Za milione ljudi širom svijeta fudbal je mnogo više od igre. To je ritual, identitet, dio lične istorije.

Zato nije neobično što i oni koji fudbal prate od kuće, nakon važne utakmice osjećaju iscrpljenost, nervozu ili euforiju kao da su i sami bili na terenu. Ono što je dugo bilo stvar ličnog utiska, naučnici su sada uspjeli da potvrde i u laboratoriji.

Istraživači sa Univerziteta Oksford otkrili su da najstrastveniji navijači tokom utakmica doživljavaju snažan fiziološki odgovor na stres. Njihov organizam proizvodi velike količine kortizola, hormona poznatog kao dijela mehanizma „bori se ili bježi“, koji tijelo aktivira u situacijama opasnosti ili intenzivne emocionalne napetosti, piše Danas, a prenosi N1.

Rezultati istraživanja objavljeni su u stručnom časopisu „Stress and Health“, a pokazuju da emocionalna povezanost sa timom može imati veoma konkretne posljedice po organizam.

Kada tim postane dio identiteta

Ključna razlika nije bila u tome koliko neko voli fudbal, već koliko se poistovjećuje sa ekipom za koju navija. „Navijači koji imaju osjećaj da su jedno sa svojim timom pokazuju najjači fiziološki odgovor na stres tokom utakmice“, objasnila je dr Marta Njuson, istraživačica Centra za proučavanje društvene kohezije pri Univerzitetu Oksford.

Drugim riječima, što je osjećaj pripadnosti jači, to je i reakcija organizma intenzivnija. Oni koji utakmice prate opuštenije takođe osjećaju napetost, ali u znatno manjoj mjeri.

Svjetsko prvenstvo kao laboratorija emocija

Istraživanje je sprovedeno tokom Svjetskog prvenstva 2014. godine u Brazilu, zemlji u kojoj je fudbal gotovo dio nacionalnog karaktera.

Naučnici su uzimali uzorke pljuvačke navijača prije, tokom i nakon utakmica kako bi pratili nivo kortizola. Posebnu pažnju posvetili su meču koji je ostao upamćen kao jedna od najvećih trauma brazilskog sporta – polufinalu u kojem je Brazil izgubio od Njemačke rezultatom 1:7. Rezultati su bili jasni. Kod navijača koji su bili najviše vezani za reprezentaciju nivo kortizola naglo je rastao tokom utakmica, a posebno tokom poraza.

„Kortizol je doslovno eksplodirao tokom prenosa uživo kod navijača koji su se najviše poistovjećivali sa timom“, navodi dr Njuson.

Žene podjednako emotivno uključene kao muškarci

Jedan od zanimljivijih zaključaka istraživanja odnosio se na polne razlike.

Suprotno uvriježenom mišljenju da muškarci imaju snažniju emocionalnu vezu sa fudbalom, istraživači nisu pronašli značajne razlike u nivou stresa između muškaraca i žena.

Žene su u ovom istraživanju pokazale čak nešto jaču povezanost sa nacionalnim timom od muškaraca.

To ukazuje na to da intenzitet navijačkih emocija nema mnogo veze sa polom, već sa osjećajem pripadnosti grupi.

Zašto nam srce lupa dok gledamo penal

Kortizol sam po sebi nije loš. Naprotiv, on je neophodan za funkcionisanje organizma i pomaže nam da reagujemo u stresnim situacijama.

Problem nastaje kada je nivo stresa izuzetno visok ili traje dugo.

Prekomjerno lučenje kortizola povezano je sa oslabljenim imunitetom, češćim infekcijama, povećanjem tjelesne težine, povišenim krvnim pritiskom i većim rizikom od srčanih oboljenja. Ranija istraživanja već su pokazala da tokom važnih utakmica raste broj srčanih udara među navijačima. Oksfordski tim smatra da bi njihovi rezultati mogli pomoći da se preciznije prepoznaju ljudi koji su najugroženiji.

„Možda ćemo ubuduće moći bolje da identifikujemo navijače koji imaju povećan rizik od srčanih problema tokom velikih utakmica“, kaže dr Njuson.

Od pjesme na tribinama do navijačkog bijesa

Istraživanje pruža i zanimljivo objašnjenje ponašanja koje se često viđa na stadionima.

Navijačko pjevanje, skandiranje, zajednički rituali, pa čak i agresivne reakcije nakon poraza, mogli bi djelimično da budu povezani sa snažnim hormonskim promjenama koje se događaju tokom meča.

„Sada mnogo jasnije razumijemo odakle dolaze te intenzivne reakcije“, navodi dr Njuson.

Prema njenim riječima, strategije koje bi pomagale da se stres smanji nakon posebno napetih utakmica mogle bi čak da doprinesu smanjenju navijačkog nasilja i huliganizma.

Fudbal kao iskustvo koje tijelo doživljava stvarno

Možda je najzanimljiviji zaključak istraživanja činjenica da organizam ne pravi veliku razliku između događaja koji se zaista dešavaju nama i onih koje emocionalno doživljavamo kao svoje.

Kada omiljeni tim napada u posljednjem minutu, kada sudija pokaže na bijelu tačku ili kada lopta pogodi prečku, tijelo reaguje kao da je i samo dio tog događaja.

Zato se mnogi navijači poslije utakmice osjećaju iscrpljeno iako nijesu pretrčali ni metar. Dok oni sjede na kauču ili na tribini, njihov organizam vodi sasvim pravu utakmicu.