Video
Njihovo saopštenje prenosimo integralno:
Advokatska komora Crne Gore obavještava javnost da je Odboru za ljudska prava i slobode Skupštine Crne Gore, uz dostavu na znanje predsjedniku Skupštine, Odboru za politički sistem, pravosuđe i upravu, Zakonodavnom odboru, predsjednicima poslaničkih klubova, Delegaciji Evropske unije u Crnoj Gori i Kancelariji Savjeta Evrope u Podgorici, podnijela dvije predstavke povodom zakonskih predloga koji se danas nalaze na dnevnom redu sjednice Skupštine Crne Gore. U obje predstavke Komora traži da Odbor za ljudska prava i slobode, na osnovu člana 44 stav 1 Poslovnika Skupštine, hitno razmotri iznesene primjedbe i zauzme stav prije stavljanja predloga zakona na glasanje.
1. Predlog zakona o izmjenama i dopunama Zakona o oduzimanju imovinske koristi stečene kriminalnom djelatnošću
Advokatska komora ukazuje da predložena rješenja omogućavaju trajno oduzimanje imovine već nakon potvrđivanja optužnice ili zakazivanja glavnog pretresa, dakle prije pravosnažne osuđujuće presude, i to kao opšte pravilo, a ne kao strogo ograničen izuzetak. Time se lice koje uživa pretpostavku nevinosti izlaže nepovratnom gubitku imovine prije nego što je njegova krivica pravosnažno utvrđena, čime se dovode u pitanje pretpostavka nevinosti i pravo svojine zajemčeni Ustavom Crne Gore. Komora posebno upozorava na mogućnost oduzimanja imovine koja je stečena prije izvršenja krivičnog djela (retroaktivno oduzimanje), uključujući imovinu srodnika i trećih lica, bez dokazane uzročne veze sa krivičnom djelatnošću, kao i na izostanak jasnog mehanizma za povraćaj imovine ili naknadu štete u slučaju kasnije oslobađajuće presude.
U pogledu usklađenosti sa pravom Evropske unije, Komora ukazuje da Predlog zakona pogrešno i nepotpuno prenosi član 16 Direktive (EU) 2024/1260, koji trajno oduzimanje “bogatstva neobjašnjenog porijekla” predviđa isključivo kao krajnji izuzetak, uz kumulativne uslove vezane za organizovani kriminal i propisani prag kazne od najmanje četiri godine zatvora. Predlog zakona, nasuprot tome, predviđa mogućnost trajnog oduzimanja u svakom slučaju potvrđene optužnice, bez ijednog od tih uslova, čime se izuzetak pretvara u opšte pravilo. Komora podsjeća i na noviju praksu Evropskog suda za ljudska prava (Isaia i drugi protiv Italije, Yordanov protiv Bugarske, Todorov i drugi protiv Bugarske, Episcopo i Bassani protiv Italije) i na presudu Suda pravde Evropske unije u predmetu C-393/19 (Okražna prokuratura – Haskovo), kojima je utvrđena povreda prava svojine i prava na djelotvoran pravni lijek u sličnim situacijama.
Komora dalje ukazuje da je zakon iz ove oblasti tek 2024. godine ocijenjen usklađenim sa pravom Evropske unije, da statistika Specijalnog državnog tužilaštva pokazuje da važeći okvir, pravilno primijenjen, omogućava efikasno obezbjeđenje imovine, te da stvarni uzrok dugotrajnosti postupaka leži u nedovoljnim kadrovskim i prostornim kapacitetima sudova, a ne u nedostacima zakona. Posebno se naglašava da nijedna od deset suštinskih primjedbi koje je Komora dostavila tokom javne rasprave nije prihvaćena, da predstavnik Komore, iako delegiran, nikada nije pozvan u rad nadležne radne grupe, te da tekst upućen Skupštini odstupa od teksta koji je bio predmet javne rasprave, čime je narušen integritet i transparentnost postupka pripreme propisa.
2. Predlog zakona o izmjenama i dopunama Zakonika o krivičnom postupku – razlozi za pritvor
U dijelu koji uređuje razloge za određivanje pritvora, Advokatska komora ukazuje da član 175 stav 1 tačka 4 Zakonika o krivičnom postupku, prema kojem se pritvor može odrediti već na osnovu propisane kazne zatvora od deset godina i posebne težine djela, bez utvrđivanja ijedne konkretne, individualizovane okolnosti, predstavlja normativni osnov za automatizam pritvora suprotan članu 5 Evropske konvencije o ljudskim pravima. Komora se poziva na dosljednu praksu Evropskog suda za ljudska prava (Buzadji protiv Republike Moldavije, Letellier protiv Francuske, Idalov protiv Rusije), prema kojoj sama težina djela nikada ne može opravdati određivanje ili produženje pritvora, kao i na raniju odluku Ustavnog suda Crne Gore kojom je srodna odredba, zasnovana na apstraktnoj težini djela, već proglašena neustavnom.
Komora dodatno ukazuje da čl. 163 i 166 Zakonika ne obezbjeđuju dovoljno preciznu i djelotvornu obavezu suda da za svaki pritvorski osnov, bez izuzetka, prethodno razmotri mogućnost primjene blaže mjere. Ovaj nedostatak potkrepljuje se najnovijim nalazima Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (CPT), prema kojima lica u pritvoru čine oko 56% ukupne zatvorske populacije u Crnoj Gori, pojedina lica u pritvoru provela su više od šest godina, a alternativne mjere se, uprkos ponovljenim preporukama, ne primjenjuju u dovoljnoj mjeri. Komora naglašava da je riječ o pitanju ustavnosti, a ne zakonodavne cjelishodnosti, te da zadržavanje ovakvog normativnog rješenja predstavlja kršenje prava na slobodu iz člana 29 Ustava i člana 5 Konvencije, kao i pretpostavke nevinosti iz člana 35 Ustava i člana 6 stav 2 Konvencije.
I u ovom postupku, predstavnik Advokatske komore predviđen za učešće u radnoj grupi nije pozvan da u njoj učestvuje, usljed čega je Komora bila prinuđena da primjedbe iznese naknadno, u skupštinskoj fazi postupka.
Zahtjev Advokatske komore Crne Gore
U obje predstavke Advokatska komora Crne Gore traži da Odbor za ljudska prava i slobode hitno razmotri iznesene primjedbe i zauzme stav da su predloženim rješenjima ugroženi pretpostavka nevinosti, pravo svojine, pravo na slobodu i pravo na pravično suđenje, da o tom stavu obavijesti Odbor za politički sistem, pravosuđe i upravu, Zakonodavni odbor i predsjednika Skupštine, te da se oba predloga zakona vrate na doradu prije stavljanja na dnevni red, uz obavezno učešće Advokatske komore Crne Gore, Državnog tužilaštva i drugih relevantnih stručnih subjekata.
Preporučeno
Advokatska komora Crne Gore naglašava da njeno postupanje nije usmjereno na usporavanje ili osporavanje zakonodavnog procesa, već isključivo na zaštitu ustavnih prava građana i na stvarnu, a ne deklarativnu usklađenost domaćeg zakonodavstva sa Ustavom Crne Gore, Evropskom konvencijom o ljudskim pravima i pravnim tekovinama Evropske unije, u okviru procesa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji.
