Dr Vesna Dimitrijević Srećković za RTS ukazuje da je dehidracija glavni neprijatelj tokom vrelih dana i objašnjava ko mora da bude posebno oprezan.

Visoke temperature ne predstavljaju opterećenje samo za srce, krvne sudove i kožu, već i za hormonski sistem, koji ima ključnu ulogu u održavanju tjelesne temperature, ravnoteže vode i elektrolita. Prema riječima endokrinologa i profesorke Medicinskog fakulteta u Beogradu dr Vesne Dimitrijević Srećković, toplotni talas je veliki stres za organizam, koji zato aktivira niz zaštitnih mehanizama kako bi spriječio ozbiljnije posledice.

Hormoni u službi odbrane organizma

Kako objašnjava, hormonski sistem je ustrojen tako da pomogne organizmu da održi normalnu termoregulaciju i sačuva dovoljne količine vode i elektrolita.

Jednu od najvažnijih uloga imaju adrenalin i noradrenalin. Oni mogu da ubrzaju srčani rad i povise krvni pritisak, ali istovremeno poboljšavaju prokrvljenost kože, što omogućava efikasnije oslobađanje toplote iz organizma.

Značajnu ulogu ima i kortizol, poznat kao hormon stresa.

„Kortizol može da nam vrati energiju produkcijom glukoze, a u slučajevima niskog pritiska, kada se preznojimo i dehidriramo, može da poveća krvni pritisak i pomogne adaptaciju organizma“, navodi profesorka.

Dodaje da ovaj hormon istovremeno doprinosi očuvanju imunog odgovora, što je takođe važno u uslovima velikog toplotnog opterećenja.

Pored njega, aktiviraju se i vazopresin, odnosno antidiuretski hormon, kao i aldosteron. Njihov zadatak je da spriječe prekomjerni gubitak tečnosti, tako što podstiču zadržavanje vode i natrijuma u organizmu i pomažu održavanje normalnog krvnog pritiska i ravnoteže elektrolita.

Oticanje nije uvijek posledica zadržavanja vode

Iako mnogi tokom ljeta primjećuju oticanje, dr Dimitrijević Srećković ističe da ono nije direktna posledica zaštitnog mehanizma organizma od dehidracije.

Prema njenim riječima, otečenost je češća kod osoba sa povećanom tjelesnom težinom i povišenim nivoom insulina.

„Kod ljudi koji imaju hiperinsulinemiju, insulin vezuje vodu, pa i to može biti razlog zbog kojeg su otečeni“, objašnjava endokrinolog.

Dehidracija uzrok većine tegoba

Razdražljivost, umor, pospanost i slabija koncentracija, na koje se mnogi žale tokom toplotnog talasa, najčešće su posledica dehidracije.

„Glavni razlog svega ovoga jeste upravo dehidracija, koja dolazi zbog velike temperature, znojenja i gubitka tečnosti“, naglašava profesorka.

Zbog toga je, dodaje, najvažnije obezbijediti dovoljan unos tečnosti i rashlađivanje organizma, kako bi se spriječio razvoj toplotnog udara.

Hronični bolesnici među najugroženijima

Poseban oprez potreban je kod osoba koje boluju od hroničnih bolesti, prije svega dijabetesa i poremećaja rada štitaste žlijezde.

Kod osoba sa dijabetesom već povišen nivo šećera u krvi povećava rizik od dehidracije, a dodatni gubitak tečnosti tokom vrelih dana može dodatno pogoršati stanje.

„Sam povišen šećer u krvi nosi rizik dehidratacije, tako da će dodatna dehidracija negativno uticati na njih“, upozorava dr Dimitrijević Srećković.

Ona podsjeća da mnogi dijabetičari, zbog autonomne neuropatije, imaju poremećeno znojenje, što dodatno otežava prirodno rashlađivanje organizma i može doprinijeti još većem porastu glikemije.

Kada je riječ o štitastoj žlijezdi, osobe sa pojačanom funkcijom, odnosno hipertireozom, teže podnose visoke temperature jer već imaju ubrzan metabolizam i pojačano znojenje.

S druge strane, kod osoba sa hipotireozom, odnosno smanjenom funkcijom štitaste žlijezde, vrućine uglavnom nemaju značajniji uticaj. Profesorka navodi i da postoje podaci koji ukazuju da se kod zdravih osoba tokom visokih temperatura može smanjiti lučenje hormona štitaste žlijezde, kako bi organizam proizvodio manje toplote.

Mediteranska ishrana i dovoljno tečnosti

Osnovni savjet za sve, a posebno za hronične bolesnike, jeste dobro regulisana bolest, redovno uzimanje terapije i adekvatna ishrana.

„Da piju dovoljno napitaka, da se pridržavaju mediteranske ishrane i jedu namirnice koje sadrže dosta vode“, savjetuje dr Dimitrijević Srećković.

Preporučuje povrće poput krastavca i paradajza, jogurt, kefir i kiselo mlijeko, kao i voće bogato vodom – lubenicu, dinju, breskve i nektarine.

Savjetuje izbegavanje pržene, masne i jako začinjene hrane, a prednost daje laganim obrocima, poput grilovane piletine ili ćuretine sa povrćem, kao i salatama od povrća, tunjevine, mladog sira i jaja.

Tokom dana potrebno je unijeti oko dva do dva i po litra tečnosti. Pored vode, preporučuje domaću limunadu sa nanom i đumbirom, kao i umjerene količine čajeva od nane, kamilice ili majčine dušice.

„Kada ustanemo, treba popiti dvije čaše vode, a isto toliko i pred spavanje“, savjetuje profesorka, dodajući da u ukupan dnevni unos tečnosti treba uračunati i supe, čorbe, jogurt i druge napitke.

Kada je neophodno javiti se ljekaru

Određeni simptomi mogu ukazivati da organizam više ne uspijeva da se izbori sa toplotnim stresom.

„To mogu da budu jako ubrzan puls, glavobolja, vrtoglavica, veliki umor i izražena pospanost“, upozorava dr Dimitrijević Srećković.

Ukoliko se takvi simptomi pojave, neophodno je javiti se ljekaru kako bi se spriječio razvoj toplotnog udara.

Posebnu pažnju, naglašava, treba posvetiti ljudima koji su zbog prirode posla izloženi suncu i visokim temperaturama.

„Posebna pažnja treba da se posveti ljudima čija je poslovna aktivnost vezana za boravak na visokim temperaturama“, ističe profesorka, navodeći kao najugroženije građevinske radnike, poljoprivrednike i sportiste, kod kojih je rizik od dehidracije i toplotnog udara značajno veći nego kod ostalih.