Evropska mreža migranata, čiji će i Crna Gora biti član, doprinosi tome.

U toj se mreži našao i Abdinuridin. Do Crne Gore, prešao je granice sedam država. Alžir je napustio zbog nemaštine. Kaže da nije mogao da živi od poštenog rada. Sreću traži u nekoj od zemalja Evropske unije. Prešao je granice čak sedam država da bi stigao u Crnu Goru, ali ne želi da se zadržava.

“Pozitivno sam iznenađen kako su me primili u Crnoj Gori i Albaniji. Prelazili smo granice i ilegalno. Grčka je imala loš tretman prema migrantima. Za Crnu Goru i Albaniju imam samo pohvale, ali moj cilj je Francuska,”kaže Abdinuridin.

Kao tranziciona ruta za migrante, Crna Gora suočena sa ozbiljnim izazovom, nije sama. Buduća članica EU, ima nesebičnu pomoć evropskih partnera.

Za upravljanje migracijama, kroz Instrument pretpristupne pomoći II, Evropska unija je Crnoj Gori donirala 1.700.000 eura. U vrijeme pandemije, za pomoć migrantima i izbjeglicama pomogla je i sa dodatnih 600.000 eura. I Kroz IPA 3 Crna Gora za regulisanje migracija, dobiće pomoć od evropskih partnera koji pored toga, obezbjeđuju i humanitarnu pomoć, zaštitu migranata, uslove smještaja u prihvatnim i centrima za azil i nesebično pomažu našoj državi da odgovori na taj izazov.

Rast broja migranata na teritoriji Crne Gore, Granična policija je detektovala još od avgusta 2017. Važno je obezbijediti legalne tokove migracija za nemali broj migranata koji preko naše države idu u zemlje EU. Prošle godine je 177 osoba nelegalno pokušalo da pređe crnogorske granice, a za prva tri mjeseca ove godine bilo ih je 30, kaže načelnik Uprave granične policije Dejan Andrić za Portal RTCG.

Članstvo u Evropskoj mreži migranata, nelegalne migracije značajno će umanjiti, a poboljšaće regionalnu i saradnju sa državama Eropske unije, kaže Andrić. Uvjeren je da jedini odgovor nelegalnim kretanjima migranata može biti zajedničko djelovanje graničnih policija, i regiona i zemalja EU.

“Migranti najčešće prelaze Božaj i Sukobin. Izražavanjem namjere za međunarodnom zaštitom odnosno azilom, izbjegavaju krivičnu i prekršajnu odgovornost zbog nezakonitog prelaska granice”, ističe Andrić.
Šta je Evropska mreža za migrante?

Evropsku migracijsku mrežu osnovala je Evropska komisija 14. maja 2008. u namjeri da obezbijedi sveobuhvatne informacije o politikama i strategijama u vezi sa migracijama i azilom. Obuhvata sve države članice EU osim Danske, koja ima status posmatrača, i Norveške, a 2022. pridružile su se Moldavija i Gruzija, koje takođe imaju status posmatrača.

Evropsku mrežu za migrante čine, kontaktne tačke, institucije ili organizacije u svakoj zemlji koja je članica mreže. Svaka nacionalna kontaktna tačka sastavljena je od širokog broja relevantnih sudionika, poput državnih tijela, nevladinih organizacija, obrazovnih institucija, i dr…Tako mreža postaje gušća i jača, a kontrola temeljnija.

“EMN je mreža stručnjaka za migracije i azil, osnovana da pruža najnovije pouzdane i uporedive informacije u oblasti migracija i azila, koje predstavljaju temelj za donošenje političkih odluka u zemljama EU”, ističe Andrić.
Crna Gora u Evropskoj mreži migranata

Pod pokroviteljstvom FRONTEX-a, uspješno je završeno nekoliko zajedničkih opercija (foto: rtcg.me) Pod pokroviteljstvom FRONTEX-a, uspješno je završeno nekoliko zajedničkih opercija (foto: rtcg.me)
Upravni odbor za migracije jednoglasno je podržao prijedlog da se Crna Gora pridruži Evropskoj mreži migranata kao posmatrač. Ministarstvo unutrašnjih poslova je 4. februara uputilo zvaničan zahtjev za dobijanje statusa države posmatrača, a sledeći korak je priprema radnog angažmana u okviru EMN, između EK i MUP-a Crne Gore.

