Video
Privremeno zatvaranje poglavlja znači da su evropske institucije ocijenile da je zakonodavni i institucionalni okvir u datim oblastima u velikoj mjeri usklađen sa pravnom tekovinom Evropske unije. Međutim, u skladu s pregovaračkom metodologijom, takvo zatvaranje ne predstavlja trajnu potvrdu uspjeha. Evropska komisija i države članice zadržavaju pravo da, u slučaju slabe primjene ili političkog nazadovanja, ponovo otvore već zatvorena poglavlja, što dodatno naglašava razliku između normativnog ispunjavanja obaveza i njihove stvarne implementacije u praksi.
PRIVREMENO ZATVORENA POGLAVLJA
Do sada su privremeno zatvorena Poglavlje 3 – Pravo osnivanja i sloboda pružanja usluga, Poglavlje 4 – Slobodno kretanje kapitala, Poglavlje 5 – Javne nabavke, Poglavlje 6 – Pravo društava, Poglavlje 7 – Pravo intelektualne svojine, Poglavlje 10 – Informatičko društvo i mediji, Poglavlje 11 – Poljoprivreda i ruralni razvoj, Poglavlje 13 – Ribarstvo, Poglavlje 20 – Preduzetništvo i industrijska politika, Poglavlje 25 – Nauka i istraživanje, Poglavlje 26 – Obrazovanje i kultura i Poglavlje 30 – Vanjski odnosi. Većina ovih oblasti spada u tehnički ili tržišno-orijentisan dio pregovora, u kojem su reforme dominantno normativnog i administrativnog karaktera, bez dubokog zadiranja u političku strukturu države.
Zatvaranje ovih poglavlja ipak ima svoju težinu. Ona ukazuju da Crna Gora posjeduje kapacitet da uskladi propise u oblastima koje se odnose na funkcionisanje tržišta, zaštitu intelektualne svojine, pristup kapitalu i učešće u zajedničkim politikama Evropske unije. Istovremeno, izostanak zatvaranja politički najosjetljivijih poglavlja pokazuje da evropski put zemlje i dalje zavisi od rješavanja sistemskih slabosti.
Poseban značaj ima planirano privremeno zatvaranje Poglavlja 32 – Finansijska kontrola, najavljeno za danas, 26. januara 2026. godine. Ovo poglavlje se odnosi na uspostavljanje efikasnog sistema unutrašnje finansijske kontrole, funkcionalnu državnu reviziju, odgovorno upravljanje javnim sredstvima i zaštitu finansijskih interesa Evropske unije. Za razliku od ranije zatvorenih poglavlja, Poglavlje 32 direktno testira institucionalnu odgovornost i otpornost sistema na zloupotrebe. Njegovo zatvaranje, ukoliko bude potvrđeno na Međuvladinoj konferenciji u Briselu, predstavljalo bi kvalitativni iskorak, ali ne i garanciju trajne fiskalne discipline.
KLJUČNI IZAZOV POGLAVLJE 23 i POGLAVLJE 24
Uprkos rastu broja zatvorenih poglavlja, ključni izazovi za Crnu Goru i dalje se nalaze u okviru Poglavlja 23 – Pravosuđe i temeljna prava i Poglavlja 24 – Pravda, sloboda i bezbjednost. Ova poglavlja predstavljaju osnovu cjelokupnog pregovaračkog procesa i, prema evropskoj metodologiji, uslov su za zatvaranje većine ostalih oblasti. Evropska unija u njima zahtijeva ne samo izmjene zakona, već i dokaze o njihovoj dosljednoj i nepovratnoj primjeni, posebno u oblasti nezavisnosti sudstva, procesuiranja visoke korupcije, borbe protiv organizovanog kriminala i zaštite temeljnih ljudskih prava.
Osim fundamentalnih poglavlja, Crna Gora se suočava i sa ozbiljnim izazovima u oblasti ekonomske i fiskalne politike. Otvorena ostaju Poglavlje 8 – Konkurencija, Poglavlje 9 – Finansijske usluge, Poglavlje 16 – Porezi i Poglavlje 18 – Statistika, koja zahtijevaju snažne regulatorne institucije, potpunu tržišnu transparentnost i fiskalnu stabilnost. U ovim oblastima Evropska unija posebno prati kapacitet države da obezbijedi ravnopravnu tržišnu utakmicu i spriječi politički uticaj na ekonomske tokove.
Razvojna i infrastrukturna poglavlja predstavljaju dodatni sloj složenosti pregovaračkog procesa. Poglavlje 11 – Poljoprivreda i ruralni razvoj, Poglavlje 15 – Energetika, Poglavlje 21 – Transevropske mreže i naročito Poglavlje 27 – Životna sredina i klimatske promjene podrazumijevaju dugoročne projekte, značajna finansijska ulaganja i visoku administrativnu koordinaciju. Poglavlje 27 se u tom kontekstu smatra jednim od najskupljih i najzahtjevnijih, jer zahtijeva prilagođavanje infrastrukture evropskim standardima u oblasti otpada, voda, kvaliteta vazduha i zaštite prirode.
OCJENE EVROPSKE KOMISIJE
Evropska komisija već godinama u svojim izvještajima ponavlja iste ocjene kada je riječ o strukturalnim slabostima Crne Gore, ukazujući na politički uticaj na pravosuđe, ograničene rezultate u procesuiranju slučajeva visoke korupcije, dugotrajne sudske postupke i manjak pravosnažnih presuda u najosjetljivijim predmetima. Bez suštinskog napretka u okviru Poglavlja 23 i 24, zatvaranje većine ostalih poglavlja ostaje formalna mogućnost, ali ne i realan ishod.
Iako Crna Gora, sa 12 privremeno zatvorenih poglavlja, i dalje važi za najnaprednijeg kandidata u regionu Zapadnog Balkana, evropske integracije zemlje ulaze u fazu u kojoj se brzina mjeri kvalitetom. Ambiciozne najave da bi sva poglavlja mogla biti zatvorena do kraja 2026. godine ostaju politički cilj, ali će njihova ostvarivost zavisiti od stvarne stabilnosti institucija, kontinuiteta reformi i sposobnosti države da pokaže da su promjene trajne, a ne reverzibilne.
U tom smislu, planirano zatvaranje Poglavlja 32 – Finansijska kontrola predstavlja važan signal da je ponovo pokrenuti proces aktivan, ali istovremeno potvrđuje da se najzahtjevniji dio evropskog puta Crne Gore — onaj koji se tiče vladavine prava i funkcionisanja sistema — tek nalazi pred ključnim ispitima.
TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE
Preporučeno
