Pol Mekarti, direktor za Evropu u Međunarodnom republikanskom institutu (IRI), sa sjedištem u Vašingtonu, kaže da ga je na izborima u 14 crnogorskih opština najviše iznenadila erozija podrške Demokratskoj partiji socijalista (DPS) i uspon pokreta “Evropa sad”, koji predvode bivši ministri u Vladi Zdravka Krivokapića – kojoj je izglasano nepovjerenje u februaru 2022. – Milojko Spajić i Jakov Milatović.

“Građani su tražili alternativu postojećim strankama. To je jasno. To je znak da su građani nezadovoljni podjelama u zemlji, između DPS-a i njenih koalicionih partnera i stranaka bivše vladajuće većine, uključujući URA-u, ali i Demokratski front (DF), i Demokrate”, smatra Mekarti.

“Ukupno, Crnogorci veoma podržavaju članstvo u Evropskoj uniji, što pokažuju i naša istraživanja javnog mnjenja. Prema anketi koju smo ranije ove godini uradili, većina – 55 odsto – takođe podržava članstvo Crne Gore u NATO. Zbog toga mislim da ovo možda pokazuje dvije stvari – da su građani željeli alternativu i da nastavljaju da podržavaju zapadni kurs Crne Gore”, ističe Mekarti za Glas Amerike.

Preliminarni rezultati lokalnih izbora pokazuju da je Demokratska partija socijalista, izgubila vlast u više opština, među kojima je – poslije više od dvije decenije – i Podgorica.

Edvard Džozef, predavač na Školi za napredne međunarodne studije Univerziteta Džons Hopkins, ocjenjuje da su izbori pokazali da je smanjena podrška DPS-u – ali da ta stranka nije doživjela krah – i da ne predstavljaju “ogromnu pobjedu prosrpske vizije zemlje” koju zastupa DF.

“Ne smatram da je na izborima iskazana podrška koaliciji formiranoj poslije izbora u avgustu 2020. godine, niti povratku na liderstvo pod DPS-om. Ne vidim ih ni kao pobjedu za premijera Abazovića. Ako bih govorio o nekoj poruci, rekao bih da je biračima dosta sporenja, konflikta i nestabilnog i ekstravagantnog liderstva koje obećava da će se se usredsrediti na stabilnost i jedinstvo i članstvo u Evropskoj uniji, a umjesto toga djeluje na veoma provokativane načine. Birači žele stabilno liderstvo koje će se boriti protiv korupcije, ali ne na ispolitizovani način”, ocjenjuje Džozef.

Poslije lokalnih izbora, postavlja se pitanje kakve će posljedice glasanje imati na nacionalnom nivou – posebno imajući u vidu duboku političku i institucionalnu krizu u zemlji. Džozef smatra da su Crnoj Gori potrebni vanredni parlamentarni izbori.

“Moraju da izađu iz ove ustavne krize i paralize oko sudskih imenovanja. Izbori su dobra prilika za pojavu novog lidera koji će se usredsrediti na to, a ne na ekstravagantne marketinške poteze i brze dogovore sa crkvom. Ako je stranka fokusirana na Evropu sad, Evropa nije uticaj crkve ili bilo koje vjerske organizacije. Ne sada, možda prije nekoliko vjekova. Evropa sad znači da su crkve mjesto gdje se ljudi mole, a ne gdje politički lideri dobijaju savjete i upustva…Znači ići na nacionalne izbore i usredsrediti se na priliku koja zaista ujedinjuje, a to je članstvo u Evropskoj uniji”, naglašava američki ekspert.

Mekarti ocjenjuje da se poslije lokalnih izbora, povećala vjerovatnoća da će biti i vanrednih parlamentarnih.

“Povećava se pritisak da se održe novi izbori…Nadam se da će rezultati (lokalnih) izbora ohrabriti političke lidere da bolje sarađuju i da će posle izbora, možda naredne godine, biti formirana snažna parlamentarna većina koja će nastaviti (prozapadni) kurs Crne Gore”, naglašava Mekarti.

Takođe je optimista da će Crna Gora zadržati prozapadni kurs, na čemu insistiraju i Sjedinjene Države u kojima, kako navodi, postoji zabrinutost zbog crnogorske političke nestabilnosti. Međutim, američki ekspert napominje da na njegov optimizam utiču pojedine političke stranke koje i dalje podržava Moskva.

“To je najveći problem s kojim se suočavamo… Dok bijesni rat u Ukrajini, Moskva će nastaviti da pokušava da poremeti stabilnost u regionu. To smo vidjeli u Bosni na nedavnim izborima, u Bugarskoj. I možemo da očekujemo da se to dogodi i u Crnoj Gori zato što postoje stranke koje su bliske Moskvi i koje i dalje dobijaju njenu podršku”.

Na pitanje Glasa Amerike na koju stranku misli Mekarti odgovara – Demokratski front.

“To je prilično jasno. Zvanični Vašington je najviše zabrinut zbog onih političkih aktera koji nastavljaju da iznose stavove Moskve i nadam se da će u Crnoj Gori prevladati prozapadni konsenzus…”, rekao je Mekarti.

Sjedinjene Države, ali i Evropska unija, imaju ključnu ulogu u Crnoj Gori, poručuje Edvard Džozef.

“Nije dovoljno samo reći da je na Crnogorcima da odluče. Crna Gora je mala zemlja. Suočava se sa prijetnjama. Ne treba to zaboraviti i da Beograd ima nezdrave i čak štetne ciljeve u Crnoj Gori – kao i u drugim susjednim zemljama – pod liderstvom Aleksandra Vučića. Znači, postoji značajna uloga Vašingtona i Evropske unije. Očigledno je da ne mogu da diktiraju šta će se dogoditi, da govore strankama šta da rade. Međutim, treba da stave do znanja kakve standarde očekuju, te da postoji šansa i put i šta treba uraditi da se to iskoristi. I da podrže lidere koji su usredređenui na pitanja kao što je vladavina prava, ne zarad političke koristi, već koji zaista imaju rezultate. I čini se da su birači poručili da će nagraditi takvo liderstvo”, ističe Džozef.

Američki ekspert kaže i da SAD, EU i NATO žele odgovorne i pouzdane partnere, posebnu imajući u vidu krizu u Evropi izazvanu ruskom invazijom na Ukrajinu.

“Postoji šansa za jedinstvo, bez obzira da li je riječ o Srbima, Crnogorcima, Hrvatima, Albancima, Bošnjacima. Crna Gora je građanska država i usredsređivanje na članstvo u Evropskoj uniji može da da rezultate, da dovede do veće stabilnosti, da zemlju oslobodi negativnog spektra srpskog ili ruskog, i uticaja Srpske pravoslavne crkve”, zaključuje Džozef.