Ko se i na koji način miješa u formiranje Vlade u Crnoj Gori

Predsjednik Crne Gore Jakov Milatović poručio je da je neprihvatljiv bilo koji pokušaj miješanja inostranih aktera, iz regiona ili ostatka svijeta, u kreiranje Vlade.

Izjava Milatovića dolazi desetak dana nakon što je partijskom kolegi iz pokreta Evropa sad Milojku Spajiću dao mandat da sastavi Vladu, a na osnovu rezultata izbora od 11. juna na kojima su osvojili najviše glasova.

Pregovorima o sastavu nove Vlade, koji su u toku, dominira pitanje hoće li Spajić napraviti Vladu sa partijama nedavno rasformiranog proruskog Demokratskog fronta (DF) ili sa partijama manjinskih naroda.

Dio njihovih predstavnika ne želi u Vladu sa Frontom.

Predstavnicima Albanaca, Bošnjaka i Hrvata sporni su, prije svega, stavovi partija rasformiranog DF, Nove srpske demokratije Andrije Mandića i Demokratske narodne partije Milana Kneževića, kojima se zalažu za ukidanje sankcija Rusiji, poništenje crnogorskog priznanja nezavisnosti Kosova i istupanje države iz NATO.

Uz to, njihovi čelnici ne priznaju genocid nad Bošnjacima u Srebrenici iz 1995. i dominantno baštine ideologiju četništva iz Drugog svjetskog rata.

Da ove dvije partije uđu u Vladu podržava Srbija, čiji je predsjednik Aleksandar Vučić u bliskim političkim vezama sa Mandićem i Kneževićem.

S druge strane, iz međunarodne zajednice poručuju da očekuju Vladu koja će baštiniti evropske vrijednosti, neće dovoditi u pitanje priznanje Kosova, niti sankcije Rusiji zbog agresije na Ukrajinu, osporavati zločine.

Crna Gora je od 2017. članica NATO i od 2012. kandidat za ulazak u EU.

Šta poručuju zapadni partneri, a šta susjedna Srbija?

Sa međunarodnih adresa više puta je ponovljeno da su za njih poželjni partneri oni koji poštuju evropske vrijednosti i regionalne odnose.

“Podržavamo Vladu čiji bi članovi osudili rusku agresiju, zalagali se za teritorijalni integritet Ukrajine i podržavali sankcije EU Rusiji, jačali aktivno učešće Crne Gore u NATO, štitili prava manjina i podržavali suverenitet susjednih zemalja, uključujući Kosova”, poručila je ambasadorka SAD-a, Džudi Rajzing Rajnke.

I njemački ambasador u Podgorici Peter Felten kazao je da je u najboljem interesu Crne Gore da nova vlada bude sastavljena samo od onih političkih snaga koje aktivno i kredibilno promovišu proevropsku i evroatlantsku orijentaciju Crne Gore.

Evropski poslanik Vladimir Bilčik rekao je “da ne može da zamisli proevropsku vladu u kojoj bi bile snage koje su dovodile u pitanje evroatlantsku orijentaciju Crne Gore”.

U više navrata je i Gabrijel Eskobar, američki izaslanik za Zapadni Balkan, navodio da su SAD-u prihvatljivi partneri samo oni koji osuđuju rusku agresiju na Ukrajinu.

Na ove poruke u Mandićevoj i Kneževićevoj partiji odgovaraju da Vladu Crne Gore neće sastavljati ambasade Amerike, Njemačke ili zvaničnici EU, već da je to pravo građana Crne Gore.

Sa adrese zvaničnog Beograda, potencijalni neulazak ovih partija u Vladu vide kao ugrožavanje prava Srba u Crnoj Gori, bez obzira što i partije koje će sigurno činiti Vladu, Pokret Evropa sad i Demokrate, uglavnom okupljaju Srbe u Crnoj Gori.

Uz to ozbiljni kandidati za ulazak u Vladu su prosrpske Socijalistička narodna partija i Ujedinjena Crna Gora.

Većina ovih partija ne dijeli političke stavove zvaničnog Beograda i lidera bivšeg DF po pitanju Rusije, njene agresije na Ukrajinu, evropskih sankcija Moskvi, Kosova, genocida u Srebrenici…

Vučić je nedavno, nezadovoljan brzinom i potencijalnim ishodom pregovora o formiranju Vlade u Crnoj Gori, ocijenio da se “Srbi u Crnoj Gori ništa ne pitaju”, te da će im biti ponuđena dva, manje značajna, ministarstva.

“Ne bih mirno spavao, (…) i neka Podgorica dobro vidi šta će da radi. Vidim da je najveće pitanje za njih sad da li smiju srpske strane ili koalicija da uđe u vlast sa, uslovno rečeno, nekim malim ministarstvima”, poručio je srpski ministar odbrane i predsjednik Vučićeve Srpske napredne stranke, Miloš Vučević.