“Kad se završi zakonodavna porocedura, Crna Gora bi zvanično dobila status posmatrača. To bi nam omogućilo da koristimo ekspertizu mreže za dalji razvoj sistema upravljanja migracijama”, ističe Andrić.

Radi boljeg praćenja nezakonitih migracija, granična policija Crne Gore sarađuje sa agencijama Evropske unije. Pod pokroviteljstvom FRONTEX-a, uspješno je završeno nekoliko zajedničkih opercija, na zelenim graničnim prelazima Crne Gore, kaže Andrić.

“Kordinisano djelovanje graničnih službi smanjuje ilegalne migracije, trgovinu ljudima, krujumčarenje droga, ukradenih vozila, falsifikovanih dokumenata i drugih oblika prekograničnog kriminala”, ističe Andrić.

Kroz direktnu budžetsku podršku Evropske komisije stvoreni su uslovi za efikasniju graničnu kontrolu, kaže Andrić. Sofisticiranu opremu za novonastale izazove sa kojima se i Crna Gora suočava od kako je počela migrantska kriza, donirala je EU.

Podrška EU se ogledala i u obukama pripadnika Granične policije, poboljšanju uslova boravka i smještaja i policajaca i migranata. To je unaprijedilo bezbjednost crnogorskih granica i osiguralo zaštitu osnovnih ljudskih prava migranata koji su se zatekli u našoj zemlji.

“Kroz nastavak ovog projekata IPA 3 predviđeno je da Evropska komisija pruži pomoć za realizaciju tih aktivnosti u vrijednosti od pet miliona eura,” ističe Andrić.

Sektor granične policije posljednjih pet godina ostvario je saradnju sa “Policijskim oficirom Njemačke”, i značajno unaprijedio sistem granične bezbjednosti Crne Gore.

“To je na osnovu sporazuma o donaciji između Njemačke i UP Crne Gore. Graničnoj policiji Crne Gore donirana je specijalistička oprema-za poslove graničnih provjera, u vrijednosti 3 miliona i 800 hiljada eura. To su donacije koje su se u praksi pokazale kao efikasne u borbi protiv svih vidova prekograničnog kriminala i nezakonitih migracija”, istakao je Andrić.

Proširivanje prihvatnih kapaciteta

Prema podacima Kancelarije Međunarodne organizacije za migrante, u Crnu Goru je od početka godine do polovine aprila, ušlo 436 migranata, koji se u prosjeku zadržavaju od tri do pet dana, i to je trend već nekoliko godina.

Dolazak migranata početkom godine ujednačen je, ali krajem marta i aprila, ta brojka raste, kaže za Portal RTCG šefica Kancelarije Međunarodne organizacije za migrante Dušica Živković.

“Uglavnom dolaze migranti iz Avganistana, Alžira, Maroka, kratko se zadržavaju. Vrlo mali broj njih uđe zaista u procedure dobijanja međunarodne zaštite, svima je najčešće cilj odlazak u zemlje zapadne Evrope. U 2020. registrovano je 2856 migranata, u 2021. ta brojka je porasla na 3336. Tokom 2020. i u prvom dijelu 2021. većinom su dolazili muškarci. Već od 2021. imamo preko 800 djece i 432 žene. A od početka 2022. imamo 67 žena i 68 djece, od kojih su šestoro, maloljetnici bez pratnje. Sada zbog rata imamo Ukrajince, ali oni ulaze u kategoriju izbjeglica, ne migranata,” kaže Živković.

Kapaciteti za smještaj migranata za sada su zadovoljavajući, ali u saradnji sa Delegacijom EU u Crnoj Gori, postoji plan da se prošire. Plan je da se na Božaju gradi objekat za smještaj migranata.

“Sada tamo imamo samo kontejnersko naselje. Novim objektom bi zadovoljili sve potrebe u slučaju većeg priliva migranata,” ističe Živković.

Smještaj nije jedino što je migrantima potrebno, kaže saradnica u Crvenom krstu Crne Gore Milena Šćekić. Ta institucija od 2015. konstantno pruža pomoć migrantima, tražiocima azila u saradnji sa MUP-om i UNHCR-om, te donatorima iz Pokreta Crvenog krsta.

