Video
Nedavno je objavljena informacija da se šest profesora Univerziteta Crne Gore nalazi na prestižnoj Stanfordovoj listi, koja broji dva odsto naučnika iz cijelog svijeta.
Kragujevac
Sa Univerziteta Crne Gore oglasili su se tada i saopštili da ta ustanova i ove godine naučnim rezultatima potvrđuje svoju međunarodnu prepoznatljivost. Kazali su i da zastupljenost na ovim listama dodatno potvrđuje potencijal UCG da kroz kvalitetna istraživanja doprinosi razvoju nauke i znanja na globalnom nivou.
No, jedan od profesora – prof. dr Vladimir Pešić sa Prirodno-matematičkog fakulteta UCG, koji se našao na ovoj prestižnoj listi, sagledava stanje i poručuje da rezultati nijesu baš za pohvalu. On ukazuje na činjenicu da se na Stanfordovoj listi našlo svega šest naučnika sa Univerziteta Crne Gore i da se taj broj već godinama gotovo uopšte ne mijenja. Iako je, kako kaže Pešić, budžet Univerziteta Crne Gore dostigao rekordnih 40,5 miliona eura, naučni rad i dalje karakterišu slaba citiranost i nedovoljna prepoznatljivost. Najbolji dokaz za to je, prema njegovim riječima, upravo pozicioniranje na Stanfordovoj listi.
Pešić (FOTO: Privatna arhiva)–
“Poređenja radi, sa Univerziteta u Kragujevcu – koji funkcioniše sa znatno manjim ili u najboljem slučaju uporedivim budžetom – na Stanfordovoj listi našla su se čak 23 profesora i istraživača”, rekao je Pešić za Pobjedu.
Profesor smatra da ovaj drastičan nesrazmjer jasno pokazuje da se stvari na Univerzitetu moraju korjenito mijenjati, što zahtijeva hitnu promjenu cjelokupne društvene realnosti.
Sa Univerziteta Crne Gore nijesu odgovorili na pitanja Pobjede kako gledaju na trenutno pozicioniranje Univerziteta na međunarodnim listima, na koji način planiraju da unaprijede stanje, te koje su ključne mjere koje sprovode.
Zabrinjavajući rezultati
Centar za građansko obrazovanje intenzivno prati i analizira pozicioniranje najstarijeg državnog univerziteta u Crnoj Gori izvan nacionalnih granica. Iz ove NVO, prije svega, ukazuju na zabrinjavajuće rezultate u sprovođenju Strategije internacionalizacije za period 2021–2026. godine. Podsjećaju da je po završetku, projekat ocijenjen kao veoma uspješan, a izrada strategija internacionalizacije univerziteta istaknuta je kao jedno od njegovih najvažnijih dostignuća. No, kako kažu, jasno je da su pojedini ključni ciljevi ostali neostvareni i da je nesporno da planirano unapređenje pozicije nije ostvareno. U vrijeme usvajanja Strategije, UCG se na THE rang listi nalazio u kategoriji 1001+, dok je u posljednjem izdanju svrstan u kategoriju između 1801. i 2000. mjesta.
“Suočeni sa generalno lošim plasmanom, rukovodeći ljudi sa UCG često pribjegavaju objašnjenjima da rang liste ipak nijesu toliko bitne, što je izraz nedosljednosti i neodgovornosti”, kaže za Pobjedu asistent na programima u CGO Ivan Kašćelan.
Kašćelan (FOTO: CGO)
Kašćelan podsjeća da se među najprepoznatljivijim i akademski najuticajnijim međunarodnim listama izdvajaju QS World University Rankings (QS), Times Higher Education (THE) i Academic Ranking of World Universities, poznatija kao Šangajska lista. Značajne su i druge relevantne rang liste, poput Webometrics i SCImago, koje omogućavaju sagledavanje dodatnih aspekata akademskog i naučnoistraživačkog rada.
“Zanimljivo je da se upravo THE i Webometrics pominju u Strategiji internacionalizacije Univerziteta Crne Gore 2021–2026, u kojoj je unapređenje međunarodnog pozicioniranja UCG definisano kao jedan od strateških prioriteta. Napredak na međunarodnim rang listama utvrđen je i kao pokazatelj uspješnosti sprovođenja Strategije. Međutim, na isteku njenog važenja, rezultati ukazuju da je UCG ostao daleko od postavljenog cilja, jer je u obje nazadovao”, kaže naš sagovornik.
