Na upit Radija Slobodna Evropa (RSE) Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore nije odgovorilo do kraja rada na ovom tekstu.

Vijest o hapšenju bivšeg premijera Tajlanda Taksina Šinavatre u toj zemlji 22. avgusta koju su prenijeli svjetski mediji izvukla je na površinu ponovo pitanja o njegovoj ulozi i biznisu, kao i njegove porodice, u Crnoj Gori i Srbiji, zemljama Zapadnog Balkana.

Šinavatra je proveo 15 godina u egzilu zbog presude za više krivičnih djela na Tajlandu, a tokom tog perioda 2008. godine postao državljanin Crne Gore. Vlasnik je kompanije “Global TS Montenegro” u Crnoj Gori koja je 2022. godinu završila sa gubitkom.

Kontroverze u vezi sa dobijanjem državljanstva pratile su i njegovu sestru Jingluk Šinavatru (Yingluck Shinawatra), takođe bivšu premijerku Tajlanda, koja je dobila državljanstvo susjedne Srbije 2019. godine. I Jingluk Šinavatra dobila je državljanstvo nakon što je na Tajlandu osuđena.

Odgovor na upit RSE nije stigao ni od konzulata Tajlanda u Srbiji do kraja rada na ovom članku.

Hapšenje Šinavatre

Bivši premijer Tajlanda i telekomunikacioni biznismen Taksin Šinavatra uhapšen je i izveden pred sud 22. avgusta pošto je stigao u Tajland nakon više od 15 godina u egzilu.

Šinavatra (74) je stigao u prijestonicu Tajlanda Bangkok iz Singapura sletevši privatnim avionom istog dana uprkos prijetnji da će biti uhapšen.

“Došao je dan koji je moj brat čekao”, objavila je njegova sestra i bivša tajlandska premijerka Jinglak Šinavatra 22. avgusta na Fejsbuku uz slike svog brata kako se ukrcava u avion.

Izrečena mu je kazna od osam godina zatvora, navodi se u saopštenju Vrhovnog suda, koja pokriva tri različita slučaja za zloupotrebu položaja i malverzacije, nezakonito naređenje državnoj banci da izda inostrani kredit i nezakonito držanje akcija, piše list Independent.

Osim optužbi za korupciju, Šinavatra je na Tajlandu bio optužen i za terorizam, zbog demonstracija njegovih pristalica tokom kojih je poginulo 86 ljudi, a oko 2.000 povrijeđeno.

Policija je objavila kako je odveden u bankoški zatvor, prenosi Reuters.

Dolazak Šinavatre, koji se smatra najpoznatijim tajlandskim političarom i odbjeglim liderom pokreta Pheu Thai, poklopio se sa ključnim parlamentarnim glasanjem.

Naime, Donji dom i Senat imenovan od strane vojske na Tajlandu glasali su o premijerskom kandidatu Srettha Thavisin, mogulu za nekretnine kojeg je Šinavatrin pokret Pheu Thai podržao da uđe u politiku prije samo nekoliko mjeseci. On je 22. avgusta izabran za premijera Tajlanda, prenijela je Al Jazeera.

Taksin Šinavatra postao je premijer Tajlanda 2001. godine, a 2006. je svrgnut sa vlasti u puču, nakon čega je pobjegao sa Tajlanda. Šinavatra je, prema pisanju medija, u izgnanstvu uglavnom boravio u Dubaiju.

Na vlast je došao iz biznisa u oblasti telekomunikacija. Šinavatra je poznat i po tome što je 2007. kupio engleski fudbalski klub Mančester Siti koji je potom ubrzo prodao jednom arapskom konzorcijumu.

‘Kontroverzno’ državljanstvo

Tri godine nakon puča na Tajlandu, 2009. godine Šinavatra je dobio počasno državljanstvo Crne Gore po skraćenom postupku.

Državljanstvo mu je dodijeljeno rešenjem od 31. decembra 2018. godine na predlog Ministarstva unutrašnjih poslova, a koje je potpisao tadašnji ministar Jusuf Kalamperović.

Dodjela državljanstva Šinavatri koji se tada nalazio na potjernici Interpola bila je povod kritike javnosti u Crnoj Gori.

Na pitanje šta ga je i ko preporučio, zvaničnici nikad nisu odgovorili pozivajući se na Zakon o ličnim podacima. U rubrici MUP-u u Crnoj Gori sa pitanjem ‘Da li postoji naznačen državni interes?’, sportski, kulturni, ekonomski ili neki drugi za dodjelu državljanstva za Šinavatru stoji “Ne”.

Bivši predsjednik i premijer Crne Gore Milo Đukanović je u intervjuu Asošijeted presu (AP) 2010. kazao da Šinavatra ne može biti izručen Tajlandu po potjernici jer crnogorski Ustav zabranjuje ekstradiciju svojih državljana drugim zemljama, osim međunarodnom sudu pravde u Hagu.

Ðukanović je AP-u rekao da mu je Crna Gora dala državljanstvo djelimično i zbog planova tajlandskog biznismena da investira u crnogorski turizam.

“Dali smo mu državljanstvo, na njegov zahtjev. Imali smo u vidu da je demokratski izabran za premijera Tajlanda i da je smijenjen vojnim udarom, što znači na nedemokratski način”, rekao je Đukanović.

Obaveze Crne Gore prema Šinavatri

Podgorički advokat Zdravko Begović za Radio Slobodna Evropa kaže da država Crna Gora nema nikakvu pravnu obavezu prema Taksinu Šinavatri koji se dobrovoljno vratio na Tajland gdje je uhapšen.

“On je državljanin države u kojoj je uhapšen i gdje se vodi postupak. Dakle ima dvojno državljanstvo, pa ta činjenica što je državljanin Crne Gore suštinski ne znači ništa”, kaže Begović.

