Zanimljivo je da se ova posjeta dešava na vrhuncu razgovora o izbornoj reformi u Bosni i Hercegovini u Neumu, a po svemu sudeći kosovski razgovori imaju veze sa razmatranjem pitanja budućnosti Balkana.
Naime, prvog dana posjete Prištini visoki zvaničnici razgovaraće predsjednicom i premijerom Kosova Vjosom Osmani i Albinom Kurtijem, kao i sa zamjenikom premijera Besnikom Bislimijem, saopštila je Kancelarija EU u Prištini, prenosi Telegraf.
Kako prenosi beogradski Blic, Lajčak i Eskobar dolaze sa “potpuno novom idejom” za status srpskih opština na sjeveru Kosova. Prema tom planu, zajednica srpskih opština (ZSO) bila bi ustrojena po ugledu “na dijelove istočne Belgije”, koji imaju posebnu vrstu autonomije u odnosu na centralnu vlast u Briselu.
Zanimljivo je da je “belgijski model” spominjan i ovih dana u kontekstu izborne reforme u Bosni i Hercegovini. Ranije je takav model zagovarali nevladina organizacija HNS i HDZBiH Dragana Čovića.
“Legitimno predstavljanje njemačke govorne zajednice i konstitutivna autonomija koju uživaju u Belgiji je primjer onoga što HNS zagovara kao politički model u Bosni i Hercegovini. Ravnopravnost konstitutivnih naroda i legitimno predstavljanje jamče opstanak, stabilnost i funkcionalnost Bosne i Hercegovine, naveli su u HNS-u maja 2021. godine.
Više od pola godine kasnije takav prijedlog na mala vrata afirmiše i Eskobar u kontekstu “rješenja” za BiH.
“U istoriji postoji mnogo primjera zemalja gdje imate zajedničku federalnu vladu i jake entitete. Belgija je jedan primjer. Unutar Evrope, BiH može biti tako oblikovana. Imamo i danas veoma jaku Federaciju BiH i veoma jaku Republiku Srpsku. Niko ne dovodi u pitanje postojanje Republike Srpske. Ona je u Dejtonu. Ono o čemu govorimo je da ljudi preduzimaju eskalirajuće korake kako bi naštetili i Dejtonu i centralnoj vladi. Ponovo moram naglasiti da on to radi zbog svoje lične agende”, istakao je Eskobar u intervjuu za Radio Slobodna Evropa.
Zanimljivo je da je Miroslav Lajčak još u vrijeme dok je bio visoki predstavnik u BiH pokazivao sklonost ka “federalizaciji BiH”. Prilikom prvog sastanka sa Čovićem u avgustu 2007. godine u Mostaru, Lajčak je izjavio:
“Ja sam otvoren. Nemam namjeru da namećem ustavni model. Ali, sam spreman da podržim dogovor političara u BiH. Novi Ustav BiH treba biti domaći proizvod! Razgovarao sam sa Čovićem o tome i ja mislim da Hrvati i hrvatske političke partije imaju dovoljno prostora kada je u pitanju ovaj problem, zbog njihovog specifičnog položaja, i da bi trebalo da taj prostor iskoriste”.
Sada se navedeni koncept nudi kao rješenje za Kosovo, iako se Vlada Kosova na čelu sa Albinom Kurtijem više puta izjasnila protiv osnivanja ovakvih modela i zajednice srpskih opština. Pozivajući na iskustvo BiH, Kurti je tvrdio da na Kosovu ne žele formiranje nove “republike srpske”.
Kako se navodi, glavna svrha posjete Eskobara i Lajčaka su razgovori o narednim koracima u dijalogu za normalizaciju odnosa Beograda i Prištine.
Jedan od modela koji se očekuje da bude predstavljen kosovskom rukovodstvu povodom formiranja zajednice srpskih opština, je sličan modelu u Belgiji, takozvani model “Istočne Belgije”, prenosi portal “Demokracia”.