Fabrikovanje podataka
UCG je u martu ove godine objavio podatak da su ostvarili „istorijski uspjeh“ pozicioniranjem na 1.554. mjestu na Webometrics listi za januar, ali su iz CGO reagovali i ukazivali da je UCG preuzeo podatke sa neovlašćenog i nepouzdanog sajta koji nema veze sa originalnim rangiranjem. UCG se, zapravo, nalazio na 1.893. mjestu. CGO je apelovao na rukovodstvo UCG-a da ispravi tadašnju objavu, ali to nije učinjeno ni, kako su tada isticali, nakon njihovih upozorenja i stava osnivača i urednika originalne rang liste Isidra F. Aguilla da se radi o nezvaničnim i fabrikovanim podacima. Nakon slučaja fabrikovanja podataka – univerzitet je uklonjen sa ove liste.
Profesor Pešić ističe da je međunarodna prepoznatljivost na listama kao što je Webometrics ključno ogledalo i objektivna ocjena kvaliteta svakog ozbiljnog univerziteta.
“Uklanjanje Univerziteta Crne Gore sa ove liste je nanijelo direktnu i ozbiljnu štetu ugledu naših studenata i profesora. Ovakvim postupanjem rukovodstva grubo su ugroženi akademski i naučni doprinosi velikog broja profesora i istraživača koji su godinama predano radili na međunarodnoj afirmaciji UCG. Još više zabrinjava činjenica da ne samo da je izostala bilo kakva odgovornost, već javnost i akademska zajednica još nemaju uvid u jasan plan kako da se UCG vrati na listu i poboljša svoju poziciju”, kaže profesor Pešić.
Kašćelan komentariše da je UCG izostavljen iz posljednjeg javno dostupnog izdanja Webometrics liste zbog neprofesionalnosti rukovodstva, a što predstavlja ozbiljan udarac međunarodnom ugledu.
Pad
Kada je riječ o drugim relevantnim listama, UCG nije zastupljen na globalnoj QS, niti na Šangajskoj rang listi. Prisutan je, međutim, na regionalnoj QS listi za Evropu, ali, navodi Kašćelan, uz lošiji rezultat u odnosu na prethodne dvije godine. Takođe, u okviru rangiranja za Jugoistočnu Evropu, njegova pozicija je u istom periodu znatno pala (za 39 mjesta). Kašćelan dodaje da ni podaci SCImago rang liste nijesu ohrabrujući.
“U odnosu na 2016. godinu, ukupna pozicija UCG pala je sa 2530. na 6638. mjesto, dok je u oblasti naučnoistraživačkog rada zabilježen još izraženiji pad, sa 1514. na 6003. mjesto. Naravno, broj obuhvaćenih institucija i metodologije rangiranja se vremenom mijenjaju. Zato promjena pozicije ne znači automatski i proporcionalno pogoršanje kvaliteta. Ipak, dugoročan trend nepovoljnijeg pozicioniranja mora biti razlog za ozbiljnu institucionalnu analizu, a ne za relativizaciju rezultata”, naveo je on.
Zašto je važno rangiranje
Kašćelan je obrazložio da postoji veliki broj međunarodnih rang lista koje, prema različitim kriterijumima i metodologijama, ocjenjuju i upoređuju visokoškolske ustanove širom svijeta. Pozicioniranje na međunarodnim rang listama, objašnjava on, važno je, prije svega, zbog vidljivosti, prepoznatljivosti i ugleda univerziteta izvan nacionalnih granica. Rang liste predstavljaju jedan od izvora informacija koje koriste budući studenti, istraživači i akademsko osoblje prilikom izbora institucije na kojoj žele da studiraju, istražuju ili nastave profesionalnu karijeru.
“To će biti posebno značajno u kontekstu budućeg članstva Crne Gore u EU, kada će se UCG još neposrednije suočavati sa konkurencijom na širem evropskom akademskom prostoru. Bolji međunarodni plasman može povećati privlačnost univerziteta za strane studente i istraživače, olakšati uspostavljanje akademskih partnerstava i unaprijediti mogućnosti učešća u međunarodnim naučnoistraživačkim projektima. Veća prepoznatljivost može doprinijeti i privlačenju dodatnih sredstava za istraživanja, razvoju inovacija i saradnji sa drugim institucijama i privredom”, istakao je on.
