Video
Ništa bolje nije ni sa regionom, koji je, umjesto politike dobrosusjedstva i međusobnog uvažavanja, koristio kao prostor za političke obračune i očuvanje vlasti. Vučić nastoji da sebe predstavi kao ključnog partnera Zapada na Balkanu, pa uspjeh Podgorice može relativizovati tu poziciju.
To kažu sagovornici Danasa o Vučićevoj zaostavštini u odnosima sa Podgoricom.
U ovo doba godine, godinama unazad, otkopavaju se „ratne sjekire“ i retorika prema Hrvatskoj i BiH zbog obilježavanja stradanja građana u ratu devedesetih.
Sada je došla na red i Crna Gora, čija je odluka da ne pošalje delegaciju u Mrkonjić Grad na obilježavanje godišnjice Oluje, ali da ima predstavnika u Kninu na obilježavanju akcije hrvatske vojske, najblaže rečeno naljutila Vučića.
Vučić je čak, u svom govoru u Mrkonjić Gradu, rekao da je mislio da se sa predstavnicima Crne Gore, prije par godina u Beogradu, dogovorio da ne idu na obilježavanje Bljeska. Zamjera Vučić Crnoj Gori i što nas je, kako je rekao, „četiri puta optužila za genocid“.
On je rekao i da se čitava evropska agenda Crne Gore zasniva na antisrpstvu i na djelovanju protiv Srbije i da očekuje da se ponašaju još mnogo gore.
Prije samo mjesec dana Vučić je govorio o važnosti bliske saradnje i dobrosusjedskih odnosa zemalja u regionu.
Tokom boravka u Tivtu, početkom juna, rekao je da će prije kraja godine ponovo uputiti poziv predsjedniku Crne Gore Jakovu Milatoviću da posjeti Beograd. Poslije govora u Mrkonjić Gradu, slanja aviona sa sumnjivim ljudima u Tivat, recipročnim mjerama zabrane ulaska u zemlju građanima Crne Gore zbog vlasnika Informera, i to sve u par proteklih mjeseci, čini se da se možda predomislio.
Daliborka Uljarević, izvršna direktorka Centra za građansko obrazovanje iz Crne Gore, za Danas kaže da je aktuelni odnos Vučića prema Crnoj Gori kontinuitet politike koju vodi godinama – deklarativno prijateljske, a suštinski paternalističke i intervencionističke.
“Crnu Goru nikada nije prihvatio kao potpuno suverenu državu, već kao prostor na kojem Srbija treba da zadrži presudan politički, društveni i identitetski uticaj”, ističe ona.
I navodi da reakcija zbog izostanka visokih crnogorskih zvaničnika u Mrkonjić Gradu samo potvrđuje taj obrazac.
“Umjesto da prihvati legitimno pravo jedne suverene države da samostalno donosi spoljnopolitičke odluke, Vučić ih tumači kao čin nelojalnosti ili svrstavanja. Time pokazuje da Crnu Goru i region i dalje posmatra iz pozicije političkog tutorstva, a ne partnerstva, zbog čega i ostaje jedan od glavnih generatora nestabilnosti na Zapadnom Balkanu”, kaže Uljarević.
Ona navodi da mu je istovremeno očigledno politički nepodnošljiva činjenica da Crna Gora danas napreduje ka EU mnogo brže od Srbije.
“To dodatno opterećuje njegovu već uzdrmanu vlast, koja je godinama gradila narativ o Srbiji kao neprikosnovenom lideru evropskih integracija u regionu. Ipak, Vučićev odnos prema Crnoj Gori nije samo izraz frustracije zbog njenog evropskog napretka, već spoj unutrašnjih političkih potreba, ambicija i upornog nastojanja da Srbija zadrži dominantan politički uticaj u Crnoj Gori i šire”, navodi naša sagovornica.
Prema njenim riječima, dio političkih aktera koji danas čine vlast u Crnoj Gori dugo je održavao bliske odnose sa Vučićem i nije krio oslanjanje na Beograd u ključnim političkim procesima.
“To je stvorilo političku asimetriju iz koje Vučić očigledno izvodi očekivanje da Crna Gora danas svoju politiku usklađuje sa njegovim interesima. Zato posebno upada u oči ćutanje zvanične Podgorice na učestale uvrede koje stižu iz Beograda, bilo od Vučića, bilo od njemu bliskih medija i političkih lojalista. No, ništa od toga ne može biti opravdanje za osporavanje prava Crne Gore da samostalno vodi svoju spoljnu politiku, evropski put i odnose u regionu”, objašnjava.
