Prema informacijama Standarda, u Evropskom savezu procjenjuju da je vrijeme za ozbiljnije političko preslaganje procrnogorske scene. Njihova namjera nije samo tehničko spajanje postojećih partija, već formiranje šire platforme koja bi, osim stranačke infrastrukture, uključila i nestranačke ličnosti, lokalne građanske inicijative, udruženja i pojedince koji imaju kredibilitet u svojim sredinama.

Ključna novina je mogućnost da na čelu takvog okupljanja ne bude klasični partijski lider, već nestranačka ličnost,  neko ko ima integritet, javnu prepoznatljivost, harizmu i kapacitet da govori širem biračkom tijelu od onog koje danas pokrivaju partijski aparati.

Prema saznanjima Standarda, već je razgovarano sa nekoliko ljudi koji se uklapaju u takav profil. U ovoj fazi nema konačnog dogovora, ali se ideja, kako tvrde izvori Standarda, “polako sklapa” i trebalo bi da do kraja jula dobije jasniji politički oblik.

DRUGA KOLONA, ALI NE JOŠ JEDNA MALA PARTIJA

U osnovi ove političke kombinatorike nalazi se procjena da procrnogorski i građanski birački prostor ne može biti sveden samo na DPS. Ta partija ostaje najjača opoziciona snaga, sa stabilnim biračkim tijelom i najrazvijenijom partijskom infrastrukturom, ali sa ograničenim koalicionim potencijalom prema dijelu građanskih birača.

Prema istraživanju Spektrum Analitike objavljenom krajem aprila, DPS je na 26,3 odsto podrške, PES na 20,2, a Nova srpska demokratija na 15,1 odsto. Ranije istraživanje iste agencije, predstavljeno na RTCG u januaru, pokazalo je DPS na 25,2 odsto, ZBCG na 20,1 i PES na 19,1 odsto. Analizirajući trendove, jasno je da se rejting DPS-a kreće od 25 do 30 odsto i da ta partija ostaje pojedinačno najjača u državi.

Upravo ta stabilnost DPS-a, ali i njegova ograničenja, otvaraju prostor za drugu kolonu. U Evropskom savezu, prema informacijama Standarda, računaju da bi širi građanski i proevropski blok mogao ciljati dvocifren rezultat na narednim izborima. Ambicija je da se napravi politički subjekt koji neće biti samo sabiranje postojećih slabosti, nego pokušaj da se oko zajedničkog cilja okupe ljudi koji se sada nalaze izvan organizovane politike ili na njenim marginama.

Drugim riječima, cilj nije formirati još jednu malu partiju koja će se boriti za cenzus, već političku platformu koja bi mogla postati relevantan partner u novom rasporedu snaga.

RAZGOVORI SA POJEDINCIMA, UDRUŽENJIMA I LOKALNIM INICIJATIVAMA

Da se u Evropskom savezu razmišlja u tom pravcu, potvrđuje i javni nastup Borisa Mugoše, koji je kazao da taj savez razgovara sa drugim političkim organizacijama, nepartijskim udruženjima i pojedincima kako bi postali dio platforme. Mugoša je tada poručio: “Prvo da proširimo savez, pa ćemo birati lidera.”

Ta rečenica dobro opisuje trenutnu fazu procesa. Evropski savez, prema informacijama Standarda, prvo pokušava da proširi političku osnovu, a tek potom da riješi pitanje lica koje bi takav blok personifikovalo.

To je važna razlika u odnosu na ranije pokušaje objedinjavanja manjih građanskih i procrnogorskih struktura. Ako se proces svede na dogovor partijskih rukovodstava i raspodjelu mjesta, teško može proizvesti novu političku energiju. Ako, međutim, dobije nestranačko lice i uključi ljude koji nijesu potrošeni u partijskim sukobima, takav projekat mogao bi komunicirati sa biračima koji danas nemaju jasnu političku adresu.

DPS KAO PRVA KOLONA

U ovoj projekciji DPS bi ostao posebna, prva opoziciona kolona. To nije neočekivano. Demokratska partija socijalista ima najstabilnije biračko tijelo u opozicionom dijelu političke scene i najjaču partijsku mrežu u Crnoj Gori. Njena infrastruktura, lokalni odbori, iskustvo kampanja i disciplinovano glasačko jezgro daju joj prednost koju nijedan drugi akter na procrnogorskom polu trenutno nema.

Ali istovremeno, DPS nosi političke hipoteke dugogodišnje vlasti. Za dio građanskih, proevropskih i suverenističkih birača, ta partija jeste brana prema prosrpskom nacionalizmu, ali nije opcija za koju mogu glasati bez rezerve. Upravo u tom prostoru Evropski savez vidi mogućnost za drugu kolonu.

