Naime, kada je Peter Mađar pobijedio na parlamentarnim izborima u Mađarskoj u martu 2026., okončavši 16 godina vlasti Viktora Orbana, u mnogim evropskim prijestonicama osjetilo se opipljivo olakšanje. Njegova inauguraciona posjeta Berlinu radi sastanka sa kancelarom Fridrihom Mercom (CDU) biće naredni veliki test za njegovu novu vladu, piše Euronews.

Nakon prvog talasa političkog olakšanja, fokus se prebacio na konkretna, praktična očekivanja od nove vlade.

Narušeni odnosi između Njemačke, Evropske unije i Mađarske moraju biti obnovljeni. Istovremeno, Berlin i Budimpešta moraju da razjasne koliko blisko namjeravaju da sarađuju ubuduće po ključnim evropskim pitanjima – od podrške Ukrajini do reformi EU.

“Očekivanja kancelara Merca od premijera Mađara vjerovatno su prilično jednostavna: ako je ikako moguće, Mađarska ne bi trebalo da izaziva političke glavobolje u doglednoj budućnosti“, rekao je za Euronews Danijel Hegeduš zamjenik direktora Instituta za evropsku politiku (IEP).

Kraj Orbanove ere: Šta Berlin očekuje od Budimpešte?

“Političke glavobolje” na koje Hegeduš misli najvjerovatnije bi mogle da nastanu oko važnih strateških odluka na nivou EU ,” posebno u vezi sa Ukrajinom i sljedećim Višegodišnjim finansijskim okvirom (MFF)”.

Njemačka se uglavnom nada normalizaciji evropske i spoljne politike Mađarske.

Dok je Orban više puta privlačio pažnju u EU i NATO koristeći pravo veta i njegujući bliske veze sa Rusijom i Kinom, očekuje se da Mađarska pod vođstvom Mađara ponovo postane predvidiv partner.

“Njemačka očekivanja usmjerena su na normalizaciju evropske i spoljne politike Mađarske i na ponovno uspostavljanje Mađarske kao pouzdanog i konstruktivnog partnera na evropskom i međunarodnom nivou“, rekao je Hegeduš.

Po njegovom mišljenju, njemačko-mađarski odnosi posljednjih godina ozbiljno su narušeni zbog budimpeštanske “politike blokada i veta u EU i NATO”.

Dodao je da su dodatnom pogoršanju doprinijeli sve veća autokratizacija zemlje, manjkavosti u vladavini prava i borbi protiv korupcije, kao i rastući pritisak na njemačke investitore izvan automobilske industrije.

Njemačka takođe očekuje promjene na ekonomskom i institucionalnom planu.

„Značajno poboljšanje investicione klime za njemačke kompanije, zajedno sa napretkom u jačanju vladavine prava u Mađarskoj, svakako bi u Berlinu bilo dočekano kao dodatno pozitivan ishod“, dodao je Hegeduš.

Sam Merc je Mađarovu izbornu pobjedu u martu opisao kao pozitivan signal. Na platformi X kancelar je izjavio da se raduje ” zajedničkom radu na snažnoj, bezbjednoj i prije svega ujedinjenoj Evropi“.

Kasnije je u Berlinu rekao da je izborni rezultat znak snage evropskih demokratija i udarac desnom populizmu širom svijeta.

Šta Mađar očekuje od Njemačke?

Međutim, očekivanja nikako nijesu jednostrana. I Budimpešta dolazi u Berlin sa jasnim zahtjevima.

U središtu pažnje je oslobađanje dodatnih sredstava EU koja su bila zamrznuta tokom Orbanovih godina zbog kršenja principa vladavine prava. Mađar se nada podršci Njemačke i Evropske narodne partije za postepeno ukidanje uslovnih mjera uvedenih Mađarskoj.

„Mađarova očekivanja od Merca usmjerena su na obezbjeđivanje snažne podrške Njemačke i Evropske narodne partije za postepeno ukidanje sankcija EU ili uslovnih mjera nametnutih Mađarskoj“, objasnio je Hegeduš.

Nova vlada je već uspjela da zabilježi određeni napredak. U petak je oslobođeno ukupno 16,4 milijarde eura prethodno blokiranih sredstava EU za Mađarsku. Taj iznos uključuje novac iz fonda za oporavak, kohezionog fonda i drugih sredstava povezanih sa reformama.