Uljarević konstatuje da se stabilni dobrosusjedski odnosi mogu graditi jedino na međusobnom poštovanju suvereniteta i ravnopravnosti, a ne na očekivanju političke poslušnosti.
“Međutim, takav pristup teško je očekivati od Aleksandra Vučića, čija politika počiva na ličnoj dominaciji, kontroli i sve očiglednijem udaljavanju od političke realnosti”, kaže Uljarević.
Slično misli i Ksenija Marković, internacionalna sekretarka DS, koja za Danas kaže da Vučić na kraju svog predsjedničkog mandata ostavlja Srbiji razorene odnose sa Crnom Gorom i duboko nepovjerenje koje je godinama sistematski proizvodio.
“Umjesto politike dobrosusjedstva i međusobnog uvažavanja, region je koristio kao prostor za političke obračune i očuvanje sopstvene vlasti”, navodi ona.
I ističe da izostanak crnogorskih predstavnika sa komemoracije u Mrkonjić Gradu zato ne bi trebalo da bude povod za ljutnju, već za ozbiljno preispitivanje spoljne politike Srbije.
“Kada godinama urušavate povjerenje sa najbližim susjedima, ne možete očekivati da simbolični gestovi zamijene ono što je izgubljeno”, ukazuje ona.
I pojašnjava da je Vučić najosjetljivije istorijske teme i komemoracije pretvorio u instrument dnevne politike.
“Umjesto da budu mjesta sjećanja i pomirenja, one su postale sredstvo političke mobilizacije i produbljivanja podjela u regionu. Takva politika nije donijela nikakvu dobrobit građanima i građankama Srbije, već nas je dodatno udaljila od susjeda i evropskih partnera”, kaže.
I naglašava da je posebno simptomatičan njegov odnos prema Crnoj Gori za koju nikada nije prihvatio da je riječ o suverenoj državi koja samostalno donosi svoje političke odluke.
“Istovremeno, sve je očiglednije da ga frustrira napredak Crne Gore ka članstvu u EU. Ako Podgorica postane naredna članica EU, biće to najbolji dokaz da je politika proširenja i dalje moguća, ali i najuvjerljiviji dokaz neuspjeha vlasti Aleksandra Vučića. Dok Crna Gora napreduje ka Evropi, Srbija pod njegovim režimom sve više zaostaje”, smatra Marković.
Dok Mijat Kostić, istraživač Novog trećeg puta, ukazuje na to da se u posljednjih godinu dana odnos Vučića prema Crnoj Gori može posmatrati kroz dva međusobno povezana aspekta: pitanje identiteta i regionalnog geopolitičkog pozicioniranja.
“Iz njegove perspektive, Podgorica već duže vrijeme gradi savremeni crnogorski identitet kroz distanciranje od Srbije, što ilustruju potezi poput priznanja Kosova, učešća državnih predstavnika na komemoraciji „Oluje“ ili odnos prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Vučić ne negira u potpunosti postojanje posebnog crnogorskog identiteta, ali kritikuje pokušaje da se iz njega ukloni ili marginalizuje srpska komponenta. Istovremeno, smatra da pojedini potezi vlasti u Podgorici idu protiv interesa Srba u Crnoj Gori i koncepta bliže kulturne i identitetske povezanosti srpskog naroda, koji je vlada često promovisala kao „srpski svijet“, objašnjava on za Danas.
Drugi aspekt, dodaje, odnosi se na međunarodni položaj Crne Gore, koja kao članica NATO i država koju EU trenutno vidi kao najizglednijeg narednog člana, predstavlja i simboličnog konkurenta Srbiji u regionalnom predstavljanju.
“Vučić nastoji da sebe predstavi kao ključnog partnera Zapada na Balkanu, pa uspjeh Podgorice može relativizovati tu poziciju. Zbog toga oštrija retorika prema Crnoj Gori ima i unutrašnjopolitičku funkciju: da biračkom tijelu pokaže da se Vučić dosljedno bori za zaštitu srpskog naroda i identiteta van Srbije, ali i da Srbiju predstavi kao ozbiljniju i uticajniju državu od svog manjeg susjeda”, ukazuje Kostić.
Na taj način se, navodi, gradi narativ da je Vučić ozbiljniji i odgovorniji političar, a da Crna Gora svoju politiku gradi na antisrpstvu.
Preporučeno
“Tako se realni problemi Srbije kao što je nedostatak reformi i neusklađenost sa spoljnom politikom EU stavljaju u drugi plan i pažnja javnosti se usmjerava na identitetska i nacionalna pitanja sa kojima glasači mogu da se identifikuju i pruže podršku Vučiću”, zaključuje Kostić.
