Program, koji je pripremljen kroz međuresornu saradnju Ministarstva turizma, Ministarstva energetike i rudarstva i Fonda za zaštitu životne sredine (Eko-fond), predviđa podršku za najmanje deset hotela. Eko-fond bi bio implementaciono tijelo, dok bi Ministarstvo turizma pratilo sprovođenje programa i pružalo operativnu i tehničku podršku, piše CdM.

Kako se navodi u dokumentu, cilj je da se kroz finansijski mehanizam podstaknu ulaganja koja će hotelima omogućiti manju potrošnju energije, niže troškove poslovanja, veće korišćenje obnovljivih izvora i kvalitetniju uslugu.

„Glavni cilj programa je povećanje energetske efikasnosti i/ili povećana upotreba energije iz obnovljivih izvora od strane hotelskih objekata primjenom novih materijala i tehnologija“, navodi se u Predlogu programa.

U obrazloženju Programa ukazuje se da sektor zgrada u Crnoj Gori karakteriše nizak stepen energetske efikasnosti. Domaćinstva i sektor usluga zajedno su 2024. godine učestvovali sa 48 odsto u finalnoj potrošnji energije, zbog čega se upravo u sektoru zgrada prepoznaje veliki potencijal za energetske i ekonomske uštede.

Poseban akcenat stavljen je na turizam, kao jednu od najznačajnijih ekonomskih aktivnosti u Crnoj Gori.

“Prema Strategiji razvoja turizma Crne Gore 2022–2025, ukupni doprinos turizma BDP-u u 2019. godini iznosio 30,9 odsto”, podsjeća se u dokumentu.

Problem, kako se ističe, predstavljaju ugostiteljski objekti sa lošim energetskim karakteristikama, u kojima nedovoljno efikasne tehnologije i oprema dovode do veće potrošnje energije i većih emisija gasova sa efektom staklene bašte, ali i do nezadovoljavajućeg nivoa komfora gostiju.

„Glavni izazov u procesu unapređenja energetske efikasnosti u sektoru turizma predstavljaju ugostiteljski objekti sa lošim energetskim karakteristikama“, nagladava se u dokumentu.

Novi program nije zamišljen kao početak od nule. Njime se nastavlja mehanizam finansijske podrške koji je već primijenjen u hotelskoj industriji.

Prethodna faza, finansirana iz Instrumenta za pretpristupnu pomoć IPA III kroz Paket direktne budžetske podrške Evropske komisije Crnoj Gori za prevazilaženje energetske krize, usvojena je zaključkom Vlade od 30. maja 2024. godine.

Tada je za program bilo opredijeljeno ukupno tri miliona eura – 2,7 miliona za subvencije i 300.000 eura za upravljanje programom i promotivne aktivnosti. Kroz javni konkurs podržano je 15 hotelskih objekata, dok je ukupan iznos odobrenih subvencija dostigao 2.171.573,28 eura.

U prethodnoj fazi podrška je mogla iznositi do 70 odsto vrijednosti pojedinačne investicije, uz najmanje 30 odsto učešća korisnika, a subvencije su se kretale od 60.000 do 200.000 eura. Finansirane su, između ostalog, fotonaponske elektrane, solarni kolektori, modernizacija sistema grijanja i hlađenja, unapređenje termičkog omotača objekata i modernizacija rashladnih sistema.

Rezultati prve faze, prema ocjeni predlagača, pokazali su da postoji interesovanje hotelske privrede za ovakva ulaganja.

„Realizacija Programa potvrdila je zainteresovanost hotelske privrede za ulaganja u energetsku efikasnost i obnovljive izvore energije, kao i opravdanost uspostavljenog modela finansijske podrške“, piše u Predlogu programa.

Pola miliona eura za najmanje deset hotela

“Za nastavak programa sada je planirano 500.000 eura. Predviđeno je da sredstva budu usmjerena na bespovratne grantove, rad Komisije za evaluaciju projektnih prijava i promotivne aktivnosti. Cilj je da bude podržano najmanje deset hotela”, pojašnjava se u obrazloženju.

Hotelima će biti omogućeno da dobiju do 70 odsto vrijednosti investicije, dok će najmanje 30 odsto morati da obezbijede sami.

Maksimalni iznos granta po korisniku iznosi 50.000 eura. Sopstveno sufinansiranje može biti obezbijeđeno iz sopstvenih izvora ili na drugi način, ali se kao dio sopstvenog učešća ne mogu koristiti sredstva iz državnog budžeta, Evropske unije ili drugih međunarodnih javnih izvora.

Program je koncipiran tako da obuhvati širok spektar investicija koje mogu direktno uticati na potrošnju energije i kvalitet hotelskih usluga.

Podrška je predviđena za termoizolaciju zidova i krovova, efikasnu fasadnu bravariju, visokoefikasne sisteme grijanja i hlađenja, uključujući toplotne pumpe i VRV sisteme, kao i kotlove na pelet.

Predviđena je i ugradnja solarnih sistema za zagrijavanje sanitarne i tehničke tople vode, visokoefikasne LED rasvjete, kao i modernizacija rashladnih sistema uz primjenu ekoloških rashladnih sredstava.

Posebno mjesto zauzimaju digitalna rješenja. Hoteli će moći da ulažu u sisteme za integralno upravljanje energijom – BMS – kojima se digitalizuje upravljanje tehničkim sistemima, optimizuje potrošnja energije i unapređuje komfor gostiju.

