Video
To je, gostujući u Bojama jutra na Televiziji Vijesti, saopštilaprojektna koordinatorka Centra za monitoring i istraživanje (CeMI) Andrea Rovčanin govoreći orezultatimaprojektu „Od ćutanja do narativa: Predstavljanje LGBTIQ+ zajednice u crnogorskim medijima (2011-2024)“, koji je sproveo CeMI, a koji se odnosi na izvještavanje medija o LGBTIQ zajednici u periodu od 2012. do 2024. godine.
Rovčanin je pojasnila da je istraživanje obuhvatilo medijske članke i komentare na tri online portala u Crnoj Gori: Vijesti, Analitika i IN4S.
“Analizirali smo prije svega medijske članke, ali ono što je posebno važno naglasiti u okviru tih medijskih članaka jesu komentari, zato što smo svjesni da u komentarima možemo najbolje vidjeti kako javnost reaguje na određene teme”, navela je Rovčanin.
Prema njenim riječima, riječ je o longitudinalnoj analizi sprovedenoj uz upotrebu specijalizovanih softvera za automatsko prikupljanje podataka kojim su analizirani komentari na osnovu unaprijed definisanih ključnih riječi koje se odnose na LGBTIQ tematiku, među kojima su „LGBT“, ,,LGBTI“, „povorka ponosa“, „pride“, „istopolna zajednica“ i druge.
Na osnovu tih pojmova, targetirano je oko 3.250 medijskih članaka, u okviru kojih je zabilježeno približno 35.000 komentara.
Rovčanin je pojasnila da su ljudski koderi, prethodno obučeni za ovu vrstu analize, ručno kodirali 25 odsto komentara, nakon čega je taj uzorak korišćen za treniranje mašinskog dijela softvera, koji je preuzeo automatsko kodiranje ostatka komentara.
U okviru istraživanja mjerio se i sentiment komentara, da li su pozitivni, negativni ili neutralni, a komentari su dodatno klasifikovani u 18 tema.
Kako je istakla predstavnica CeMI-ja, rezultati analize pokazuju da je javnost u Crnoj Gori prilikom komentarisanja LGBTIQ tema na portalima u velikoj mjeri negativno orijentisana.
“Analiza je generalno pokazala da javnost u Crnoj Gori kada je u pitanju komentarisanje na online portalima o LGBTIQ zajednici izrazito ima negativan stav. Čak 80 odsto je takvih komentara koji nose negativan ton”, kazala je Rovčanin.
Ipak, naglasila je da se vrsta negativnosti mijenjala tokom vremena. Kako je objasnila, ranije su komentari češće sadržali otvorene napade, pozive na nasilje i direktno negiranje podrške LGBTIQ zajednici, dok se danas negativni narativi češće „pakuju“ u političke i ideološke teme, kao i u suptilnije forme govora.
“Negativnost postoji, ali se samo tokom vremena mijenjala”, istakla je.
Rovčanin je navela i da su podaci pokazali značajne razlike među godinama kada je riječ o broju objava i komentara na analiziranim portalima.
Prema njenim riječima, 2024. godina je zabilježila rekordno nizak broj članaka i komentara, ukupno oko 146 na sva tri portala, dok je 2013. godine zabilježen izrazito visok broj komentara, što je, kako je navela, očekivano, jer je tada u Crnoj Gori prvi put organizovana Parada ponosa.
Visok nivo komentarisanja bilježi se i tokom 2018. i 2019. godine, kada je u fokusu bio Zakon o istopolnom partnerstvu.
Posebno je naglasila da se u posljednje dvije godine bilježi izuzetno nizak broj komentara koji se mogu označiti kao pro-LGBTIQ, odnosno komentara koji nose otvorenu podršku.
“Sve se rjeđe otvoreno govori o govoru mržnje, o napadima, o nasilju, ali se i sve rjeđe otvoreno govori o samoj podršci”, kazala je Rovčanin, navodeći da se kritika sve češće izražava kroz cinizam, ismijavanje, pozivanje na slobodu govora i slične argumente.
Kao ilustraciju promjene tona, navela je da su ranijih godina bili prisutni komentari poput „oni neće šetati“ ili „oni ne smiju šetati“, dok su danas češći komentari poput pitanja „Zašto mediji i političari toliko promovišu LGBTIQ zajednicu“.
Rovčanin je poručila da se LGBTIQ teme u medijima moraju tretirati prvenstveno iz ugla ljudskih prava i sloboda, bez senzacionalizma i bez podsticanja konflikta.
Među ključnim preporukama, istakla je potrebu unapređenja moderacije komentara, posebno u kontekstu govora mržnje koji se sve češće javlja u implicitnim i suptilnim formama, koje je teže prepoznati.
Takođe je naglasila važnost ciljanih obuka za novinare/ke i medije, posebno u oblastima manipulacije informacijama, govora mržnje, odgovornog targetiranja i moderiranja sadržaja.
Rovčanin je navela da je potreban i strateški odgovor koji bi uključio Vladu, civilni sektor, institucije i medije, kako bi se pronašli ne samo zakonski, već i praktični mehanizmi borbe protiv govora mržnje.
Govoreći o daljim aktivnostima CeMI-ja, Rovčanin je najavila da će u narednim nedjeljama biti organizovan okrugli sto na kojem će biti predstavljeni rezultati projekta i analize.
“Očekujemo od medija, institucija i organizacija civilnog društva da se povede jedan konstruktivan razgovor, jedan dijalog sa argumentima, naravno, a ne na nivou ličnog utiska”, kazala je Rovčanin.
Dodala je da CeMI želi da ovakva istraživanja postanu praksa u Crnoj Gori i da se slična metodologija primijeni i na druge društvene teme.
Preporučeno
Ukazala je da tokom prethodne decenije u Crnoj Gori nije postojala nijedna sistematska studija koja bi pokazala na koji način i kojim tonom crnogorski mediji izvještavaju o LGBTIQ temama, zbog čega je ovo istraživanje važan doprinos i medijima i donosiocima odluka.
