Godišnja inflacija od 4,5 odsto djeluje kao još jedan statistički procenat, sve dok se ne prevede na račune koje domaćinstva plaćaju svakog mjeseca. Ako je porodica prije godinu za određenu korpu proizvoda i usluga izdvajala 1.500 eura, ta ista korpa sada, pod pretpostavkom da prati prosječnu inflaciju, košta približno 1.567,50 eura.

To je dodatnih 67,50 eura mjesečno, odnosno 810 eura na godišnjem nivou. Za domaćinstvo čija je mjesečna potrošnja 2.000 eura, godišnji račun inflacije raste na 1.080 eura.

Najnoviji podaci Uprave za statistiku – Monstata pokazuju da su potrošačke cijene u avgustu bile 4,5 odsto više nego godinu ranije. Inflacija je osjetno ubrzala u odnosu na jul, kada je iznosila 3,8 odsto, dok su cijene samo tokom avgusta porasle 1,2 odsto. To je najviša godišnja stopa inflacije u Crnoj Gori od oktobra 2025. godine.

GORIVO PROIZVELO SKORO 38 UKUPNE INFLACIJE

Najveći udar u avgustu došao je sa benzinskih pumpi. Goriva i maziva za motorna vozila bila su 30,1 odsto skuplja nego godinu ranije, čime su ukupnoj godišnjoj inflaciji doprinijela sa 1,69 procentnih poena.

To znači da je samo gorivo proizvelo približno 38 odsto ukupne avgustovske inflacije od 4,5 odsto.

Na nivou cijele kategorije, troškovi prevoza porasli su 16,9 odsto. Alkoholna pića i duvan poskupjeli su 10,3 odsto, restorani i usluge smještaja 6,2 odsto, informacije i komunikacije 5,7 odsto, a proizvodi i usluge u zdravstvu 4,1 odsto.

Duvan je u odnosu na avgust prošle godine bio skuplji 15 odsto. Usluge održavanja i popravke stambenih objekata poskupjele su 12,3 odsto, dok su popravka i održavanje vozila bili skuplji 8,8 odsto.

Gorivo je snažno poskupjelo i u samo jednom mjesecu – čak 10,2 odsto u odnosu na jul. Time je avgustovskoj mjesečnoj inflaciji od 1,2 odsto dodalo 0,66 procentnih poena, odnosno više od polovine ukupnog mjesečnog rasta cijena.

HRANA POSKUPJELA MANJE, ALI SE KUPUJE SVAKOG DANA

Hrana i bezalkoholna pića bili su u prosjeku 1,3 odsto skuplji nego u avgustu prošle godine. To je znatno manje od ukupne inflacije, ali hrana zauzima veliki dio budžeta većine domaćinstava, posebno porodica sa nižim primanjima.

Unutar ove grupe postoje velike razlike. Meso i prerađevine od mesa poskupjeli su 4,9 odsto, a žitarice i proizvodi od žitarica 3,5 odsto.

Istovremeno, voće i orašasti plodovi bili su 13,3 odsto jeftiniji nego prije godinu, povrće i mahunarke 1,3 odsto, a šećer, slatkiši i deserti 3,4 odsto.

Zbog toga prosječnih 1,3 odsto ne opisuje iskustvo svake porodice. Domaćinstvo koje veći dio budžeta izdvaja za meso, pekarske proizvode i gorivo vjerovatno osjeća znatno jači rast troškova od onoga koje troši manje na prevoz i koristi proizvode čije su cijene pale.

PLATE OU JULU PORASLE 2,3 ODSTO, CIJENE 3,8 ODSTO

Najbolji pokazatelj životnog standarda nije samo visina plate, već odnos između rasta zarada i rasta cijena.

Prosječna neto zarada u Crnoj Gori u julu iznosila je 1.037 eura, jedan euro više nego u junu. U odnosu na jul 2025. godine povećana je 2,3 odsto. Potrošačke cijene su, međutim, u istom mjesecu bile 3,8 odsto više nego godinu ranije.

Kada se nominalni rast zarade od 2,3 odsto koriguje za inflaciju od 3,8 odsto, proizlazi da je realna kupovna moć prosječne plate u julu bila približno 1,4 odsto manja nego godinu ranije.

Drugim riječima, prosječna plata jeste nominalno porasla, ali je rast cijena bio brži. Zaposleni je na račun dobijao više eura, ali je za prosječnu zaradu mogao kupiti nešto manje proizvoda i usluga.