Izvršna vlast
Profesor Pešić kritikuje što nadležni, resorno Ministarstvo i Vlada ćute o aktuelnom rangiranju Univerziteta Crne Gore na međunarodnim listama.
“Nedopustivo je da izvršna vlast nijemo posmatra gubljenje međunarodne prepoznatljivosti jedinog državnog univerziteta”, kaže on.
Univerzitet Crne Gore (FOTO: Dragan Mijatović/Pobjeda)
Dodao je da, nažalost, nedavni događaj izbora rektora, kao i gubljenje međunarodne prepoznatljivosti UCG-a, ne treba posmatrati odvojeno.
“To je očigledan pokušaj političkih elita u Crnoj Gori – koje su na ovoj temi, zašto ne reći, ujedinile i poziciju i opoziciju – da pacifikuju i disciplinuju državni univerzitet kako bi se u potpunosti neutralisala kritička misao i autonomija akademske zajednice”, smatra profesor.
Kašćelan je stava da unapređenje pozicije na listama ne bi trebalo da bude cilj sam po sebi, već rezultat stvarnog i vidljivog unapređenja kvaliteta njegovog rada. U tom pogledu, kaže on, prioritet mora biti jačanje naučnoistraživačkog potencijala, kroz bolje uslove za rad istraživača, transparentnije finansiranje istraživanja, podsticanje kvalitetnih međunarodnih publikacija i razvoj saradnje sa relevantnim naučnim institucijama. Takođe, treba iskorijeniti praksu vještačkog povećavanja citiranosti i naučne produktivnosti zarad poboljšanja individualnih ili institucionalnih pokazatelja. To može, prema njegovim riječima, dodatno urušiti integritet i istraživača i ustanove, a ujedno je i kontraproduktivno.
Javna dostupnost
“Međutim, suština ovog, kao i brojnih drugih problema sa kojima se suočava UCG, jeste potreba za odgovornijim, profesionalnijim i transparentnijim upravljanjem. S aspekta pozicije na međunarodnim rang listama, neophodno je uspostaviti sistem kojim bi se redovno pratili naučnoistraživački rezultati i drugi pokazatelji međunarodne konkurentnosti, uz jasno definisane ciljeve i odgovornost za njihovo ostvarivanje. Rezultati takvog praćenja trebalo bi da budu javno dostupni, kako bi akademska zajednica i šira javnost mogle da procijene da li UCG napreduje i u kojoj mjeri ostvaruje sopstvene strateške ciljeve”, smatra Kašćelan.
Ističe da bi veoma važno bilo da UCG prestane da međunarodna rangiranja posmatra prvenstveno kao pitanje javne percepcije i počne da ih koristi kao instrument za prepoznavanje sopstvenih slabosti.
“Umjesto traženja opravdanja za loše plasmane, potrebno je utvrditi njihove uzroke i preduzeti mjere za njihovo otklanjanje. Pritom, odgovornost ne može ostati apstraktna i kolektivna. Oni koji upravljaju UCG-om moraju odgovarati za rezultate politika koje kreiraju i sprovode”, zaključuje Kašćelan.
Obećanje Irene Orović
Aktuelni rektor Univerziteta Crne Gore je prof. dr Vladimir Božović.
Božović (FOTO: UCG)
Prorektorka prof. dr Irena Orović izabrana je nedavno za novog rektora, a ona će da preuzme funkciju krajem jula naredne godine, kada i ističe drugi mandat Božoviću.
Orović (FOTO: UGC)
Ona je u programu rada za trogodišnji mandatni period, pored ostalog, navela da će raditi na unapređenju međunarodne vidljivosti, odnosno radiće na povećanju broja i kvaliteta radova objavljenih u relevantnim međunarodnim naučnim časopisima, te na većem učešću na međunarodnim naučnim konferencijama. Baviće se i usklađivanjem istraživačkih tema sa evropskim i globalnim naučnim agendama, kao i razvojem zajedničkih istraživanja sa renomiranim univerzitetima i istraživačkim institucijama.
