Video
Uprkos mišljenjima revizora i istrazi tužilaštva, Vlada je ponovo i ove godine opredijelila 1,7 miliona za dvije vjerske privatne škole Medresu ,,Mehmed Fatih“ i Pravoslavnu gimnaziju „Sveti Sava“.
Pobjeda je nekoliko puta pokušala da dobije odgovore od SDT-a na pitanje u kojoj je fazi ovaj predmet. Posljednji odgovor je bio i prvi, u novembru prošle godine, kada je, nakon podnešene krivične prijave (koju je podnio CGO), iz tog tužilaštva odgovoreno da je „krivična prijava dodijeljena u rad u skladu sa internim pravilima o dodjeljivanju predmeta i godišnjim rasporedom poslova. U toku je izviđaj“.
CGO je takođe tražio odgovore od SDT-a i uputio urgenciju, ali nijesu dobili odgovor.
Ono što je javnosti poznato, kada je u pitanju ovaj slučaj, jeste da je 28. marta SDT tražilo od DRI da im dostave izvještaj. Na spori ritam specijalnog tužilaštva ukazuje i činjenica da je taj izvještaj javno dostupan na sajtu Državne revizorske institucije od 17. oktobra prošle godine, te da su ga mediji takođe u nekoliko navrata citirali, navodeći odakle su ga preuzeli.
DRI je 12. maja dostavila SDT-u svoj, već objavljeni, „Izvještaj o reviziji o pravilnosti finansiranja vjerskih zajednica iz budžeta Crne Gore“.
U odgovoru na dopis SDT-a, DRI navodi da je osnov za negativno mišljenje o finansiranju vjerskih srednjih škola to što je u suprotnosti sa Opštim zakonom o vaspitanju i obrazovanju
– U periodu 2019-2023. g., iz budžeta Ministarstva nadležnog za oblast prosvjete finansirane su srednje vjerske škole u ukupnom iznosu od 4,9 miliona eura. Finansiranje je vršeno na osnovu čl. 139 stav 7 Opšteg zakona o obrazovanju i vaspitanju, koji propisuje da se srednje vjerske škole (koje izvode javno važeće obrazovne programe) mogu finansirati iz budžeta Crne Gore, u skladu sa čl. 138 istog zakona. Isplate sredstava vjerskim školama vršene su na osnovu ugovora o finansiranju i aneksa ugovora, a u skladu sa zaključcima Vlade. Međutim, iznos sredstava kojim su finansirane srednje vjerske škole nije određen na osnovu ekonomske cijene koštanja obrazovanja učenika za obrazovni program, broja učenika, koeficijenta programske grupe u koju je obrazovni program razvrstan i drugih kriterijuma karakterističnih za obrazovni program, ustanovu i određeno područje, što nije u skladu sa čl. 138 Opšteg zakona o obrazovanju i vaspitanju – pojasnili su SDT-u iz DRI.
Istaknuto je da, prema nalazu DRI, Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija ne raspolaže dokumentacijom na osnovu koje se može uvjeriti na koji način je vršen obračun iznosa koji su uplaćeni srednjim vjerskim školama.
– Iznosi sredstava koji se uplaćuju vjerskim školama određeni su zaključcima Vlade Crne Gore, a Ministarstvo vjerskim školama uplaćuje iznos u skladu sa zaključenim ugovorima. Navedeno nije u skladu sa čl. 139 koji propisuje da se srednje vjerske škole (koje izvode javno važeće obrazovne programe) mogu finansirati iz budžeta Crne Gore u skladu sa čl. 138 Opšteg zakona o obrazovanju i vaspitanju. Zakon u čl. 138 propisuje da ustanova stiče sredstva iz budžeta Crne Gore za jednu školsku godinu na osnovu ekonomske cijene koštanja obrazovanja učenika za određeni obrazovni program, broja učenika, odnosno djece, koeficijenta programske grupe u koju je obrazovni program razvrstan i drugih kriterijuma karakterističnih za obrazovni program, ustanovu i određeno područje – piše u dopisu koji je DRI uputila SDT-u.
Oni su postupajućem specijalnom tužiocu Miroslavu Turkoviću u dopisu naveli da je negativno mišljenje nadležnog kolegijuma DRI izraženo u skladu sa članom 80 Uputstva o metodologiji vršenja finansijske revizije i revizije pravilnosti, kojim je propisano da nadležni kolegijum izražava negativno mišljenje kada državni revizor, nakon što prikupi dovoljno adekvatnih revizorskih dokaza, zaključi da slučajevi neusklađenosti, pojedinačno ili zbirno, imaju i materijalan i prožimajući efekat.
Tokom protekle četiri godine za vjerske škole uplaćeno je 4,9 miliona eura. Medresa „Mehmed Fatih“ dobila je 3,1 milion, a Pravoslavna gimnazija „Sveti Sava“ 1,8 miliona.
Od rebalansa budžeta, koji je usvojen u avgustu prošle godine, finansiranje vjerskih škola, Medrese ,,Mehmed Fatih“ i Pravoslavne gimnazije ,,Sveti Sava“ prebačeno je iz Ministarstva prosvjete koje ih je finansiralo od 2018. godine – u Ministarstvo pravde.
Osim tog transfera nadležnosti, ništa se drugo nije dogodilo u tom rebalansu za 2024. godinu – iznos je ostao isti – 1,7 miliona eura.
Ministar pravde Bojan Božović, nakon nalaza DRI prošle godine, Pobjedi je kazao da će se finansiranje ovih škola posebno razmotriti, jer je budžetska godina u toku, te da predmetna aktivnost još nije realizovana.