„Pružamo im humanitarnu pomoć, pristup pravima, zdravstvenoj zaštiti. Mnogi od njih imaju hronične probleme, ili se povrijede na tom neizvjesnom putu. Pružamo im psihosocijalnu podršku, a posebno smo fokusirani na porodice i djecu. Evropska unija uvijek ima veliki uticaj u sistemskoj podršci. Bilo kakav doprinos za regulisanje sistema migracija i podrška migrantima, od velikog je značaja i za našu instituciju”, kaže Šćekić.

Zemlje članice zainteresovane da CG uključe u EMN

Iako još nije članica Evropske unije, Crna Gora može biti članica Evropske mreže za migrante, s tim što nema parvo glasa. Tako će kada postane članica uveliko će imati uspostavljen sistem usklađen sa standardima EU.

Savjetnica ministra unutrašnjih poslova i šefica radne grupe za Pregovaračko poglavlje 24 „Pravda, sloboda i bezbjednost“, Majda Adžović kaže za Portal RTCG da je ukrajinska, izbjeglička kriza, pokazala spremnost MUP-a, čitavog sistema i obučenost zaposlenih da se uhvate u koštac sa migrantskom krizom.

Pokrenuto je pitanje formalizacije saradnje Crne Gore sa Evropskom mrežom za migracije, kroz dobijanje statusa posmatrača. Migracije i azil, prioritetne su oblasti u radu Vlade, ističe Adžović.

“Naročito su važne za napredak u pregovorima u poglavlju 24. To je veliki pomak za Crnu Goru u okviru pregovaračkog procesa i u kontekstu nove metodologije i rane integracije”.

Upravni odbor Evropske mreže za migracije, krajem januara 2022. jednoglasno je podržao prijedlog da se Crna Gora pridruži EMN-u u svojstvu posmatrača i usvojio odluku o pokretanju formalne procedure sa strane Evropske komisije. Tako bi u maju, kaže Adžović, trebalo da bude donešena odluka da je i Crna Gora u okviru Evropske migracijske mreže, zemlja posmatrač.

“Zemlje kandidati za članstvo EU su više nego pozvane da se uključe u tu priču. To su bitni iskoraci i za pregovarački proces Crne Gore”, ističe ona.

Adžović je uvjerena da je Evropska mreža za migracije jedna od najboljih priča u koju Crna Gora sada ulazi.

“Uveliko sarađujemo sa Evropskom agencijom za azil i potpisali smo mapu puta u oblasti azila. Crna Gora je do sada učestvovala na tri sastanka Evropske mreže za migracije. Maltene smo od samih članova već pozdravljeni kao posmatrači. Formalna odluka je na Upravnom odboru Evropske mreže za migracije, ali mi već uveliko učestvujemo u aktivnostima”, ističe Adžović.

Crna Gora, dobijanjem statusa posmatrača, unaprijediće saradnju sa Evropskom komisijom, i sa državama članicama, ali bi potvrdila posvećenost kreiranju održive migracione politike, kao i daljem usaglašavanju propisa sa pravnom tekovinom EU, kaže Adžović.

“Osim toga, bili bi u poziciji da se putem učešća predstavnika MUP-a u radu EMN-a, informišemo o načinu rješavanja aktuelnih izazova u oblasti migracija i azila, što je od ključnog značaja za pripremu naših institucija, za punu saradnju u evropskom prostoru pravde, slobode i bezbjednosti,” istakla je Adžović.

Dodaje da je važno i da se u EU i briselskoj administraciji na adekvatan način predstavi situacija u regionu kada je riječ o migracijama i o tome kako se suprotstavljamo izazovima.

“Imamo značajno iskustvo i kompetentne ljude za upravljanje migracijama, čije bi znanje i sposobnost mogli da budu od koristi i evropskim institucijama kao što je EMN. Uvjereni smo da ćemo biti kvalitetan partner, kako zbog svog geostrateškog položaja tako i zbog iskustva i znanja u upravljanju migracijama. Da to nije prepoznato uostalom, ta inicijativa ne bi bila ni razmatrana”, uvjerena je Adžović.

Preuzimanje uloge posmatrača, a kasnije i članstvo u EMN zahtijeva i otvaranje novih radnih mjesta, što će biti regulisano novim Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji MUP-a, kojim su predviđena radna mjesta u čijem opisu poslova je ostvarivanje saradnje sa Evropskom mrežom za migracije