Program predviđa i jačanje kapaciteta zaposlenih za upravljanje energijom i optimizaciju potrošnje, kao i uvođenje standarda za upravljanje energijom EN ISO 50001.

Nije, međutim, svako ulaganje prihvatljivo. Sredstva se ne mogu koristiti za kupovinu polovne opreme, putničkih, teretnih i komercijalnih vozila, iznajmljivanje opreme, alata i materijala, niti za podizanje gotovine sa projektnog računa.

Prihvatljivi su troškovi nabavke i ugradnje opreme, implementacije pametnih rješenja, određene adaptacije i rekonstrukcije prostora potrebne za instalaciju opreme, kao i konsultantske usluge za izradu tehničke dokumentacije, reviziju projektne dokumentacije i nadzor. Troškovi adaptacije prostora ne mogu premašiti 30 odsto ukupne vrijednosti projekta.

Pravo učešća imaju hoteli registrovani u Crnoj Gori za obavljanje ugostiteljske djelatnosti, uz ispunjavanje uslova definisanih Programom.

Među osnovnim uslovima su sjedište na teritoriji Crne Gore, pozitivni finansijski izvještaj za 2025. godinu za hotele koji su registrovani do kraja 2024. godine, posjedovanje rješenja o odobrenju za obavljanje ugostiteljske djelatnosti vrste hotel i evidencija u Centralnom turističkom registru. Podnosilac takođe ne smije imati obavezu povraćaja nezakonito primljene državne pomoći.

Hotel koji je bio korisnik prethodne faze programa moći će ponovo da konkuriše, ali ne za aktivnosti koje su već bile finansirane.

Prilikom dodjele podrške cijeniće se i geografska lokacija hotela, kontinuitet poslovanja tokom godine, pri čemu će prednost imati hoteli koji rade cijele godine, učešće žena u upravljačkoj strukturi, kao i činjenica da li je hotel ranije već dobio podršku. Detaljni kriterijumi biće uređeni javnim pozivom.

Eko-fond raspisuje konkurs i kontroliše realizaciju

Prema predloženom modelu, Eko-fond će raspisati javni konkurs, primati prijave i sprovoditi proceduru njihove provjere. Prijava će se podnositi putem portala Eko-fonda, nakon prethodne registracije korisnika.

Proces će imati administrativnu i tehničku provjeru. Za prijavu će biti potrebno dostaviti i ponudu izvođača radova sa liste kvalifikovanih izvođača, zajedno sa specifikacijom količina i troškova.

Eko-fond će, ukoliko bude potrebno, moći da izvrši i obilazak objekta kako bi se utvrdilo postojeće stanje prije primjene mjera energetske efikasnosti. Nakon odobrenja projekta slijedi potpisivanje ugovora o namjenskom korišćenju sredstava.

Radove će moći da izvode isključivo kvalifikovani izvođači odabrani putem javnog poziva Eko-fonda. Taj poziv biće otvorenog tipa, što znači da će zainteresovani ponuđači moći da se prijave i tokom realizacije Programa.

Program ne predviđa samo isplatu novca i završetak radova, već i praćenje rezultata.

Hoteli će morati da definišu indikatore koje žele da ostvare, poput uštede energije, potrošnje nakon realizacije investicije i korišćenja energije iz obnovljivih izvora.

Na nivou cijelog programa pratiće se, između ostalog, smanjenje potrošnje energije u hotelima i povećanje udjela obnovljivih izvora u njihovoj potrošnji. Rok za praćenje tih efekata predviđen je pet godina nakon završetka projekta.

Na nivou pojedinačnih projekata mogu se pratiti i smanjenje troškova proizvodnje, uvođenje novih ili poboljšanih poslovnih procesa, kao i broj zaposlenih osposobljenih za upravljanje energijom i optimizaciju potrošnje.

Predlog predviđa i formalizovanje saradnje Ministarstva turizma i Eko-fonda kroz Sporazum o saradnji.

Prema nacrtu sporazuma, svrha saradnje je uspostavljanje obaveza u toku implementacije Programa, uz cilj podsticanja energetske efikasnosti i daljeg razvoja i unapređenja kvaliteta usluga u turizmu. Poseban akcenat stavljen je na smanjenje potrošnje električne energije i poštovanje ekoloških standarda.

Eko-fond bi imao ulogu implementacionog tijela, odnosno institucije koja sprovodi program i predstavlja posrednika prema krajnjim korisnicima. Njegove obaveze obuhvataju obezbjeđivanje finansijskih sredstava, sprovođenje procedure prijave i dodjele grantova, raspisivanje konkursa, informisanje korisnika, provjeru prijava, praćenje odobrenih projekata i izvještavanje Ministarstva turizma.

Ministarstvo turizma bi, s druge strane, bilo zaduženo za predlaganje Programa Vladi, obezbjeđivanje operativne i tehničke podrške Eko-fondu i kontinuirano praćenje sprovođenja Programa.

Program tako predstavlja nastavak politike usmjerene ka smanjenju energetskog intenziteta hotelske industrije, većem korišćenju obnovljivih izvora i modernizaciji turističke infrastrukture.

Ako bude usvojen i sproveden prema predloženom modelu, najmanje deset hotela dobiće mogućnost da uz državnu podršku unaprijede energetske karakteristike svojih objekata, dok će dugoročni efekat programa biti mjeren kroz potrošnju energije, korišćenje obnovljivih izvora, smanjenje troškova i kvalitet upravljanja energijom.