Međutim, zauzvrat Budimpešta mora da sprovede – a u nekim slučajevima i da dovrši – opsežne reforme u oblasti vladavine prava, borbe protiv korupcije i institucionalnog nadzora. Prema Hegedušu, približno polovina prethodno suspendovanih kohezionih fondova, odnosno finansijske pomoći EU, i dalje ostaje zamrznuta.

Istovremeno, Mađar je pod značajnim unutrašnjim pritiskom. Njegova vlada pokušava da demontira brojne strukture iz Orbanove ere, uz očuvanje ekonomske stabilnosti.

„Ključni ciljevi evropske politike vlade su oslobađanje zamrznutih sredstava EU za Mađarsku, obezbjeđivanje povoljnih pozicija u pregovorima o sljedećem Višegodišnjem finansijskom okviru i pridruživanje eurozoni do 2030. godine“, rekao je Hegeduš.

Kohezioni i poljoprivredni fondovi od posebnog su značaja za mađarsku vladu.

Po Hegeduševom mišljenju, ciljevi Mađarske odražavaju nastojanje da se zemlja približi evropskom mejnstrimu. On ne vidi ambiciju da Mađarska preuzme vodeću stratešku ulogu u oblikovanju evropske bezbjednosne politike ili globalne uloge EU.

Ukrajina – lakmus test novog kursa Mađarske u EU

Da li će političko preusmjeravanje Mađarske uspjeti, vjerovatno će se pokazati kroz njenu politiku prema Ukrajini. Izazov se, prema Hegedušu, krije u detaljima.

Iako je Mađarova vlada već odustala od blokade finansijskog paketa EU za Ukrajinu vrijednog 90 milijardi eura, Budimpešta i dalje odbija da podrži otvaranje pregovora o pristupanju EU sa Kijevom, piše Euronews.

Razlog je spor oko prava mađarske manjine u zapadnoj ukrajinskoj oblasti Zakarpatje.

Da li će Mađarska ubuduće djelovati kao konstruktivan partner ili će ponovo igrati ulogu kočničara zavisiće od tekućih pregovora između Budimpešte i Kijeva.

„Da li će to dovesti do kompromisa prihvatljivog za obje strane prije sastanka Evropskog savjeta u junu, ili će Budimpešta ponovo ostati u ulozi države koja opstruiše procese, u velikoj mjeri zavisi od uspjeha tekućih bilateralnih pregovora između Mađarske i Ukrajine“, rekao je Hegeduš.

Po njegovoj procjeni, promjena vlasti u Budimpešti već ima uticaj i izvan same Mađarske. Sada se mogu primijetiti stavovi naklonjeniji Ukrajini u Slovačkoj i Češkoj.

Kratkoročno, to bi moglo da otvori fazu relativnog popuštanja tenzija unutar EU i NATO. Da li će se to pretvoriti u istinsko jedinstvo, tek ostaje da se vidi. Za to bi bilo potrebno spriječiti dalje zaoštravanje spora između Mađarske i Ukrajine oko manjinskih prava.

Stručnjak: Pravi značaj promjene vlasti u Mađarskoj leži negdje drugdje

Za Hegeduša, stvarni značaj promjene vlade ne leži u pojedinačnim političkim odlukama, već u njenom simboličkom uticaju na Evropu.

„Zemlja je prošla kroz šesnaest godina neliberalne, radikalno desne vlasti i prateće autokratizacije“, objasnio je Hegeduš.

„U tom kontekstu, mađarski birači su jasno odbacili taj politički kurs i izrazili svoju želju za liberalnom demokratijom, vladavinom prava i evropskim integracijama“, naglasio je.

On promjenu vlasti u Mađarskoj vidi i kao upozoravajuću priču, naročito „u trenutku kada milioni birača – od Francuske do njemačkih saveznih pokrajina – razmišljaju da povjerenje za upravljanje državom daju neliberalnim i radikalno desnim snagama“, rekao je Hegeduš za Euronews.

„Primjer Mađarske trebalo bi jasno da pokaže kuda takav kurs na vlasti može da odvede – i kako ga ocjenjuju oni koji njegove posljedice već poznaju iz sopstvenog iskustva“, rekao je Hegeduš.

U utorak će kancelar Fridrih Merc najprije dočekati mađarskog premijera uz vojne počasti. Njihov kasniji sastanak biće fokusiran na odnose između dvije zemlje, kao i na odnose sa Evropskom unijom.

Kontinuirana podrška Ukrajini i evroatlantska bezbjednost takođe će biti među glavnim temama dnevnog reda. U srijedu će Mađar otputovati kod francuskog predsjednika Emanuela Makrona.