Prema podacima Uprave za statistiku Monstat, prosječna neto zarada u Crnoj Gori u junu 2026. godine iznosila je 1.036 eura, dok je prosječna bruto zarada bila 1.237 eura. Međutim, prosječna plata sama po sebi ne pokazuje kako su zarade raspoređene među zaposlenima niti koliko građana zaista prima iznos koji se najčešće navodi kao pokazatelj boljeg standarda.

Kada Vlada govori o rastu plata, gotovo uvijek se poziva na prosječnu neto zaradu. Međutim, prosjek često skriva stvarnu sliku tržišta rada. Prosječna plata nije isto što i plata koju prima većina ljudi.

U Crnoj Gori istovremeno postoje zaposleni koji primaju minimalnu zaradu, ali i menadžeri, izvršni direktori, bankari, rukovodioci državnih kompanija i pojedinci iz IT sektora čija mjesečna primanja dostižu više hiljada, pa i desetine hiljada eura.

Takva raspodjela automatski povećava prosječnu platu, iako većina zaposlenih ne osjeća isti rast životnog standarda.

Upravo zbog toga medijalna zarada – plata ispod i iznad koje se nalazi po polovina zaposlenih – mnogo je realniji pokazatelj standarda od aritmetičkog prosjeka i zato većina država Evropske unije, uz prosječnu, redovno objavljuje i medijalnu zaradu.

VIŠE OD 41.000 ZAPOSLENIH RADI ZA MINIMALNU PLATU

Iako zvanična prosječna plata premašuje hiljadu eura, podaci Poreske uprave pokazuju da veliki broj zaposlenih i dalje radi za minimalnu zaradu.

U 2025. godini minimalnu zaradu od 600 eura primala su 31.782 zaposlena, dok je minimalac od 800 eura primalo još 9.245 radnika. To znači da je ukupno 41.027 zaposlenih, odnosno oko 16,5 odsto od ukupno 248.917 zaposlenih u Crnoj Gori, primalo neku od dvije zakonom propisane minimalne zarade.

Ako se posmatra samo minimalna zarada od 600 eura, koju primaju zaposleni sa nižim kvalifikacijama, dolazi se do podatka da je svaki osmi zaposleni radio za najnižu zakonom dozvoljenu platu.

Na drugom kraju platne ljestvice, kako pokazuju podaci PU, nalaze se menadžeri, izvršni direktori, zaposleni u bankarskom sektoru, telekomunikacijama, energetici i IT industriji čija mjesečna primanja dostižu više hiljada, a u pojedinim slučajevima i više desetina hiljada eura.

Takva raspodjela zarada automatski povećava prosječnu platu, iako značajan dio zaposlenih ostaje na samom dnu platne ljestvice.

STATISTIKA POKAZUJE DUBOKU NERAVNOMJERNOST

Podaci o minimalnim zaradama jasno pokazuju koliko je raspodjela plata neravnomjerna. Gotovo svaki šesti zaposleni u Crnoj Gori prima neku od dvije minimalne zarade, dok relativno mali broj veoma visokih plata značajno utiče na državni prosjek.

Zbog toga ekonomisti upozoravaju da prosječna plata često nije najbolji pokazatelj životnog standarda. Prosjek može rasti zahvaljujući povećanju zarada najplaćenijih zaposlenih, iako se primanja desetina hiljada radnika gotovo ne mijenjaju.

Upravo zbog toga medijalna zarada, koja pokazuje koliko zarađuje “prosječan radnik”, u razvijenim evropskim ekonomijama ima gotovo jednaku važnost kao i prosječna plata.

ŠTA POKAZUJU PODACI EVROPSKE UNIJE

Slični trendovi postoje i u državama Evropske unije, ali su razlike među zemljama značajne.

Prema podacima Eurostata, 14,7 odsto zaposlenih u Evropskoj uniji spada u kategoriju niskoplaćenih radnika, odnosno onih koji zarađuju dvije trećine ili manje od nacionalne medijalne satnice.

Najveći udio niskoplaćenih radnika imaju Bugarska sa 26,8 odsto, Rumunija sa 23,9 odsto, Letonija sa 23,3 odsto, Grčka sa 21,7 odsto i Estonija sa 21,2 odsto.

Na drugoj strani nalaze se Portugal, gdje niskoplaćeni radnici čine svega 1,8 odsto zaposlenih, Švedska sa 4,1 odsto, Finska sa 6,5 odsto, Italija sa 8,8 odsto i Slovenija sa 9,4 odsto.

NEJEDNAKOST SE U U EU MJERI MNOGO DETALJNIJE

Evropska unija jaz između bogatih i siromašnih ne posmatra samo kroz najveće i najmanje plate.

Jedan od najvažnijih pokazatelja je odnos prihoda 20 odsto najbogatijih i 20 odsto najsiromašnijih građana, poznat kao S80/S20 indikator.

Na nivou Evropske unije najbogatijih 20 odsto stanovništva raspolaže približno 4,6 puta većim prihodima od najsiromašnijih 20 odsto. Najveće razlike bilježe Bugarska, Letonija i Litvanija, dok su najmanje u Belgiji, Slovačkoj i Češkoj.

Dodatni pokazatelj je Gini koeficijent, kojim se mjeri ukupna raspodjela dohotka. Prosjek Evropske unije iznosi oko 29,4, pri čemu najmanju nejednakost imaju Slovačka, Češka i Slovenija, dok najveću bilježe Bugarska, Litvanija i Letonija.

ZAŠTO SU RAZLIKE MANJE U NEKIM DJELOVIMA EVROPE?

Države poput Slovenije, Belgije, Danske i nordijskih zemalja uspijevaju da ublaže razlike između najnižih i najviših zarada zahvaljujući progresivnom oporezivanju visokih primanja, snažnim kolektivnim ugovorima, visokoj sindikalnoj organizovanosti i razvijenom sistemu socijalne zaštite.

Takvi mehanizmi omogućavaju da rast ekonomije bude ravnomjernije raspoređen među zaposlenima, pa je jaz između minimalnih i najviših plata znatno manji nego u državama sa slabijom zaštitom radnika.

CRNOJ GORI NEDOSTAJE POTPUNA SLIKA

Za razliku od većine članica Evropske unije, Crna Gora i dalje ne objavljuje redovno medijalnu platu niti detaljnu raspodjelu zaposlenih po platnim razredima.

Zbog toga javnost uglavnom prati samo prosječnu zaradu, iako ona ne pokazuje koliko zaposlenih prima minimalac, koliko ih zarađuje između 800 i 1.000 eura, koliko između 1.000 i 2.000 eura, niti koliki broj ostvaruje višestruko veće prihode.

Visoka prosječna plata sama po sebi nije negativan pokazatelj, ona može značiti rast produktivnosti i bolje plaćene poslove. Problem nastaje kada se prosjek koristi kao jedini pokazatelj životnog standarda, bez podataka o raspodjeli zarada.

Dok se u javnosti kao glavni pokazatelj ekonomskog napretka ističe prosječna plata, iskustva evropskih zemalja pokazuju da se stvarna slika tržišta rada može sagledati tek kada se objave podaci o raspodjeli zarada. Bez njih ostaje nepoznato koliko građana zaista osjeća ekonomski napredak, a koliko ih, uprkos rastu prosjeka, i dalje ostaje na samoj granici dostojanstvenog života.