Dogodilo se na današnji datum, 26. septembar

Na današnji datum, kroz istoriju, zbili su se sljedeći događaji:

1371. – U bici na desnoj obali rijeke Marice kod Černomena Turci porazili srpsku vojsku braće Mrnjavčević – kralja Vukašina i despota Uglješe, koji su u boju poginuli, čime je propao pokušaj zaustavljanja prodora Osmanlija na Balkan. Turci su pod komandom rumelijskog beglerbega Lale Šahina u zoru iznenadili ulogorenu srpsku vojsku /između 10.000 i 15.000 ljudi/ i potpuno je razbili. Posljedice su bile pogubne: već 1372. Turci su prodrli duboko u Grčku i srpsku Makedoniju i potom postepeno pokoravali samostalne hrišćanske državice.

1580. – Engleski moreplovac Frensis Drejk uplovio u luku u Plimutu, okončavši poslije 33 mjeseca plovidbu oko svijeta kao prvi Englez kome je to uspjelo.

1815. – Rusija, Austrija i Pruska stvorile “Svetu alijansu” radi gušenja revolucionarnih pokreta u Evropi i očuvanja Bečkog ugovora kojim je prekrojena karta Evrope.

1826. – Rođen srpski pisac Ljubomir Nenadović, član Srpske kraljevske akademije, jedan od prvih srpskih književnika u 19. vijeku sa širokim evropskim obrazovanjem, čiji su putopisi znatno prevazišli literaturu tog vremena. Od Dositeja Obradovića je prihvatio kult nauke i razuma, a od romantičara vjeru u ljudski progres. Djela: putopisi “Pisma iz Italije”, “Pisma iz NJemačke”, “Pisma iz Švajcarske”, “O Crnogorcima”.

1849. – Rođen ruski ljekar Ivan Petrovič Pavlov, osnivač Instituta za eksperimentalnu medicinu, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1907. Završio je bogosloviju, zatim medicinu. Pavlovljevi veliki teorijski i praktični uspjesi – teorija uslovnog refleksa, proučavanje pljuvačne žlijezde i varenja, provjeravanje dejstva lijekova na rad srca, proučavanje najviših funkcija kore velikog mozga – učinili su njegove laboratorije svjetskim centrom fiziologije u koje su dolazili naučnici radi usavršavanja. NJegova teorija o uslovnim refleksima snažno je uticala na mnoge naučne discipline, posebno na psihologiju, psihijatriju i medicinu.

1860. – Umro srpski knez Miloš Obrenović, vođa Drugog srpskog ustanka, knez Srbije od 1815. do 1839. i od 1958. do smrti, koji je postavio temelj nezavisnosti Srbije. Borio se i u Prvom srpskom ustanku, ali se 1813. predao Turcima poslije propasti ustanka i pomogao im da umire Hadži-Prodanovu bunu 1814. da bi 1815. u Takovu digao ustanak u kojem je potukao Turke. Sporazumom s Marašli Ali-pašom dobio je za Srbiju ograničenu autonomiju. Potom je, vešto koristeći nesporazume Rusije i Otomanskog carstva, izdejstvovao sultanovo i međunarodno priznanje, što je krunisano hatišerifom iz 1830, kojim je Srbiji priznata unutrašnja samouprava, a Milošu nasljednost kneževskog dostojanstva.

1888. – Rođen engleski pisac američkog porijekla Tomas Sterns Eliot, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1948, čija poezija zrači pobunom protiv jalove industrijske, materijalističke civilizacije. Djela: “Sabrane pjesme”, “Sabrani eseji”, poetske drame “Ubistvo u katedrali”, “Porodični sastanak”, “Koktel-partija”.

1889. – Rođen njemački filozof Martin Hajdeger, jedan od najznačajnijih mislilaca 20. vijeka, profesor univerziteta u Frajburgu. Bio je zaokupljen smislom bivstvovanja i istraživanjima koja je imenovao izrazom “fundamentalna ontologija”, namjeravajući da dovede u smisaono razotrkivajuću vezu bivstvovanje i vrijeme, ali na način bitno različit od razjašnjenja u tradicionalnoj nauci i metafizici. Djela: “Bivstvovanje i vrijeme”, “Kant i problem metafizike”, “Šta je metafizika”, “Uvod u metafiziku”, “Šta znači mišljenje”, “Šta je to filozofija”, “Niče”, “O suštini istine”, “Šumske staze”, “Kantova teza o bivstvovanju”, “Oznake na putu”.

1892. – Rođena ruska pjesnikinja Marina Ivanovna Cvetajeva, čije je djelo veoma značajno za razvoj tonskog stiha, pjesničke sintakse, ciklusa, poeme, za unapređenje žanra romantičarske drame filozofske orijentacije i tragedije s antičkim motivima, za stvaranje novog tipa eseja-portreta. Pet godina poslije Oktobarske revolucije je emigrirala i do 1938. živjela je u Parizu, Berlinu i Pragu. Poslije povratka u otadžbinu 1941. je izvršila samoubistvo. Djela: zbirke pjesama i poeme “Večernji album”, “Volšebni fenjer”, “Vrste 1”, “Stihovi Bloku”, “Rastanak”, “Zanat”, “Psiha”, “Poslije Rusije”, “Poema Kraja”, “Poema Planine”, “Pacolovac”, drame “Pub herc”, “Mećava”, “Fortuna”, “Avantura”, “Kameni anđeo”, “Feniks”, tragedije “Tezej”, “Fedra”, proza i eseji “Dom kraj starog Pimena”, “Nečastivi”, “Moj Puškin”, “Povijest o Sonječki”, “Natalija Gončarova”, “Pjesnik i vrijeme”, “Ep i lirika savremene Rusije: Vladimir Majakovski i Boris Pasternak”, “Pjesnici sa istorijom i pjesnici bez istorije”.

