Video
Rajan Karpenter, istraživač zloupotrebe droga i profesor psihologije na Univerzitetu Notr Dam, kaže da ideja o tipu ličnosti koji pojedinca čini sklonijim zavisnosti nije naučno potkrijepljena.
Manasa Hani, rukovodilac odjeljenja za psihijatriju zavisnosti u bolnicama Zaker Hilzajd i Saut Ouks, upozorava da je veza između ličnosti i zavisnosti mnogo složenija nego što ta oznaka ukazuje, prenosi Slobodna Dalmacija.
Uvjerenje da osoba nema „karakter zavisnika” može joj pružiti lažni osjećaj sigurnosti ili je obeshrabriti da potraži pomoć. Istovremeno, takvo etiketiranje može povećati stigmu i osjećaj da je pojedinac na neki način predodređen za zavisnost.
Uključeni su brojni faktori
Istraživanja pokazuju povezanost između određenih osobina ličnosti i većeg rizika od zavisnosti, ali one ne čine jedinstven profil.
Faktori rizika uključuju impulsivnost, traženje novih i intenzivnih iskustava, kao i kompulsivnost kod nekih oblika zavisnosti.
Istraživanja su takođe pokazala povezanost između neuroticizma i različitih oblika zavisnosti, a kod poremećaja povezanih sa upotrebom alkohola i droga i niže rezultate na mjerama prijatnosti i ekstraverzije, između ostalog.
Poremećaje povezane sa upotrebom psihoaktivnih supstanci karakterišu, između ostalog, slabija kontrola nad njihovim korišćenjem, poteškoće u ispunjavanju obaveza kod kuće, na poslu ili u školi, nastavak upotrebe uprkos negativnim posledicama i snažna želja ili žudnja za supstancom.
Depresija, anksioznost, usamljenost, posttraumatski stresni poremećaj i poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću (ADHD) takođe mogu povećati rizik.
Prema riječima stručnjaka, osobe sa graničnim poremećajem ličnosti i nekim oblicima antisocijalnog ponašanja takođe su izložene većem riziku.
Važno je napomenuti i da veza nije nužno jednosmerna: upotreba psihoaktivnih supstanci može uticati na ponašanje, osobine ličnosti i odnose sa drugima.
Geni i okruženje takođe igraju ulogu
Porodična istorija bolesti i genetski faktori takođe igraju ulogu u razvoju zavisnosti.
Robert Liman, psiholog i istraživač zavisnosti na Univerzitetu Nortistern, procjenjuje da je oko polovine rizika povezano sa porodičnom istorijom.
Međutim, ne postoji jedan gen koji određuje da li će pojedinac razviti zavisnost.
Zato porodična istorija zavisnosti ne znači da će osoba sigurno postati zavisna, već ukazuje na veću vjerovatnoću i potrebu za dodatnim oprezom.
Neki faktori mogu smanjiti rizik, uključujući stabilne stambene uslove i finansijsku sigurnost, osjećaj smisla i svrhe, kao i snažne društvene veze.
Ipak, čak ni ti faktori nisu garancija da se zavisnost neće razviti.
Rajan Marino, profesor urgentne medicine i psihijatrije na Univerzitetu Kejs Vestern Rizerv, naglašava da je zavisnost rezultat kombinacije genetike, biologije, fiziologije, psihologije i spoljašnjih okolnosti, pri čemu nijedan faktor nije presudan.
Znaci upozorenja mogu se pojavljivati postepeno
Stručnjaci upozoravaju da se zavisnost često razvija postepeno, zbog čega je važno prepoznati rane znakove.
Poremećaje izazvane zloupotrebom psihoaktivnih supstanci karakterišu, između ostalog, slabija kontrola nad njihovom upotrebom, poteškoće u ispunjavanju obaveza kod kuće, na poslu ili u školi, nastavak upotrebe uprkos negativnim posledicama i snažna želja ili žudnja za supstancom.
Takođe, postoji veći rizik od razvoja problema kada upotreba počne da oduzima sve više vremena i ometa različite oblasti života.
Način na koji pojedinac fiziološki i subjektivno doživljava određenu supstancu takođe može uticati na rizik.
Na primjer, kod osoba sa većim rizikom od razvoja problema sa alkoholom, njegov stimulišući efekat može biti jači, dok smirujući efekti mogu biti slabiji.
Stručnjaci zato savjetuju da osoba koja sumnja na razvoj zavisnosti što prije potraži pomoć.
Važno je i liječenje eventualnih osnovnih problema sa mentalnim zdravljem ili hroničnog bola, jer oba faktora mogu povećati rizik od poremećaja povezanih sa upotrebom droga.
Preporučeno
Prema Haniju, većina ljudi koji imaju problem sa zavisnošću oporavlja se uz odgovarajuće mjere.