Nema još rangiranja univerziteta u Crnoj Gori
Iz Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija nijesu Pobjedi do zaključenja ovog broja odgovorili na pitanja koja se tiču međunarodnog rangiranja Univerziteta Crne Gore. Pitali smo ih, pored ostalog, i da li planiraju da obave rangiranje univerziteta unutar naše države, jer je ranije u više navrata najavljivano da će se uvesti određena metodologija za to, a sve kako bi se cijenio kvalitet i najbolji univerziteti u našoj državi. Na osnovu nacionalnog rangiranja univerziteta, kako je tada komenatrisano, studenti bi se lakše opredjeljivali za fakultete, ali bi i oni koji dobiju diplome sa najboljih obrazovnih ustanova imali prednost prilikom zapošljavanja.
Profesor Pešić kaže da godinama iz akademske zajednice stižu jasni glasovi da Ministarstvo prosvjete mora pokrenuti i zakonski urediti rangiranje univerziteta unutar Crne Gore.
“Nažalost, očigledno je da određeni lobiji u samom Ministarstvu i neformalni centri moći to uporno i uspješno blokiraju kako bi zaštitili partikularne interese pojedinaca i njihovih (ne)diploma nauštrb kvaliteta”, rekao je on.
Kriterijumi međunarodnih rang lista
Kašćelan navodi da se kriterijumi međunarodnih rang lista razlikuju u zavisnosti od njihove metodologije, ali naučnoistraživački rezultati i njihov međunarodni uticaj imaju značajno mjesto u većini sistema rangiranja. Posebno se, kako kaže, vrednuju kvalitet i citiranost objavljenih naučnih radova, ali i brojni drugi pokazatelji, uključujući nastavno okruženje, akademski ugled, međunarodnu saradnju, prisustvo stranih studenata i nastavnika, zapošljivost diplomiranih studenata i saradnju sa privredom.
“Na primjer, prema metodologiji QS liste, akademski ugled univerziteta, koji se utvrđuje kroz međunarodno istraživanje među akademskom zajednicom, čini 30 odsto ukupne ocjene. Citiranost naučnih radova po članu akademskog osoblja učestvuje sa 20 odsto, a ugled među poslodavcima sa 15 odsto. Dodatno se vrednuju odnos broja nastavnika i studenata, međunarodna istraživačka saradnja i drugi pokazatelji”, naveo je on.
THE lista primjenjuje drugačiji pristup, u kojem se 59 odsto ukupne ocjene odnosi na istraživačko okruženje i kvalitet istraživanja, dok nastavno okruženje učestvuje sa 29,5 odsto.
“Šangajska lista još je izraženije usmjerena na vrhunska naučna dostignuća. Među njenim pokazateljima su broj visoko citiranih istraživača, radovi objavljeni u prestižnim časopisima Nature i Science, kao i dobitnici Nobelove nagrade i Fildsove medalje povezani sa univerzitetom. SCImago, s druge strane, naučnoistraživačkim rezultatima dodjeljuje 50 odsto ukupne ocjene, inovacijama 30 odsto, a društvenom uticaju institucije 20 odsto”, istakao je on.
Dodaje da ne postoji jedinstvena formula za ocjenjivanje univerziteta. Ista ustanova može ostvarivati različite plasmane na različitim listama, upravo zato što one ne mjere iste aspekte njenog rada.
“Zbog toga ozbiljna analiza ne smije da se zaustavi na jednom broju ili poziciji, već mora da pokaže u kojim oblastima univerzitet napreduje, gdje zaostaje i koji su razlozi takvih rezultata”, istakao je on.
Naučne discipline
Kašćelan iz CGO obrazložio je da metodologije međunarodnih rang lista nijesu u jednakoj mjeri prilagođene svim naučnim disciplinama. Posebno su izražene razlike između prirodnih, tehničkih i medicinskih nauka i društvenih i humanističkih nauka.
“U prirodnim, tehničkim i medicinskim naukama rezultati istraživanja češće se predstavljaju kroz radove objavljene u međunarodnim naučnim časopisima. U društvenim i humanističkim naukama značajnu ulogu imaju i naučne monografije, knjige, kritička izdanja i drugi oblici istraživačkog rada koji nijesu uvijek adekvatno obuhvaćeni bibliometrijskim pokazateljima”, naveo je on.
Razlikuju se i obrasci citiranja, dinamika objavljivanja i veličina naučnih zajednica.
Preporučeno
“Vodeće međunarodne rang liste nastoje da ove razlike ublaže prilagođavanjem pojedinih pokazatelja specifičnostima naučnih oblasti, ali metodološka ograničenja i dalje postoje”, rekao je on.
