Ovo je gotovo trivijalno, ali se često odbacuje. Nije NATO samo, a po završetku hladnog rata zapravo ni prvenstveno, savez za odbranu od spoljašnjih neprijatelja. Da bi se to razumjelo potrebno je poći od sljedećeg zapažanja.
Najveći rizici evropskoj bezbjednosti su evropski, unutarevropski, a nisu spoljašnji. Ne samo sada i ne samo u poslednjih par vijekova, ali istorija nije ovde pretjerano važna.
Tako da Sjevernoatlantski savez ima dve da ih tako nazovem unutrašnje namjene. Jedna je da se uklone ili stave na stranu eventualni teritorijalni sporovi među zemljama članicama. Ovo je svakako najvažniji razlog zašto Savez nije raspušten po završetku hladnog rata.
Pošto je to tema koja nikako ne prestaje da podstiče rasprave, možda da to ovako kažem: riječ je o savezu koji bi trebalo da obezbjedi da se istorija ne ponavlja ili, što je isto, da se ne obnove istorijski sporovi. Prije svega oni teritorijalni, pa da se tako otklone rizici ratova u Evropi.
Druga unutrašnja namjena je da se doprinese političkoj stabilnosti zemalja članica. Jer se iz unutrašnje politike zemalja članica uklanjaju patriotske i nacionalističke teme, najčešće na račun susjeda, koje bi mogle da budu podsticaj za ratoborne partije i pojedince. Zajednički odbrambeni savez otklanja privlačnost političkog preduzetništva koje je ratoborno. Zašto? Zato što odnos snaga ne može lako da se promjeni. Bez obzira da li je riječ o malim ili velikim zemljama.
Ovome je potrebno dodati i podsjećanje da je ijreč o savezu koji je pre svega regionalan, dakle evropski i atlantski. Ovo je razlog zašto nije bilo moguće da se Savez proširi na Rusiju. Jer bi se preuzele obaveze za svjetsku bezbjednost, što ni na koji način nije poželjno, a svakako bi bilo više nego rizično. Nije teško vidjeti da rizici sa kojima se suočava Rusija nisu samo evropski, dakle ne proističu prvenstveno iz Evrope. Što naravno ne stoji na putu da se dođe do mirovnog sporazuma između Sjevernoatlantskog saveza i Rusije, kojim bi se otklonili rizici po bezbjednost obiju strana, koji proističu iz evropskih izvora da se tako izrazim.
Ovo poslednje je podrazumjevalo otklanjanje prije svega ruskih teritorijalnih sporova, što se na više primjera, a ne samo na ukrajinskom, pokazalo kao neizvodljivo. Tako da će sada ponovo ojačati odbrambena namjena Saveza što se već vidi po povećanim izdacima za odbranu, koji su doskora bili nepoželjni kod najvećeg broja zemalja članica Saveza. Pritisci koji su ranije dolazili prije svega iz Amerike da se više troši na odbranu nisu bili primani sa razumjevanjem u Evropi, upravo zbog toga što je NATO otklanjao najveći rizik po evropsku bezbjednost, a to je rizik unutarevropskog sukoba. Pa nije bilo potrebno, a ni politički poželjno da se povećavaju izdaci za odbranu usljed nedostatka teritorijalnih sporova.
To se sada promjenilo.
Preporučeno
Ima li boljeg rešenja? Ima, ali ono je kosmopolitsko i podrazumjeva kraj istorije teritorijalnih sporova.
Video