Video
Život su izgubili prije nekoliko dana, kada su bujične polave pokrenule klizište u kamenolomu, i sručile stotine tona kamena na selo.
Kad se voda povukla, iza sebe je ostavila tragove bijelog kamena.
Prema riječima mještana, sa kojima je razgovarao Radio Slobodna Evropa, firma koja je iskopavala kamen je koristila eksploziv.
Da postoji mogućnost da je kamenolom uzrok jablaničke tragedije prvi je pomenuo predsjednik Vlade Federacije BiH Nermin Nikšić. On je rekao da šteta u Donjoj Jablanici ne bi bila tako velika, niti bi bilo toliko žrtava da se nije obrušio kamenolom.
To je podstaklo Tužilaštvo Hercegovačko-neretvanskog kantona da formira predmet i imenuje tim tužitelja za rad na ovom slučaju.
“Poduzimamo sve radnje, s ciljem utvrđivanja eventualne odgovornosti i ulogu ljudskog faktora u tragediji u Jablanici”, navode u saopštenju iz tužilaštva, te dodaju kako provjeravaju poslovanje i aktivnosti kamenoloma koji se nalazi na nastradalom području.
Radovima u kamenolomu upravljala je porodična kompanija “Sani doo Jablanica”, u vlasništvu Dženana Honđe, koji nije odgovarao na pozive RSE.
Njegova kompanija bavi se rezanjem, oblikovanjem i obradom kamena.
U bazi podataka bonitetne agencije LRC je navedeno da ukupni prihodi kompanije iznose više od 435 hiljade maraka (oko 217.000 eura) i da ima pet zaposlenih.
Šta kažu mještani?
“Kriva je država koja ga je pustila da kopa 25 godina. I inspekcija, i opština i kanton. I policija koja je tolerisala njegove neregistrovane mašine i kamione”, kaže mještanin Donje Jablanice Dženan Imamović za Radio Slobodna Evropa.
On je u poplavama izgubio devet članova uže porodice, a za troje još traga.
Za kompaniju koja je vlasnik kamenoloma, entitetska federalna vlada je kazala da je osnovana 2001. godine i da je nema u evidenciji ministarstva Federacije niti Hercegovačko-neretvanskog kantona (HNK) kojem pripada Jablanica.
“Nikada nije izdata nikakva dokumentacija o koncesiji o odobrenju za eksploataciju”, kazao je premijer Federacije Nermin Nikšić.
U evidenciji katastar.ba, odnosno Federalne uprave za geodetske poslove, navodi se da je pristupni put prema kamenolomu prekopan preko brojnih privatnih parcela. Navedena su i imena vlasnika, a riječ je oko 20 privatnih parcela preko kojih prolazi taj put.
“Svi ovi čije su kuće poplavile, oni su ga pustili preko svoje zemlje, prodali svoje parcele, a ja nisam mu dao”, kaže mještanin Dženan Imamović.
Načelnik Jablanice neće da priča o kamenolomu
Načelnik Jablanice je na ovoj poziciji već četiri godine. Na pitanje Radija Slobodna Evropa da li je opštinska inspekcija ikada kontrolisala kamenolom, Damir Šabanović kaže da “neće da priča o tome”.
“Mi se bavimo posljedicama, pitajte inspekciju da li je ikada izašla na kamenolom”, kaže za RSE Šabanović.
U opštinskoj i kantonalnoj inspekciji nisu odgovorili na pitanje RSE da li su kontrolisali rad kamenoloma.
O kamenolomu nije želio govoriti za RSE ni Kenan Šašić, savjetnik opštinskog načelnika.
Kako se širio kamenolom?
Istovremeno, ministar privrede HNK, Zanin Vejzović, za RSE je kazao da ne može ništa reći o kamenolomu, “jer je takvo naređenje Vlade HNK”. Dodao je da pripremaju detaljan izvještaj koji će biti upućen predsjednici ove izvršne institucije.
U međuvremenu, dokumentacija vezana za ovu kompaniju je dostavljena Vladi. U njoj se navodi da je kompanija koja je eksploatisala kamen u više navrata od vlade tražila koncesiju, što nisu dobili.
Kantonalni inspektori su u više navrata, navodi se u dokumentaciji koja je objavljena na sajtu Vlade 7. oktobra poslijepodne, od 2009. godine obavili inspekcijske nadzore nad kamenolomom, i te godine zabranili izvođenje radova i pečaćenje objekta.
Dvije godine kasnije, dodaje se, kantonalni inspektori su izdali i prekršajni nalog za ovu kompaniju od 2.500 eura.
Posljednji inspekcijski nalog je obavljen prije tri godine i tada je navedeno da nije bilo mašina ni radnika, kao ni vidljivih znakova izvođenja radova. Nakon 2021. godine nije zabillježena nijedna prijava za provođenje inspekcijskog nadzora.
Inače, Vlada HNK je iz budžeta prošle godine donijela odluku kojom je izdvojila 14 hiljada maraka (oko sedam hiljada eura) iz budžeta za podsticaj Honđinoj kompaniji, ali ne za eksploataciju kamena.
Preporučeno
Sa federalnog nivoa iz javnih sredstava 2020. godine je izdvojeno skoro sedam hiljada maraka (oko 3.500 eura) kompaniji Dženana Honđe. Riječ je o financijskoj pomoći ministarstva energije rudarstva i industrije FBiH izvoznim privrednim društvima u sektoru industrije.
