Fon der Lajen ima još tri godine do završetka svog drugog petogodišnjeg mandata na čelu EK da učvrsti svoje nasljeđe, što neće biti nimalo lako, piše briselski portal Politiko.

Kada je u pitanju proširenje Unije i približavanje Ukrajine, Moldavije i zemalja Zapadnog Balkana članstvu, Politiko navodi da će predsjednica EK morati da pokaže da je pristupanje kredibilan proces prije nego što kandidati izgube strpljenje i potraže savezništva negdje drugdje. Posljednja zemlja primljena u EU bila je Hrvatska, 2013. godine.

Dosadašnji mandat Fon der Lajen obilježilo je upravljanje krizama, od pandemije kovida-19, rata u Ukrajini, skoka cijena energije, do rata u Gazi.

U narednim godinama, piše portal, izazovi će se vjerovatno i dalje nagomilavati, uključujući konkurenciju iz SAD i Kine i predstojeće izbore u Francuskoj, Španiji, Italiji i Poljskoj koji bi mogli da preoblikuju EU.

Fon der Lajen će u svom govoru o stanju EU, 16. septembra, izložiti svoj plan za preostale godine mandata, nakon čega će morati da ga sprovede u djelo.

Politiko navodi šest “potencijalnih glavobolja” koje će vjerovatno definisati preostalo vrijeme Fon der Lajen na čelu EK.

Ulaganje ili će EU zaostati za Kinom i Sad

Prvi izazov je zaustavljanje evropskog ekonomskog pada.

Bivši šef Evropske centralne banke Mario Dragi je u svom izvještaju o evropskoj konkurentnosti, koji je napravio na molbu Fon der Lajen, naveo da Evropa mora da ulaže dodatnih 800 milijardi eura godišnje da bi povećala produktivnost i rast ili će i zaostajati za SAD i Kinom.

Fon der Lajen je obećala da će Dragijevo upozorenje pretvoriti u industrijsku strategiju, ali su prepreke velike, navodi Politiko dodajući da se evropske kompanije suočavaju sa visokim cijenama energije, fragmentiranim tržištem kapitala, složenom regulativom i sve snažnijom konkurencijom iz inostranstva.

Portal ukazuje i na visoku cijenu zavisnosti evropskih kompanija od kineskih tržišta i lanaca snabdijevanja i pritisak kineskih proizvođača električnih vozila, baterija, solarnih panela i čelika na evropske konkurente.

Status kvo u odnosima EU i Kine više ne može da opstane, a glavna dilema predsjednice EK je kako održati kinesko tržište otvorenim a istovremeno spriječiti da prekomjerni kapaciteti uruše industriju EU.

“To je delikatna ravnoteža. Previše konfrontacije moglo bi da pokrene štetan trgovinski rat, a premalo bi moglo da ostavi Evropu bez održive industrijske baze”, navodi Politiko.

Odbrana pravila EU od predsjednika SAD Donalda Trampa drugi je izazov s kojim se suočava Fon der Lajen.

“Može li Fon der Lajen da obuzda velike tehnološke kompanije a da svaka evropska odluka o konkurenciji, podacima, digitalnom suverenitetu ili zaštiti djece na internetu ne postane transatlantska konfrontacija?”, piše Politiko.

Dodaje da su Zakon o digitalnim tržištima i Zakon o digitalnim uslugama u fazi sprovođenja, a kazne EU kompanijama Epl, Meta i Gugl su već razbjesnile Vašington.

Trampa bi dodatno mogao da isprovocira plan predsjednice EK da ograniči korišćenje društvenih mreža djeci mlađoj od 13 godina.

Sprovođenje Zelenog dogovora

Još jedan izazov biće sprovođenje Zelenog dogovora, koji je bio ključni projekat njenog prvog mandata. Ali usljed jačanja desničarskih snaga širom EU i rasta nezadovoljstva jer zeleni propisi dodatno opterećuju evropsku industriju, Fon der Lajen je sada primorana da poništava politike koje je sprovela.

Dok se Evropa suočava s ekstremnim toplotnim talasima, požarima i rastućom klimatskom krizom, poljoprivrednici protestuju a industrija i vlade traže pojednostavljenje propisa.

“Ako Fon der Lajen previše oslabi Zeleni dogovor, rizikuje da izgubi kredibilitet kod građana i koalicionih partnera. Ako bude insistirala na ambicioznim pravilima, mogla bi da izazove jače političke reakcije”, navodi portal.

Četvrti izazov je odbrana Evrope i Ukrajine, izgradnja nezavisne odbrambene industrije i obezbjeđenje finansijske i vojne podrške Ukrajini, kao i kredibilnih dugoročnih bezbjednosne garancija.

Iako EU povećava izdvajanja za odbranu, podržava zajedničke nabavke i proširenje industrijskih kapaciteta, članice i dalje nisu saglasne koliko i kako treba trošiti.

Pitanje proširenja EU

Kada je u pitanju proširenje EU, Politiko navodi da politička podrška procesu nije isto što i spremnost za prijem novih članica.

Zemlje kandidati i dalje moraju da završe teške reforme u oblasti vladavine prava, korupcije i nezavisnosti pravosuđa, a članice EU brinu o troškovima proširenja, budućim potrebama za finansiranjem i funkcionisanju institucija sa više od 30 članova.

“Fon der Lajen mora da pokaže da je pristupanje i dalje vjerodostojan proces a ne obećanje koje se stalno odlaže, prije nego što zemlje u čekaonici EU izgube strpljenje i potraže savezništva na drugoj strani”, piše briselski portal.

Na kraju, koje od ovih “glavobolja” će Fon der Lajen zaista moći da “liječi” zavisi od narednog dugoročnog budžeta EU.

Komisija je predložila gotovo dvije hiljade milijardi eura za period 2028-2034, ali pojedine članice, uključujući Njemačku, Švedsku, Dansku i Holandiju, smatraju da je budžet previsok.

Te zemlje takođe smatraju da sredstva treba preusmjeriti na odbranu, inovacije i industriju, dok druga grupa zemalja, među kojima su Italija, Grčka, Poljska i Španija, žele više novca za poljoprivredu i koheziju.

Novi budžet EU mora da stupi na snagu 1. januara 2028. godine, ali dogovor mora biti postignut znatno ranije, posebno imajući u vidu da se naredne godine održavaju izbori u nekim od najvećih članica EU, Francuskoj, Italiji, Španiji i Poljskoj.

“Što smo bliži 2027. godini, domaće politike će više dominirati razgovorima i biće teže da se obezbijedi jednoglasnost u Savjetu i saglasnost Evropskog parlamenta”, navodi Politiko.