Video
Iako Strategija prevencije i zaštite djece od nasilja (2025–2029) teži nultoj toleranciji, izvještaj za 2025. godinu otkriva duboko ukorijenjene rizike koji djevojčice čine posebno ranjivim kategorijama društva.
Jedan od ključnih razloga za specifičnu ugroženost djevojčica leži u načinu na koji se one socijalizuju.
Dok se dječaci podstiču da budu “jaki” i da ne pokazuju strah ili emocije, djevojčice se često vaspitavaju da budu “poslušne” i da izbjegavaju konflikte, što direktno utiče na njihovu manju spremnost da prijave nasilje ili da se suprotstave uznemiravanju.
U izvještaju se ističe i rodna nejadnakost u digitalnom okruženju, navodeći da su u onlajn prostoru djevojčice su izloženije seksualnom uznemiravanju i ucjenama, dok su dječaci češće pod pritiskom da učestvuju u agresivnim izazovima.
“Djevojčice su češće izložene onlajn seksualnom uznemiravanju, ucjenama i zloupotrebi fotografija dok su dječaci češće izloženi pritisku da učestvuju u rizičnim ili agresivnim onlajn izazovima kako bi dokazali „muškost“. Nedovoljna digitalna pismenost kod roditelja i nastavnika može dovesti do nedovoljne zaštite djece od rodno specifičnih rizika” ukazuje se u dokumentu.
Ističe se nedovoljna rodno osjetljiva politika i praksa u obrazovnim institucijama.
“Školski programi i procedure ponekad ne prepoznaju specifične oblike rodno zasnovanog nasilja, kao što su seksualno uznemiravanje ili onlajn rodno zasnovano nasilje. Nastavnici i vaspitači su nedovoljno obučeni za prepoznavanje rodnih aspekata nasilja”, piše u dokumentu.
Izvještaj Akcionog plana za 2025. godinu u okviru šire nacionalne Strategije za prevenciju i zaštitu djece od nasilja u Crnoj Gori analizira napredak postignut u prvoj godini sprovođenja mjera, ističući unapređenje institucionalnih kapaciteta i sprovođenje kampanja za podizanje svijesti o pravima djeteta.
Iako su određene aktivnosti poput obuka za stručna lica i podrške nevladinom sektoru uspješno započete, dokument naglašava da je većina ciljeva djelimično ostvarena zbog kašnjenja u izmjenama zakonskog okvira.
Ključni izazovi obuhvataju nedostatak stručnog kadra, ograničene finansijske resurse i potrebu za boljom međusektorskom saradnjom na lokalnom nivou.
Strategija teži da do 2028. godine osnaži djecu i osigura bezbjedno okruženje u porodici, školama i digitalnom prostoru, uz poseban fokus na rodnu ravnopravnost i zaštitu ranjivih grupa. Konačni uspjeh planiranih reformi zavisiće od istrajnosti u sprovođenju mjera tokom 2026. godine, kada je predviđen završetak većine započetih aktivnosti.
U Izvještaju piše da postoje ozbiljni strukturni izazovi koji usporavaju reforme i ograničavaju doseg strategije.
Kao ključne probleme koji zahtijevaju hitno rješavanje navode nedostatak stručnog kadra i odliv stručnjaka.
“Ovaj problem se prije svega odnosi na nedovoljan broj stručnih radnika, ali i na nedostatak prostornih i organizacionih kapaciteta potrebnih za pružanje kvalitetnih usluga zaštite djece od nasilja. Pružaoci usluga, bilo da je riječ o javnim ustanovama, nevladinim i civilnim organizacijama, često raspolažu ograničenim brojem zaposlenih koji su već opterećeni postojećim obavezama, što otežava širenje i unapređenje novih mjera podrške djeci žrtvama nasilja”, piše u izvještaju.
Reforma traži nove kompetencije, individualizovani pristup i rad sa porodicama, a toga još nema dovoljno.
Zatim, ograničeni finansijski resursi. Kako navode, finansijska ograničenja dodatno su uslovljena ograničenim kapacitetima lokalnih samouprava, koje često nemaju dovoljno sopstvenih prihoda za održivo finansiranje usluga socijalne i dječje zaštite, kao ni razvijene mehanizme za povlačenje sredstava iz međunarodnih fondova. Zavisnost od projektnih i donatorskih sredstava ne obezbjeđuje dugoročnu održivost.
Spori zakonski procesi – izrada i usaglašavanje zakonskih rješenja traje predugo zbog složenih međusektorskih i međunarodnih konsultacija.
Nedovoljno uključivanje lokalnih samouprava – usluge ostaju pretežno centralizovane, što ih čini manje dostupnim djeci u manjim sredinama.
Regionalne razlike u dostupnosti usluga – posebno zabrinjava nedostatak specijalizovanih usluga za djecu žrtve seksualnog nasilja. Iako je model Dječje kuće – Barnahus međunarodno priznat kao najefikasniji način zaštite (jedno mjesto gdje dijete dobija medicinsku, psihološku, socijalnu i pravnu podršku), Crna Gora ga još uvijek nema u punom kapacitetu.
Tokom implementacije Akcionog plana za 2025. godinu nisu identifikovane normativne prepreke koje bi direktno diskriminisale djecu po osnovu roda.
Međutim, identifikovani su indirektni rodno uslovljeni rizici koji proističu iz: tradicionalnih rodnih uloga, ekonomske zavisnosti žena, dvostruke diskriminacije žena sa invaliditetom, ograničen pristup informacionim tehnologijama.
Preporučuje se da se u 2026. godini dodatno integriše rodno odgovorno budžetiranje i sistematsko prikupljanje rodno razvrstanih podataka radi preciznijeg praćenja uticaja javne politike na djevojčice i dječake.
Preporučeno
Zaštita djece od nasilja nije samo pitanje strategije na papiru. To je pitanje društvene odgovornosti i spremnosti da sistem zaista stane iza svakog djeteta koje trpi nasilje – bilo da je ono fizičko, emocionalno, seksualno ili onlajn, zaključeno je.
