To je ocjena godišnjeg izvještaja Nacionalnog mehanizma za prevenciju torture za 2025. godinu, piše Pobjeda.
Navodi se da posebno zabrinjava hronična prenatrpanost, koja direktno utiče na gotovo sve segmente izvršenja pritvora i kazne zatvora.
“Tokom 2025. godine broj pritvorenih lica dostizao je oko 700, iako su kapaciteti Istražnog zatvora Podgorica predviđeni za 292 mjesta, što jasno pokazuje ozbiljan nesklad između kapaciteta i stvarnih potreba sistema. Posljedice su smanjen životni prostor, lošiji higijenski uslovi, povećan stres, tenzije i bezbjednosni rizici”, navodi se u dokumentu.
Problem se često pokušava ublažiti privremenim rješenjima, poput preraspodjele pritvorenika ili adaptacije neprilagođenih prostorija, što nije održivo i dodatno može pogoršati uslove boravka.
“NPM i CPT su više puta upozoravali da prenatrpanost ozbiljno narušava kvalitet života u zatvorima i može predstavljati ponižavajuće i nehumano postupanje. Takođe je naglašeno da bi država više trebalo da koristi alternativne sankcije”, navodi se u izvještaju.
Zaključak je i da materijalni uslovi boravka ostaju neujednačeni i zabrinjavajući – ograničen prostor, loša ventilacija, dotrajao mobilijar i neprilagođene prostorije ukazuju na dugogodišnje nedovoljno ulaganje u infrastrukturu.
“Posebno je loše stanje u dijelu za maloljetnike, gdje neadekvatni higijenski i smještajni uslovi mogu ozbiljno ugroziti zdravlje, bezbjednost i dostojanstvo djece lišene slobode. Dodatno zabrinjava nedostatak socijalne interakcije i izolacija maloljetnika, što nije u skladu sa principima rehabilitacije i socijalizacije”, dodaje se.
Mentalno zdravlje na udaru
Ograničen i pasivan režim boravka, naročito u pritvorskim jedinicama, uz nedostatak aktivnosti, rekreacije i kvalitetnog boravka na otvorenom, negativno utiče na mentalno zdravlje pritvorenika i povećava rizik od konflikata i samopovređivanja, navodi se u izvještaju.
Dodaje se da zdravstvena zaštita, posebno u oblasti mentalnog zdravlja i tretmana zavisnosti, i dalje zahtijeva sistemsko jačanje, bolju povezanost sa javnim zdravstvenim sistemom i razvoj specijalizovanih programa liječenja.
“Istovremeno, pozitivni primjeri, poput programa testiranja i liječenja zaraznih bolesti, pokazuju da je napredak moguć uz dobru organizaciju i saradnju institucija. U tretmanskom radu evidentan je nedostatak stručnih kapaciteta jer jedan realizator tretmana radi sa grupama od 50 do 60 lica, zbog čega individualni planovi tretmana često ostaju samo formalnost. Nedostatak obrazovnih, radno-okupacionih i psihosocijalnih programa dodatno otežava rehabilitaciju i reintegraciju zatvorenika”, navodi se.
Dodaje se da Zaštitnik ljudskih prava i sloboda insistira na multidisciplinarnom i individualizovanom pristupu, jer savremeni standardi naglašavaju da svrha kazne nije samo izolacija, već i resocijalizacija.
Prevencija samoubistava
Kao pozitivno je ocijenjeno to što je u izvještajnom periodu usvojen Protokol za prevenciju samoubistva u zatvorima.
Njime se uvode procedure za rano prepoznavanje rizika, kontinuirano praćenje psihičkog stanja i koordinisano djelovanje svih službi.
“Poseban fokus stavljen je na period neposredno nakon lišenja slobode, koji predstavlja jedan od najrizičnijih za suicidalno ponašanje”, apostrofira izvještaj.
Izvještaj, između ostalog, ukazuje i na težak položaj zaposlenih u sistemu.
“Nedostatak kadra, loši uslovi rada i dominantno bezbjednosni pristup stvaraju veliko profesionalno opterećenje i povećavaju rizik od sagorijevanja i smanjenja kvaliteta rada”, navodi se.
Zaključak u vezi uslova u UIKS-u jeste da sve navedeno potvrđuje da su problemi sistemske prirode i da zahtijevaju dugoročne i koordinisane reforme.
Preporučeno
“Pored ulaganja u infrastrukturu, neophodno je razvijati alternativne mjere lišenja slobode, jačati stručne službe, unaprijediti tretmanske programe i obezbijediti adekvatnu podršku zaposlenima, kako bi se zaštitila ljudska prava i unaprijedila funkcionalnost zatvorskog sistema”, navodi se u dijelu izvještaja koji se tiče zatvora u Spužu.
Video