Istraživač u crnogorskom Digitalnom forenzičkom centru (DFC) Milan Jovanović za Pobjedu kaže da su okolnosti u Crnoj Gori tokom 2020. godine bile veoma specifične.
– Svijet je pogođen pandemijom korona virusa. Takođe, prvobitno izglasavanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti prouzrokovalo je masovne litije u Crnoj Gori, a uz to, bila je i izborna godina u našoj zemlji. Sve to zajedno prouzrokovalo je da Crna Gora putem medija i društvenih mreža bude zatrpana organizovanim kampanjama, lažnim vijestima i dezinformacijama koje su najčešće bile plasirane van Crne Gore. Te kampanje posebno su bile vidljive uoči parlamentarnih izbora – kaže Jovanović.
On ističe da korona virus i vakcine jesu teme koje su u žiži svjetske i domaće javnosti o kojima su izvještavali gotovo svi svjetski mediji. S druge strane, tema predstojećih izbora u Nikšiću je po svemu sudeći postala i regionalna koliko i domaća tema. Kada su u pitanju ovi izbori, objašnjava Jovanović, primjetno je da se ponavlja slična matrica koju smo imali tokom parlamentarnih izbora 30. avgusta prethodne godine.
– Čak, može se reći da ja za ove loklane izbore pojačan intenzitet pomenutih kampanja i koordinisanih djelovanja medija, aktivista, političkih partija i sa njima povezanih grupa i stranica na Fejsbuku. Česta pojava su i lažna istraživanja javnog mnjenja, koja su, kako se izbori približavaju, sve češća pojava na društvenim mrežama. Određeni srbijanski portali su čak i pokrenuli rubrike pod nazivom „Izbori u CG“, koje isključivo pokrivaju situaciju u Nikšiću – kazao je Jovanović.
On dodaje da smo svjedoci jedne prilično intenzivne izborne kampanje od samog početka koju prate žestoka politička borba ali i napetosti i incidenti i da postoji razloga za zabrinutost.
– Ogroman broj informacija, dezinformacija, lažnih vijesti i narativa utiče na svijest društva i građana pojedinačno, mijenja percepciju i produbljuje podjele u društvu. Dezinformacione kampanje definitvno mogu dodatno podići tenzije u društvu, a kada su te kampanje fokusirane na malu sredinu kao što je u ovom slučaju Nikšić, posljedice mogu biti velike. Trenutno budnim okom motrimo takve pojave u susret nikšićkim izborima i pripremamo opširnu analizu koja će ubrzo biti prezentovana javnosti – zaključio je Jovanović.
DFC je više puta tokom 2020. godine prijavljivao Tviteru i Fejsbuku veliki broj koordinisanih mreža botova koje je razotkrio, nakon čega su ti nalozi ubrzo i gašeni. Postoje važni razlozi zbog kojih mreže kažnjavaju i sankcionišu neautentično koordinisano djelovanje, navode iz ove organizacije, a ono što je simptomatično, kako kaže Jovanović, jeste da smo uvijek nailazili na takve fenomene u toku važnih društveno-političkih momenata, poput izbora 2020, proslava nekih praznika, krize prouzrokovanom pandemijom i slično.
Glavni i odgovorni urednik portala Raskrinkavanje, koji je od jula prošle godine postao partner Fejsbukovom programu provjeravanja činjenica Darvin Murić, kaže da su se u prethodnom periodu uglavnom nosili dezinformacijama i lažnim vijestima u vezi sa pandemijom.
U Raskrinkavanju kažu da je od proglašenja pandemije korona virusa to i dalje glavna tema dezinformatorima, s tim što je u posljednje vrijeme vodeći povod za širenje lažnih vijesti vakcinacija.
Dezinformacije idu od toga da vakcine mijenjaju gene, izazivaju sterilitet, da zemlje poput Austrije nemaju vakcine i ne vakcinišu stanovništvo, a objavljivanje snimaka na kojima se istaknuti pojedinci i političari vakcinišu, uz tvrdnje da je u pitanju lažna vakcinacija, novi je hit među dezinformatorima.
Antivakseri su objavljivali lažne vijesti poput one da su kompanije Fajzer i Bajer obezbjeđivale ljekove i vakcine za eksperimente sa ljudima u koncentracionim logorima u Njemačkoj.
U cilju borbe protiv lažnih vijesti Fejsbuk je još 2016. godine počeo da uvodi provjeravanje činjenica (fakt-čeking) koje sprovodi mreža organizacija koji se bave tom oblašću, a nezavisni su u odnosu na američku kompaniju.
Ovo znači, objašnjava Murić za Pobjedu, da korisnici Fejsbuka mogu označiti sadržaj za koji sumnjaju da bi mogao biti lažan, nakon čega ga tim Raskrinkavanja provjerava.
– Sumnjive objave analiziramo na osnovu naše metodologije i tek kada možemo da dokažemo da one u potpunosti ili djelimično nijesu tačne, objavljujemo analizu na svojoj stranici i markiramo konkretnu objavu na Fejsbuku kao netačnu ili djelimično tačnu. Fejsbuk tada objavama koje Raskrinkavanje ocijeni kao činjenično netačne smanjuje vidljivost i doseg. Fejsbuk takođe obavještava autore da je njihov sadržaj ocijenjen kao netačan, a korisnike i korisnice Fejsbuka da su podijelili sadržaj ocijenjen kao netačan – objašnjava Murić.
On dodaje i da ukoliko više objava istog izdavača budu ocijenjene kao netačne, Fejsbuk takvom izdavaču/stranici može uvesti mjere ograničenja dosega ili oglašavanja o čemu odluku donose oni.
– Međutim, i naše ocjene objava sa Fejsbuka mogu biti osporene od strane izdavača, ili izdavač može ispraviti netačnu objavljenu informaciju, u skladu sa pravilima i procedurama Fejsbuka. Izdavači Raskrinkavanju treba da se obrate u roku od sedam dana od trenutka kada dobiju obavještenje da je sadržaj na njihovoj Fejsbuk stranici ocijenjen kao netačan – zaključuje Murić.
Za pola godine preko 55.000 objava o korona visrusu
Prema podacima DFC-a, u periodu od 1. septembra 2020. do 1. marta ove godine, crnogorski mediji objavili su ukupno 33.113 tekstova na temu korona virusa. Tokom septembra, oktobra i novembra na dnevnom nivou objavljivano je preko 200 tekstova u kontinuitetu.
Veliki broj objava u medijima, pratile su objave na Fejsbuku, kao dominantnoj platformi u našoj zemlji. U istom periodu objavljeno je 23.459 objava na javnim i otvorenim stranicama i grupama na toj društvenoj mreži.
Kao svojevrsna „dopuna“ ovoj temi javlja se i pitanje vakcina, koje se aktuelizovalo u decembru. U crnogorskim medijima DFC je identifikovao 5.735 tekstova na tu temu, dok je na Fesjbuku bilo nešto više od 4.000 objava.
Preporučeno
U periodu od početka godine pa do prvog marta, na temu lokalnih izbora u Nikšiću objavljeno je 1.246 tekstova u crnogorskim medijima, kao i 1.943 objave na Fejsbuku, uglavnom od sredine januara, kada se počelo aktivnije pisati o njoj.
Video