Šta to podrazumijeva i kako to funkcioniše predloženi sistem u Belgiji. Prvo, tamošnja Generalna direkcija je uglavnom nadležna za poslove kulture, obrazovanja, stručnog osposobljavanja, zapošljavanja, porodične i socijalne zaštite, kao i za nadzor nad lokalnim vlastima. Druga ključna stvar je da Ustav Belgije, takođe, uključuje stvaranje jezičkih zona, koje imaju nadležnosti u mnogim oblastima, pojašnjavaju srpski mediji.
Taj model “u velikoj mjeri prebacuje političke nadležnosti na druge sektore, kao što su obrazovni sistem, pravosudni sistem, sigurnost i tako dalje”. Međutim, belgijski model ima i političke nadležnosti, jer kao region ima zakonodavnu moć i održava široku autonomiju sa parlamentom, vladom i državnom službom, naglašavaju srpski mediji.
Belgijski ustav takođe uključuje stvaranje jezičkih zona, koje imaju nadležnosti u mnogim oblastima. Kao i u slučaju bh. entiteta RS Srbija se i u slučaju Kosova interesuje za “prenos nadležnosti”.
“Što se tiče Zajednice srpskih opština, kako je do sada predstavljeno u Prištini, glavno pitanje u vezi sa njenim osnivanjem je pitanje nadležnosti”, prenosi Blic.
Da li se na ovaj način na mala vrata na scenu vraća koncept “razgraničenja” koji je “gurala” administracija Donalda Trampa? Šta to znači za ostatak Balkana?
Da se u sagledavanjima odnosa Kosova i Srbije uzima u obzir i BiH pokazao je nedavni izvještaj “Od krize do približavanja – strategija za borbu protiv nestabilnosti na Balkanu na njenom izvoru” koji su nedavno prezentovali Škola naprednih međunarodnih studija vašingtonskom Univerziteta “John Hopkins” i Wilson Center – jedna od američkih prestižnih akademskih institucija. Izvještaj potpisuju poznati profesor s iskustvom sa Balkana, Edward P. Joseph, te, zanimljivo, autori iz Srbije, Slovačke, Rumunije, Španije i s Kosova.
Taj izvještaj zagovara da se “raspad Jugoslavije završi tamo gdje je počeo – na Kosovu”.
“Strategija konvergencije, odnosno postepenog približavanja suprotstavljenih stavova i mišljenja, putokaz je koji bi trebalo koristiti u rješavanju višedecenijskog spora Kosova i Srbije – a dugoročnije takav pristup doprinio bi stabilizaciji širom Zapadnog Balkana”, dodaje se.
Autori smatraju da bi takav razvoj situacije u odnosima Kosova i Srbije mogao da doprinese poboljšanju stanja u Bosni i Hercegovini. Ali i nude neke kontroverzne zaključke poput onog o navodno “bošnjačkom demografskom oportunizmu”?!
“Otvara put za ponovne pregovore o manjkavom Dejtonskom sporazumu kojim je zarobljena Bosna i Hercegovina. Pošto bosanski Srbi prihvate rješenja koja predlaže Zapad, hrvatski separatizam i bošnjački demografski oportunizam će se raspršiti. Naravno, razrješenje na Kosovu ne zaključuje sve bolne dileme u Bosni – već ispunjava preduslov za to: srpsko prihvatanje trajnosti i održivosti bosanske države”, piše u tekstu.
Preporučeno
Zabrinjavajuće je primijetiti da umjesto modernih demokratskih koncepata međunarodni predstavnici, i to oni koji stižu iz država koje su bile svjetski modeli demokratije, liberalizma i slobode, danas građanima, narodima država Balkana nude anahrone koncepte etničkih podjela, neke nove “istočne Njemačke”, neke nove “istočne Berline” i sve to sa znanjem kamo je to vodilo ove nesretne prostore tokom devedesetih.
Video