1893. – Rođen srpski pisac Miloš Crnjanski, izuzetan stilista, vjerovatno najveći “mađioničar riječi” u srpskoj literaturi. Studirao je istoriju umjetnosti u Beču, a diplomirao na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Radio je kao profesor i novinar, a od 1928. bio je u diplomatskoj službi, u kojoj ga je u Rimu zatekao Drugi svjetski rat, odakle je otišao u London. Iz emigracije se vratio u otadžbinu 1965. U romanu “Seobe”, čiji je prvi dio napisao 1929. a drugi 1962, uspio je da poetizuje istorijsku viziju inspirisanu tragičnim rasijanjem Srba, a da je ne liši činjenične osnove – roman je velika istorijska freska i poema o lutanju i bespuću. Ostala djela: romani “Dnevnik o Čarnojeviću”, “Kap španske krvi”, “Kod Hiperborejaca”, “Roman o Londonu”, pjesme “Lirika Itake”, “Lament nad Beogradom”, novela “Priča o muškom”, drame: “Maska”, “Konak”, “Nikola Tesla”, putopisi “LJubav u Toskani”, “Knjiga o NJemačkoj”, “Naša nebesa”, “Naše plaže na Jadranu”, “Boka Kotorska”. Po dolasku u Beograd je objavio posljednje djelo – “Embahade”.

1898. – Rođen američki kompozitor porijeklom ruski Jevrejin DŽejkob Geršvin, poznat kao DŽordž Geršvin, koji je u klasičnu muziku unio elemente folklora, popularne muzike, crnačkih duhovnih pjesama i bluza. Djela: opera “Porgi i Bes”, simfonijska fantazija “Amerikanac u Parizu”, “Klavirski kloncert u F-duru”, kompozicije za klavir i orkestar, “Melanhonična rapsodija” /kod nas pogrešno prevedena kao “Rapsodija u plavom”/, muzika za filmove.

1902. – Rođen srpski slikar i likovni kritičar Mihailo Petrov, jedan od vodećih učesnika u velikom preobražaju umjetnosti u Jugoslaviji između dva svjetska rata. Bio je profesor Akademije primijenjenih umjetnosti u Beogradu. Ilustrovao je mnogobrojne knjige.

1945. – Umro mađarski kompozitor i pijanista Bela Bartok, profesor Muzičke akademije u Budimpešti, koji je razvio originalan stil, prožet elementima mađarske narodne muzike. Djela: simfonijska poema “Košut”, klavirske kompozicije “Allegro barbaro”, “Mikrokozmos”, opera “Dvorac Modrobradog”, baleti “Drveni princ”, “Čudesni mandarin”, gudački kvarteti, koncerti za orkestar, klavir, violinu, violu, “Muzika za gudače, udaraljke i čelestu”, “Sonata za dva klavira i udaraljke”.

1959. – Umro cejlonski državnik sinhaleškog porijekla Solomon Bandanaraike, premijer Cejlona od 1956. i vođa Partije slobode, na koga je prethodnog dana u Kolombu pucao jedan budistički kaluđer. Školovao se u Oksfordu, a kao predsjednik vlade iskazao se kao liberalan političar, zahtijevao je ukidanje stranih vojnih baza, nacionalizaciju stranog kapitala i vanblokovsku spoljnu politiku.

1969. – U Boliviji armija pod vođstvom generala Alfreda Ovanda Kandije oborila predsjednika Silesa Salinasa.

1984. – London i Peking se sporazumjeli o vraćanju Hong Konga 1997. pod suverenitet Kine.

1989. – Vijetnam povukao trupe iz Kambodže, koje su u toj zemlji bile od kraja 1978, ostavivši snage vlade Hun Sena da se same bore protiv maoističke gerilske organizacije “Crveni Kmeri”.

1994. – Alžirske snage bezbjednosti ubile šefa najjače islamske terorističke organizacije GIA Šerifa Guzmija, poznatog kao Abu Abdala.

1995. – Počelo suđenje bivšem sedmostrukom premijeru Italije Đuliju Andreotiju za bliske veze s mafijom i umiješanost u ubistva.

1997. – Zemljotres u centralnoj Italiji usmrtio 11 ljudi i teško oštetio srednjovjekovnu baziliku Svetog Franje Asiškog u Asiziju.

2003. – JAT ervejz letom iz Beograda za Sarajevo otvorio prvu redovnu liniju na ovoj relaciji.

2006. – Sporazum o uspostavljanju specijalnih i paralenih odnosa između Republike Srpske i Srbije u Banjaluci potpisali predsjednici Dragan Čavić i Boris Tadić, te premijeri Molorad Dodik i Vojislav Koštunica.