Ukoliko Tajland bude tražio nešto od Crne Gore u okviru međunarodne pravne saradnje, a kada je riječ o eventualnom pribavljanju imovine krivičnim djelom, Begović kaže da će Crna Gora postupiti po međunarodno pravnim zamolnicama.

“To što je državljanin Crne Gore objektivno ne utiče na njegov status u njegovoj matičnoj državi Tajlandu gdje će se voditi postupci. Eventualno neki paralelni postupak vezan za imovinu će se provjeravati u Crnoj Gori po nalogu nadležnih državnih službi”, zaključuje advokat Begović.

Biznis u Crnoj Gori

Pretragom baza podatka, RSE je pronašao da u Crnoj Gori postoji jedna registrovana firma u vlasništvu Taksina Šinavatre.

Njegova kompanija “Global TS Montenegro” registrovana je 2015. godine u Podgorici za kupovinu i prodaju vlastitih nekretnina.

Bilansi stanja i uspjeha pokazuju da je stalna imovina firme nekretnina, odnosno zemljište i objekti u vrijednosti od 24,7 miliona eura i da je 2022. godinu završila sa gubitkom od oko 148 hiljada eura. Ukupan gubitak ove kompanije iznosi nešto više od 909 hiljada eura, a kompanija ima jednog zaposlenog.

Šinavatrina kompanija je 2017. kupila od srpskog biznismena Stanka Subotića Caneta za oko 24 miliona eura zemljište na ostrvu Sveti Nikola koje se nalazi naspram Budve.

O imovini Tajlanđanina se govorilo iste godine kada je američki magazin Forbs Taksina Šinavatru stavio na prvo mjesto najbogatijih u Crnoj Gori procjenjujući njegovu imovinu na 1,6 milijardi dolara.

Aprila ove godine budvanske vlasti zatražile su od Ministarstva ekologije i prostornog planiranja, da se poruše nelegalno izgrađeni objekti na ostrvu Sveti Nikola koji su u vlasništvu “Global TS”, a koji su ranije izgrađeni, prije nego što je Šinavatrina kompanija kupila zemljište i prostor. U zahtjevu navode da su njihove inspekcije donijele rješenje o rušenju tih objekata 2022. godine koje još nije realizovano.

Da li će hapšenje Taksina Šinavatre na Tajlandu uticati na njegove poslove u Crnoj Gori i status imovine koju posjeduje, RSE je pitao i zastupnicu kompanije “Global TS”. Odgovor nije stigao.

Kompanija sa istim imenom “Global TS” registrovana je u 2016. u Londonu, a ugašena 2018. godine. Njen zastupnik je bio Taksin Šinavatra, a u dokumentu se navodi i da Šinavatra živi u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

Ime Šinavatre se pojavljuje i u dokumentima “BGR Government Affairs”, kompanije koja na svom sajtu navodi da je registrovana za lobiranje sa sjedištem u Vašingtonu.

Njen glavni fokus je usmjeren na uticanje na vladine politike i odluke na različitim nivoima vlasti, s posebnim naglaskom na saveznu i državnu vladu Sjedinjenih Američkih Država. Iz dokumenata se može vidjeti da Šinavatra nije imao aktivnosti i finansijskih transakcija.

RSE je poslao upit kompaniji “BGR Government Affairs” o aktivnostima Šinavatre sa tom kompanijom, ali odgovor nije stigao.

Državljanstvo Srbije i poslovi porodice Šinavatra

RSE je pretragom registara došao do podataka i o kompanijama porodice Taksina Šinavatre.

Njegova sestra, Jingluk Šinavatra (Yingluck Shinawatra), bivša premijerka Tajlanda, dospela je 2019. u žižu javnosti kada je dobila državljanstvo Srbije.

Državljanstvo je dobila na osnovu Zakona o državljanstvu, koji između ostalog, predviđa prijem u državljanstvo u slučajevima kada to “predstavlja interes za Republiku Srbiju”.

RSE tada nije dobio obrazloženje zvaničnika Srbije o toj odluci.

Partija Jingluk Šinavatre 2011. je pobedila na izborima i ona je tada postala prva premijerka Tajlanda. Svrgnuta je u puču 2014.

Pobjegla je iz zemlje, nakon čega su tajlandske vlasti za njom raspisale međunarodnu potjernicu i pod potragom je Interpola.

Kako su javljali svjetski mediji, 2018. godine viđena je u Londonu i Dubaiju.

Ona je na svom X profilu (mreži ranije poznatoj kao Tviter), objavila u januaru 2020. godine kako na sajmu u Las Vegasu (Consumer Electronic Show) sa bratom promoviše biznis u koji su investirali.

Na fotografijama koje se u tom periodu objavljene na njenom profilu može se vidjeti da se radi o kompaniji “Dnanudge Limited”, koja je registrovana u Londonu za oblast zdravstva.

Ona do kraja rada na ovom članku nije odgovorila na pitanja RSE o hapšenju njenog brata, kao i planovima u Srbiji.

U britanskom registru kompanija još jedna firma se može pronaći u vlasništvu porodice Šinavatra.

Paetongtarn Šinavatra (Paetongtarn Shinawatra), ćerka Taksina Šinavatre, direktorka je kompanije “Montpelier Hall Management Company Limited” čija je osnovna djelatnost kupovina i prodaja nekretnina.

Ona, prema pisanju medija, na Tajlandu predvodi pokret svog oca Pheu Thai. Ta opoziciona stranka je u maju na parlamentarnim izborima osvojila 10,3 miliona glasova i na drugom je mjestu po broju osvojenih glasova.

RSE je uputio pitanje Paetongtarn Šinavatri u vezi sa hapšenjem njenog oca, ali odgovor nije stigao.