Za avgust još nijesu objavljeni podaci o zaradama, pa se ne može napraviti potpuno uporediv obračun za mjesec u kojem je godišnja inflacija ubrzala na 4,5 odsto. Posljednji dostupni podaci, ipak, jasno pokazuju da cijene trenutno rastu brže od prosječnih primanja.

PROSJEČNA PLATE SE NE ODNOSI NA VEĆINU GRAĐANA

Položaj velikog broja zaposlenih teži je nego što sugeriše prosječna neto zarada od 1.037 eura.

Prema junskim podacima, u 11 od 19 djelatnosti prosječna zarada bila je niža od državnog prosjeka. U trgovini je iznosila 972 eura, obrazovanju 953, prerađivačkoj industriji 923, poljoprivredi 912, a u administrativnim i pomoćnim uslužnim djelatnostima 870 eura.

Prosjek na nivou države podižu bolje plaćeni sektori, poput finansija i osiguranja, u kojima je junska neto zarada iznosila 1.673 eura, energetike sa 1.479 i informisanja i komunikacija sa 1.308 eura.

Monstat ne objavljuje mjesečni podatak o medijalnoj zaradi – iznosu od kojeg polovina zaposlenih prima manje, a polovina više. Zbog toga prosječnu platu ne treba poistovjećivati sa primanjima tipičnog zaposlenog.

ZAŠTO GRAĐANI OSJEĆAJU VEĆU INFLACIJU OD ZVANIČNE

Zvanična stopa predstavlja prosječno kretanje cijena velikog broja proizvoda i usluga. Ona ne znači da je svaki proizvod poskupio 4,5 odsto, niti da su troškovi svakog domaćinstva porasli jednako.

Porodica koja nema automobil gotovo da nije direktno pogođena rastom cijena goriva od 30,1 odsto. Domaćinstvo sa dva automobila i svakodnevnim putovanjem do posla može, međutim, imati ličnu inflaciju znatno iznad državnog prosjeka.

Slično važi za podstanare, porodice sa djecom, penzionere koji veći dio prihoda troše na hranu i ljekove, kao i domaćinstva koja se griju na čvrsta goriva. Struktura njihove potrošnje razlikuje se od statističkog prosjeka, pa se razlikuje i stvarni rast njihovih troškova.

Postoji i psihološki efekat: građani snažnije primjećuju cijene proizvoda koje kupuju često, poput goriva, hljeba, mesa i usluga mobilne telefonije. Pad cijene proizvoda koji kupuju povremeno ne doživljavaju kao jednako značajno poboljšanje.

OD POČETKA GODINE CIJENE PORASLE 5,6 ODSTO

Dodatno upozorenje predstavlja podatak da su cijene od kraja 2025. do avgusta ove godine porasle 5,6 odsto. Prosječna inflacija tokom prvih osam mjeseci iznosila je 3,5 odsto u odnosu na isti period prošle godine.

Harmonizovani indeks potrošačkih cijena, koji se koristi za poređenje sa državama Evropske unije, pokazao je još nešto višu godišnju inflaciju – 4,6 odsto.

Najveći rizik za nastavak godine ostaje prenošenje visokih troškova goriva na cijene prevoza, robe i usluga. Gorivo ne plaćaju samo vozači. Njegovo poskupljenje povećava troškove distributera, trgovaca, građevinskih kompanija, poljoprivrednika i gotovo svih djelatnosti koje zavise od transporta.

Zato će za životni standard građana biti presudno da li će se avgustovski skok pokazati privremenim ili će se preko poslovnih troškova preliti na širi krug cijena.

VEĆA PLATA VIŠE NIJE DOVOLJNA AKO CIJENE RASTU BRŽE

Inflacija od 4,5 odsto ne znači da je svakom domaćinstvu godišnje nestalo tačno 4,5 odsto prihoda. Ona, međutim, pokazuje koliko je u prosjeku potrebno više novca da bi se održao isti nivo potrošnje kao prije godinu.

Za porodicu koja je trošila 1.000 eura mjesečno to je približno 540 eura više godišnje. Kod potrošnje od 1.500 eura dodatni trošak dostiže 810 eura, a kod 2.000 eura prelazi 1.000 eura godišnje.

Suština avgustovskih podataka zato nije samo u tome što je inflacija ubrzala. Važnije je da posljednji poznati rast prosječne plate više ne uspijeva da je sustigne. Dok se taj odnos ne promijeni, rast primanja na papiru neće značiti i rast kupovne moći.