Video
Narandžasto krzno jedna je od najprepoznatljivijih osobina u svijetu mačaka, ali i jedna od najupornijih misterija u genetici mačaka, piše Science alert.
Za razliku od većine boja krzna kod sisara, ono ne prati uobičajena pravila nasljeđivanja, te više od 60 godina tačan gen odgovoran za ovu boju ostao je nepoznat.
Dva nezavisna tima istraživača otkrila su da je svako krzno vatrene nijanse kod naših voljenih krznenih ljubimaca sa kandžama vjerovatno rezultat nedostajućeg segmenta DNK u djelu mačjeg genoma koji ne kodira proteine.
“To je bila genetska misterija, zagonetka“, rekao je genetičar sa Univerziteta Stanford Greg Barš za Saru Rirdon iz časopisa Science 2024. godine, kada su nalazi prvi put predstavljeni u studijama objavljenim kao preliminarni naučni radovi.
Barš i njegove kolege otkrili su da ćelije kože mačaka iz kojih raste narandžasto krzno proizvode 13 puta više RNK iz gena nazvanog Arhgap36, u poređenju sa ćelijama kože mačaka koje nemaju narandžastu dlaku.
Očekujući da će otkriti mutaciju u djelu gena Arhgap36 koji kodira protein, a koji se odlikuje prekomernom aktivnošću, naučnici su se iznenadili kada su utvrdili da se delecija zapravo nalazi u nizu koji mu prethodi, što vjerovatno utiče na ekspresiju ostatka.
Delecija od pet kilobaza bila je prisutna kod svake narandžaste mačke koju su istraživači ispitali u bazi podataka od 188 mačaka, koja je obuhvatala 145 narandžastih, šest trobojnih mačaka ili mačaka sa šarama poput kornjačevine i 37 mačaka koje nisu bile narandžaste.
Jedno otkriće nije predstavljalo iznenađenje. Kao što se dugo predviđalo, mutirani gen nalazi se na X hromozomu mačke, što objašnjava zašto se narandžasta boja toliko različito pojavljuje kod polova. Većina narandžastih mačaka su mužjaci, dok većina ženki koje imaju nešto narandžastog krzna na kraju ima šare sastavljene od različitih boja.
“Uzeta zajedno, ova zapažanja pružaju snažne genetske i genomske dokaze da delecija od pet kilobaza izaziva narandžastu boju povezanu sa polom,” napisali su Barš i njegov tim u svom radu.
Još otkako su ljudi prvi put počeli da žive zajedno sa mačkama, prije gotovo 10.000 godina, zanimljiva je činjenica da crna i narandžasta mačka mogu da budu roditelji mačića neočekivano raznovrsnih boja.
Muški mačići iz takvog parenja uglavnom su ili narandžasti ili crni, kao što bi se moglo očekivati. Međutim, ženke mogu imati šareno krzno sa crnim, narandžastim i belim površinama, karakteristično za trobojne mačke, ili šare nalik mermeru, sa narandžastom bojom rasutom po crnom krznu, karakteristične za mačke sa šarama poput kornjače.
Oba tima potvrdila su da se mutacija odgovorna za narandžasto krzno nalazi na X hromozomu, zbog čega se između polova mogu pojaviti tako jasne razlike u rasporedu boja.
Za razliku od mužjaka, koji imaju samo jednu kopiju ove mutacije na svom jedinom X hromozomu, ženke imaju dve kopije, po jednu na svakom X hromozomu koji dobijaju od roditelja.
Sisari nasumično deaktiviraju jedan od dva X hromozoma u svakoj od svojih ćelija kako bi izbjegli prekomernu ekspresiju proizvoda tog hromozoma. Zbog toga ženke narandžastih mačaka imaju aktivnu mutaciju za narandžastu boju u nekim djelovima tkiva kože koji se razvijaju, neposredno pored susednih ćelija u kojima je X hromozom sa mutiranim genom deaktiviran.
U rijetkim slučajevima, kada oba X hromozoma nose mutaciju, ženka izraste u pravu krznenu vatrenu lopticu, riđu koliko i bilo koji mužjak, prenosi Science alert.
Narandžaste mačke slučajno imaju urnebesnu reputaciju da nisu baš najpametniji pripadnici svoje vrste. Međutim, ako ostavimo anegdote po strani, takve veze između boje mačjeg krzna i kognitivnih sposobnosti nisu naučno potkrepljene, a ova mutacija nema očiglednih negativnih posljedica po zdravlje ili mentalno blagostanje.
Poznato je da gen Arhgap36 izaziva razvojne probleme kod drugih životinja kada je previše ili premalo aktivan. Međutim, čini se da je kod narandžastih mačaka ovaj gen prekomerno izražen samo u pigmentnim ćelijama u razvoju i zrelim pigmentnim ćelijama, koje se nazivaju melanociti.
“Razlika između mačaka sa šarama poput kornjače i trobojnih mačaka jeste prisustvo dodatne mutacije koja izaziva bijele mrlje kod trobojnih mačaka, a koja utiče na sposobnost melanocita u razvoju da prežive dok migriraju iz nervnog grebena, omogućavajući klonovima melanocita koji prežive da se prošire na veći dio tijela“, objašnjavaju Barš i njegove kolege.
Orange family https://t.co/pXM4yiO7WQ
— Cats with aura (@Catsworldtweet) October 8, 2026
Druga studija, koju je predvodio genetičar sa Kjušu univerziteta Hidehiro Toh, takođe je identifikovala Arhgap36 kao gen odgovoran za narandžasto krzno mačaka.
Otkrili su da pojačana ekspresija ovog gena potiskuje gene odgovorne za pigmente boje, dovodeći do prelaska sa tamnosmeđih do crnih eumelaninskih pigmenata na crvenkaste do žute feomelaninske pigmente.
Šta god da stoji iza njihovog krzna vatrene boje, narandžaste mačke su u dobrom društvu.
Nedavna studija koja je obuhvatila 93 zemlje pokazala je da su države sa većim brojem mačaka uglavnom prijavljivale i viši ukupni nivo sreće, iako su, kao i kod svakog poređenja koje obuhvata 93 zemlje, istraživači prvi priznali da korelacija ne znači uzročno-posljedičnu vezu.
Preporučeno
Ovo istraživanje, na koje se poziva Science alert, objavljeno je u časopisu Current Biology, u dva odvojena naučna rada.