Uz to je poručio da su se Crna Gora i Sjeverna Makedonija ogriješile o Srbiju priznajući nezavisnost Kosova, što će im se kako je rekao obiti o glavu “kao što se obija Ukrajini”.

Ovu izjavu zvaničnici Skoplja i Tirane ocijenili su neprihvatljivom. Predsjednik Albanije Edi Rama rekao je da je to opasna i neprihvatljiva prijetnja stabilnosti Crne Gore i Sjeverne Makedonije.

Iz Podgorice nije bilo zvaničnih reakcija.

Jedino je predsjednik Milatović, dan nakon Vučevićeve izjave na mreži X, bivšeg naziva Tviter, napisao da su neprihvatljivi pokušaj miješanja iz regiona ili ostatka svijeta u kreiranje Vlade.

Poruke Zapada i srpskog ministra – u istu ravan

Poruke i sugestije saveznika ne mogu da se stave u istu ravan sa miješanjem onih zemalja čija je politika u suprotnosti sa EU i NATO, ukoliko je Crnoj Gori i dalje prioritet učlanjenje u Evropsku uniju i članstvo u NATO, smatra profesor Vesko Garčević.

Kako kaže, ta dva “miješanja” se ne mogu porediti.

“Pokušavaju se u isti koš staviti Vučićeve preporuke da su jedini Srbi oni ‘koji su članovi bivšeg Demokratskog fronta’ sa preporukama iz zemalja Evropske unije ili Amerike da Vlada treba da bude reformska, da se usredsredi na dalje približavanje EU, da baštini civilizacijske vrijednosti”, ocjenjuje Garčević.

Pojašnjava i odakle zabrinutost kod zapadnih partnera.

“DF je politički profil gradio na anti-EU i proruskoj retorici i logično da postoji zabrinutost kod partnera kakva bi mogla da bude ta vlada i imaju pravo da postave to pitanje, prije svega u bezbjednosnom sektoru”, ističe.

Podsjeća i na značajnu pomoć koju Crna Gora dobija od partnera iz EU, NATO i SAD.

“Ne samo zbog opipljive pomoći koja se dobija preko fondova, posebno EU, već i zbog činjenice da njome zapadni partneri podržavaju ono što želi većina građana, da vide Crnu Goru u EU. Ako se političari već pozivaju na volju građana onda je to ovo”, riječi su Garčevića.

Prema posljednjim istraživanjima ulazak Crne Gore u EU podržava gotovo 80 odsto građana.

S obzirom na to da Evropska unija, ne samo materijalno nego i na druge načine podržava reforme u Crnoj Gori, ukoliko usporimo to se može odraziti na njihov odnos prema nama, kaže Garčević.

“Te zemlje neće reći – nemojte da uzmete ove ljude u vladu ili nemojte takvu vladu da napravite, jer jeste naše suvereno pravo da kreiramo Vladu koja odgovara našim interesima”, navodi on.

Ocjenjuje i da će SAD zauzeti oprezan stav i pratiti ponašanje nove Vlade.

“Neće samo gledati retoričke poruke, po pitanju Ukrajine ili regiona. Ukoliko dođe do odstupanja onda će vjerovatno odnosi biti hladniji i formalniji. Da li će biti neki daljih mjera – to će zavisiti od postupanja Vlade”, ističe Garčević.

Vojni analitičar iz Beograda Aleksandar Radić kaže za RSE da su NATO zemlje zainteresovane za profil političkih snaga koje će formirati Vladu, jer žele stabilan i predvidljiv Zapadni Balkan.

Ukazuje da je NATO jedinstven u aktivnoj podršci Ukrajini, odnosno da su zemlje direktno uključene u zbivanja naoružanjem, obukom i obavještajno bezbjednosnom djelatnošću.

“I Crna Gora je slala pomoć u oružju i municiji Ukrajini i oni nastoje da se zadrži takav odnos. Zato je bezbjednosni aspekt važan u političkim igrama koje se vode oko formiranja Vlade Crne Gore”, ističe.

U takvoj atmosferi NATO ne želi turbulencije i destabilizaciju na Balkanu, kaže Radić naglašavajući da se vodeće sile upravljaju prema toj procjeni.

“I spremni su na svaki politički kompromis da se na Balkanu ne desi ništa što bi narušilo atmosferu. U tom kontekstu su jako zainteresovane da Vlada Crne Gore bude sa tim usklađena”, navodi Radić.

Vlada koju će formirati Milojko Spajić biće treća od promjene vlasti Demokratske partije socijalista Mila Đukanovića, avgusta 2020.

Prva Vlada Zdravka Krivokapića, formirana pod uticajem Srpske pravoslavne crkve, trajala je 14 mjeseci, a upravo su Jakov Milatović i Milojko Spajić bili ministri u njoj.

Drugoj Vladi premijera Dritana Abazovića nakon tri mjeseca izglasano je nepovjerenje i ona do danas funkcioniše u tehničkom mandatu.