– Tražiće se i izjašnjenje resora koji je nadležan za pitanje obrazovanja, odnosno Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija – rečeno je tada Pobjedi iz Ministarstva pravde.
Ministarstvo prosvjete se na ovaj način „oslobodilo“ od samog početka problematičnog finansiranja vjerskih škola, jer ni prvoosnovana medresa, koja se iz budžeta finansira od 2018. godine na prijedlog tadašnjeg ministra prosvjete Damira Šehovića, nije u skladu sa zakonima, jer dio njenog nastavnog kadra nema licence.
Prilikom saslušanja na sjednici Odbora za prosvjetu, nauku, kulturu i sport u decembru 2022. godine tadašnji načelnik Direkcije za strategije, normativno-pravne poslove i harmonizaciju propisa Mijajlo Đurić kazao je da ova vjerska škola ne može da dobije licencu jer ne ispunjava jedan od osnovnih uslova – nemaju obezbijeđen vaspitni, odnosno nastavni i drugi stručni kadar, kako to nalaže Opšti zakon o obrazovanju i vaspitanju.
Srednja vjerska škola – Medresa „Mehmet Fatih“ nikada nije podlegla postupku licenciranja, potvrđeno je Pobjedi prošle godine iz Ministarstva prosvjete.
Finansiranje Pravoslavne gimnazije „Sveti Sava“ takođe je sumnjivo jer, dok se zgrada ne izgradi, djeca se školuju u poslovnim prostorijama u zgradi pod Goricom, ali su ipak dobili licencu od inspektora Vesne Bratić, iako ne ispunjavaju uslove za to, a koji su propisani zakonom i pravilnicma.
Ta škola je dobila licencu u aprilu 2022. godine za vrijeme mandata ministarke Vesne Bratić. Komisija za licenciranje je tada utvrdila da škola, čije se prostorije nalaze u stambeno-poslovnoj zgradi ispod brda Gorica u Podgorici, ispunjavaju sve uslove za rad. Isto je utvrdila i za srednju vjersku školu – Gimnazija ,,Mitropolit hadži Sava Kosanović“ u Nikšiću, koja je nedugo nakon toga odustala upravo zbog neriješenog prostora. To nije spriječilo Vladu Crne Gore da novac namijenjen za tu gimnaziju usmjeri u Podgoricu.
Prema Pravilniku, površina potrebnog zemljišta privatne škole (bez zemljišta za objekat škole, salu, pristupe i staze), po pravilu je najmanje 20 m², po učeniku, u jednoj smjeni i najmanja površina prostora za nastavu po učeniku u jednoj smjeni za učionicu je 1,80 m²; kabinet 2,40 m²;… i kubatura za nastavne prostorije je najmanje 5 m³, po učeniku, u jednoj smjeni… Takođe, potrebna je i fiskulturna sala sa pratećim prostorijama… I sve se to zasad nalazi u par prostorija stambeno-poslovne zgrade ispod Gorice.
Za DRI je problematično što Ministarstvo prosvjete ne raspolaže dokumentacijom na osnovu koje se može uvjeriti na koji način je vršen obračun iznosa koji su uplaćeni srednjim vjerskim školama. Iznosi sredstava koji se uplaćuju vjerskim školama određeni su zaključcima Vlade Crne Gore, a Ministarstvo vjerskim školama uplaćuje iznos u skladu sa zaključenim ugovorima.
Ministarstvo prosvjete nije dostavilo državnom revizoru metodologiju za izračunavanje ekonomske cijene obrazovanja učenika za svaki obrazovni program.
Upravo je to – koliko košta školovanje jednog đaka, bilo predmet revizije Državne revizorske institucije, koja je od Ministarstva prosvjete zatražila odgovor na koji način su opredijeljena sredstva – 1,7 miliona za oko 350 učenika Medrese i 44 učenika Pravoslavne gimnazije.
Po toj računici, obrazovanje tih đaka košta daleko više nego onih koji uče u državnim školama.
Transfer sa Ministarstva prosvjete, koje kontroliše obrazovne institucije u Crnoj Gori, na Ministarstvo pravde, objašnjen je time da se Zakonom o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica uređuju pitanja saradnje države i vjerskih zajednica. A nadzor nad primjenom tog zakona radi organ državne uprave nadležan za poslove pravosuđa – odnosno Ministarstvo pravde.
A upravo je Opšti zakon o obrazovanju i vaspitanju definisao kako se vjerske škole finansiraju i koje sve uslove mogu da ispune. Zbog toga je Pobjeda i postavila pitanje resoru pravde – da li su škole sada pod njihovom jurisdikcijom.
Kako je rečeno da nijesu, ostaje da je za finansiranje nadležna pravda, a za programe i licence – prosvjeta.
Preporučeno
Problemi koji se tiču donosilaca odluka u resoru prosvjete vjerovatno nijesu prioritet ovog tužilaštva, ukoliko se uzme u obzir i činjenica da nakon duplog negativnog mišljenja DRI, koje je objavljeno u septembru 2021. godine, a tiče se poslovanje tadašnje ministarke Vesne Bratić, takođe još nema odluke tužioca o raspodjeli oko 19 miliona eura iz budžeta. DRI je tada konstatovala da finansijski izvještaj Ministarstva ne daje istinit i objektivan prikaz iskazanih primitaka i izdataka, a da utvrđene greške imaju materijalan i prožimajući efekat na finansijski izvještaj.
