odgovorna odluka da se pruži ruka “progonitelju”, isto tako, danas, izvorni emancipatorski, reformski i suverenistički korpus crnogorskog društva mora istrajati u naporu da uspije ideja evropske Crne Gore i Agenda 2028. 

Činjenica da “evropsko vođstvo”, koje trenutno kormilari crnogorskim brodom, umjesto da sigurno plovi ka Briselu, nerjetko ga “baca” na hridi, dodatno zahtijeva da se, bez obzira na bolno iskustvo da nam je već dva puta ukradena ideja, jasno poruči da apstinencija i rezignacija nijesu i ne smiju biti opcija.

Zato se danas aktivnošću izvornih suverenista, kao plamen, širi građansko samoorganizovanje sa ciljem da se u svim crnogorskim gradovima okupimo i proslavimo, ne zbog muzičkih zvijezda (plaćenih 2,6 miliona eura iz državne kase), već zbog ponosa da smo svoji na svome. 

Tako, kao što majka nikada ne ostavlja svoje dijete, ni onda kada krene stranputicom, iskreni i dosljedni suverenisti, sabijajući osjećaj gorčine i ističući osjećaj ponosa, ne odustaju od borbe za bolju i pravedniju državu, jer smo se davno zavjetovali – sve za Crnu Goru, Crnu Goru nizašta.

Da je Vječna!