Takav model ne bi nužno bio usmjeren protiv DPS-a. Naprotiv, mogao bi povećati ukupni zbir procrnogorskih i građanskih glasova, pod uslovom da se jasno objasni da dvije kolone nijesu novo rasipanje, već pokušaj da se različiti djelovi istog vrijednosnog prostora politički artikulišu.

LEKIĆEV MODEL KAO OPOMENA I PUTOKAZ

U crnogorskoj politici već postoji primjer kada je nestranačko ili nadstranačko lice značajno povećalo domet jednog političkog bloka. Demokratski front je 2012. godine izašao na parlamentarne izbore sa Miodragom Lekićem kao nosiocem liste. Državna izborna komisija registrovala je listu pod nazivom “Demokratski front – Miodrag Lekić.

Taj model pokazao se politički korisnim za tadašnji DF. Nova srpska demokratija i Pokret za promjene, koji su prije toga imali ozbiljne limite u širenju, kroz Lekića su dobili lice koje je za dio birača bilo dovoljno novo, a istovremeno dovoljno prepoznatljivo. Godinu kasnije, Lekić je kao kandidat gotovo kompletne opozicije na predsjedničkim izborima ušao u tijesnu trku sa Filipom Vujanovićem. Omjer je bio tijesan, Vujanović na 51,9, a Lekić na 48,1 odsto.

Naravno, paralele su nezahvalne. Drugo je vrijeme, drugi blok, druga politička arhitektura i drugačiji birački sentiment. Ali jedno iskustvo ostaje relevantno. Politički savez koji pronađe lice šire od sopstvenih partijskih lidera može izaći iz zone sabiranja postojećih procenata.

Za Evropski savez to je možda najvažnija lekcija. Ako žele dvocifren rezultat, nije dovoljno okupiti SD, SDP, LP i srodne strukture. Potrebno je napraviti osjećaj da nastaje nešto šire od stranačke koalicije.

NAJVEĆI IZAZOV: SUJETE, STARI RATOVI I LOKALNE LJUTNJE

Izazovi su, međutim, veliki. Procrnogorska građanska scena godinama je opterećena starim sukobima, ličnim netrpeljivostima, partijskim sujetama, liderstvima bez realne snage i pokušajima da se od malih organizacija naprave veliki politički projekti.

Ako nova platforma želi ozbiljan rezultat, moraće da uradi ono što dosadašnji pokušaji nijesu uspijevali – da ispod zajedničkog cilja stavi stranačke račune, liderske ambicije i ranije “ratove”. U ovom slučaju, taj zajednički cilj bio bi opstanak građanske, multietničke, sekularne i evropske Crne Gore.

To zvuči kao velika formulacija, ali u političkom smislu je vrlo konkretno. Crna Gora se nalazi u periodu globalne i regionalne ekspanzije desnice, jačanja identitetskih politika i sve agresivnijeg osporavanja građanskog karaktera države. U takvom ambijentu, proevropski i procrnogorski blok nema luksuz da se troši na mikropartijske projekte koji na izborima završe sa simboličnom podrškom.

Ukoliko Evropski savez uspije da privuče lokalne inicijative, javno prepoznate pojedince i ljude koji nijesu dio stranačke potrošenosti, mogao bi amortizovati i povremene pokušaje stvaranja novih malih partija koje samo dodatno rasipaju isti birački prostor.

ŠANSA ZA BIRAČE KOJI NEĆE DESNICU, ALI NEĆE NI DPS

Najvažniji politički potencijal ove ideje leži u biračima koji ne žele vlast prosrpskog nacionalističkog bloka, ali ne žele ni povratak na staru DPS matricu. To je prostor koji se u Crnoj Gori često pominje, ali rijetko organizuje.

Ti birači postoje. Oni su proevropski, građanski, često jasno procrnogorski, ali politički neukotvljeni. Dio njih apstinira, dio glasa taktički, dio se seli od izbora do izbora, a dio nema povjerenja da male partije mogu preći prag relevantnosti.

Ako bi Evropski savez uspio da im ponudi nestranačko lice, jasnu platformu i uvjerljivu poruku da glas za tu kolonu nije bačen glas, politička slika opozicionog pola mogla bi biti bitno drugačija.

U tom smislu, najava da bi do kraja jula mogla biti zaokružena politička priča nije samo tehnički rok. To je test ozbiljnosti. Do tada će se vidjeti da li je riječ o još jednom pokušaju prepakivanja postojećih partija ili o stvarnom pokušaju da se napravi druga procrnogorska kolona.