Ugledamo atraktivno lišće, poželimo da ga dotaknemo. Ugledamo primamljive bobice, poželimo da ih probamo. Nažalost, neke od biljaka koje ćemo sresti u prirodi mogu da budu veoma opasne…Ipak, iako ih bije loš glas, i nikako ne bi trebalo da s njima dolazimo u kontakt ako ih nedovoljno poznajemo, one zapravo u određenim okolnostima i nisu toliko loše.

Donosimo vam priču sa Blica o četiri možda i najozloglašenije biljke koje u sebi kriju ljekove za brojne ozbiljne bolesti.

Bunika

Bunika (hyoscyamus niger) je biljka koja raste u regionima umjerene klime Evrope, Afrike i Azije. Na našim prostorima moguće je pronaći na zaparloženim njivama i napuštenim kućama, a raste i uz puteve i ograde, a može da naraste 25 do 100 cm. U zavisnosti od vrste, cvjetovi mogu da budu bijeli, žuti ili smeđi, dok listovi dlakavi, elpisoindni, karakteristične mutnozelene nijanse.

Čitava biljka, a naročito njen korijen, bogata je alkaloidima kao što su hioscijamin, atropin i skopolamin, koji imaju toksično dejstvo na ljude i životinje. Ukoliko se proguta, može da izaziva halucinacije, konfuziju, histeriju, proširene zjenice, nemir, crvenilo kože, lupanje srca, grčenje mišića, povraćanje, groznicu, poremećaje pamćenja, a u većim dozama i delirijum, komu ili zastoj disanja.

Od davnina su travari, iako sa velikim oprezom, koristili miksture i čajeve sa bunikom u kombinaciji sa drugim biljkama za tretiranje brojnih stanja. Danas se atropin koristi u oftalmologiji za širenje zjenica, kao i za liječenje usporenog rada srca, a u toku su brojna klinička ispitivanja ljekova na bazi bunike u liječenju upalnih procesa u ogranizmu, Parkinsonove bolesti, reumatizma, morske bolesti, ali i njenog potencijalnog analgetičkog dejstva.

Duvan

Duvan (nicotiana tabacum) je biljka koja potiče iz Meksika i drugih djelova Srednje Amerike, koja se u posljednjih pet vjekova proširila širom planete. U pitanju je najuzgajanija neprehrambena biljka, a najviše plantaža duvana u današnje vrijeme moguće je pronaći u Turskoj, Rusiji i Indiji. Glavni aktivni sastojak lišća ove biljke je adiktivni alkaloid nikotin, koji mnoge pušače ometa u namjeri da se oslobode ove loše navike.

Međutim, iako se upotreba nikotina nikako ne preporučuje osjetljivim grupama ljudi kao što su osobe sa kardiovaskularnim poteškoćama, onima koji imaju visok krvni pritisak ili dijabetes – pokazalo se da sam nikotin nije izazivač takozvanih “pušačkih bolesti”. Ono što zaista nanosi štetu pušačima su toksične materije koje se oslobađaju sagorijevanjem duvana. U dimu klasične cigarete (a samim tim i plućima pušača i vazduhu oko njega) nalaze se katran, ugljen monoksid, formaldehid, kadmijum, nikl, arsen, benzopiren i mnoge druge kancerogene hemikalije.

Sa druge strane nikotin sve više nalazi svoje mjesto u liječenju brojnih oboljenja. U toku su kliničke studije koje ispituju benefite nikotina u liječenju Parkinsonove bolesti, demencije, hiperkinetičkog poremećaja nedostatka pažnje (ADHD), depresije, ulceroznog kolitisa, infekcije gornjih disajnih puteva, pa čak i nekih malignih oboljenja. A što se tiče pušača, njima se predlaže da se informišu o manje štetnim načinima da konzumiraju nikotin a da to ne bude paljenje cigarete. Dio rješenja mogu biti manje štetne alternative kao što su uređaji koji zagrijavaju duvan ili elektronske cigarete. No, da bi bili sigurni da je u pitanju zaista manje štetna alternativa klasičnoj cigareti, važno je da se opredijele za provjerene, na nauci zasnovane proizvode.

Velebilje

Velebilje (atropa belladonna) se može pronaći na gotovo svim kontinentima – od Evrope, zapadne Azije do Sjeverne Afrike, ali je sada moguće vidjeti i u nekim djelovima SAD i Kanade. U pitanju je višegodišnja zeljasta biljka, svijetlo ljubičastih cvjetova, od kojih kasnije nastaju karakteristične zelene bobice, koje kad sazru postaju crnomodre.

Iako velebilje ima otrovne listove, najveća koncentracija toksičnih supstanci nalazi se u zrelim bobicama, koje izgledom podsjećaju na borovnice, a slatkastog su ukusa. Ukoliko se pojede može da izazove komplikacije u trudnoći, kardiovaskularna i gastrointestinalna oboljenja, halucinacije, delirijum, paralizu, dugoročne poteškoće sa pamćenjem i učenjem i druge probleme sa zdravljem, a čak i ukoliko dođe u kontakt sa kožom izaziva iritacije.

Ipak, velebilje je moguće pronaći u mnogim preparatima koji liječe prehladu, a koristi se za liječenje nekih neuroloških, očnih i crijevnih oboljenja, ima je u ljekovima za tretiranje čireva, grčeva u mišićima i materici, epilepsije i kao anestetik.

Ricinus

Ricinus (ricinus communis) je biljka koja se sa istoka Afrike rašila širom svijeta i, zbog svojih raskošnih listova, koji tokom godine mijenjaju boju od svjetlozelene do crvenkaste i braon se u mnogim tropskim predjelima gaji kao ukrasna biljka.

Svi djelovi biljke, a pogotovo njeno sjeme, u sebi sadrže izuzetno otrovnu supstancu ricin, a prema pojedinim navodima, u pitanju je najsmrtonosnija biljka na svijetu. Ako se proguta, dovodi do nezaustavljivog povraćanja, krvave dijareje, bolova u stomaku, grčenja cijelog tijela…

S druge strane, od istih tih sjemenki dobija se ricinusovo ulje, koje ima vrlo široku ulogu u kozmetičkoj industriji (posebno u preparatima za njegu kože i kose), ali i medicini, u tretiranju dugotrajnog zatvora. Takođe, ricinusovo ulje ulazi u sastav pojedinih ljekova protiv gljivica, čireva, simptoma suvog oka, kao i u terapiji oboljelih protiv raka, HIV-a i pacijenata koji su na imunosupresivnoj terapiji.